Ngày 11/9, Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) Việt Nam và Đại sứ quán Na Uy, phối hợp cùng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam (Bộ NN&MT) tổ chức hội thảo tổng kết Dự án Thách thức đổi mới sáng tạo giảm ô nhiễm nhựa (EPPIC).

Thông tin tại sự kiện, ông Nguyễn Đức Toàn - Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam (Bộ NN&MT) cho biết, hiện nay, ô nhiễm rác thải nhựa đại dương là một trong những thách thức nghiêm trọng mang tính xuyên biên giới, là mối đe dọa to lớn đối với hệ sinh thái và môi trường ven biển cũng như đại dương và rõ ràng giải quyết vấn đề này không phải là trách nhiệm của một quốc gia, một tổ chức hay cộng đồng đơn lẻ.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, Dự án Thách thức đổi mới sáng tạo chấm dứt ô nhiễm nhựa (EPPIC) được UNDP triển khai từ 2020 đến nay nhằm thúc đẩy đổi mới sáng tạo giảm thiểu ô nhiễm rác thải nhựa đại dương tại khu vực ASEAN, trong đó có Việt Nam đã thu được nhiều kết quả tích cực.

Theo bà Francesca Nardini, Phó trưởng Đại diện UNDP, đổi mới sáng tạo là một trong những giải pháp trọng tâm để giảm thiểu phát sinh, ô nhiễm nhựa. 5 năm qua, tại ASEAN có 350 giải pháp đổi mới sáng tạo được thực hiện. Nhiều dự án được nhận khoản tài trợ ươm tạo với trị giá 18.000 USD mỗi dự án và cam kết đầu tư 700.000 USD từ các nhà đầu tư khác. Quan trọng hơn cả, những giải pháp này đã đóng góp đáng kể vào việc ngăn ngừa và xử lý gần 3.500 tấn nhựa vốn dĩ có thể đã đi vào môi trường.

Cũng theo bà Francesca Nardini, Việt Nam mỗi năm phát sinh 2,9-3,7 triệu tấn rác nhựa, gây tổn thất kinh tế lên tới 2,2-2,9 tỷ USD do bỏ lỡ cơ hội tái chế. Rác thải nhựa không được thu gom trôi ra đại dương khiến mức độ ô nhiễm ngày càng tăng cao.

Thông tin thêm về chủ đề này, ông Vũ Minh Lý - Phó giám đốc Trung tâm truyền thông (Bộ NN&MT), cho hay, tại Việt Nam 68% nhựa dùng một lần phát sinh từ các hoạt động thương mại điện tử, trong đó túi nilon, bao bì xốp chống sốc và chai nhựa là những loại rác thải phổ biến nhất.

Đây là kết quả khảo sát từ về chuyển đổi nhận thức, hành vi, thực hành ô nhiễm nhựa giai đoạn 2020-2025 tại 5 tỉnh, thành phố, với sự tham gia của người dân, doanh nghiệp logistics và các sàn thương mại điện tử. Nhóm nghiên cứu đã thực hiện 3.151 phiếu khảo sát online, trực tiếp, 45 cuộc phỏng vấn sâu và 6 buổi thảo luận nhóm tập trung.

Theo đó, tỷ lệ sử dụng nhựa dùng một lần trong thương mại điện tử năm tăng từ 44% năm 2020 lên 68% vào 2025. Trong đó, phổ biến nhất là túi nilon, bao bì xốp chống sốc và chai nhựa. Thương mại điện tử cũng là nguồn phát sinh bao bì nhựa không cần thiết khi 71% người dùng tham gia khảo sát cho biết các đơn hàng online thường đi kèm bao bì nhựa.

Khoảng 68% người tiêu dùng chấp nhận các gói hàng được đóng kỹ lưỡng với nhiều lớp nilon, chỉ có 24% chủ động yêu cầu đóng gói tối thiểu. Xét theo độ tuổi, giới trẻ 15-24 có tỷ lệ yêu cầu đóng gói tối thiểu cao nhất - 32%, nhờ nhận thức từ các chiến dịch trên mạng xã hội.

Ông Lý cho rằng có lỗ hổng lớn về truyền thông khi chỉ 15% người dùng biết đến các chương trình "đóng gói xanh" do các nền tảng thương mại điện tử cung cấp."Tỷ lệ dùng nhựa một lần trên các sàn thương mại điện tử có thể tăng đến 75% vào 2030 nếu không có chính sách can thiệp kịp thời", ông Lý cảnh báo.

Các chuyên gia cho rằng, với mục tiêu tăng cường hợp tác nhiều bên nhằm giải quyết ô nhiễm nhựa theo chuỗi giá trị, cần đẩy mạnh chuyển đổi hệ thống quản lý nhựa, thúc đẩy đầu tư vào giải pháp tuần hoàn và đổi mới sáng tạo theo đúng chủ trương, đường lối của Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đồng thời, nghiên cứu thiết lập và phát triển khuôn khổ cơ chế hợp tác tài chính đại dương, huy động nguồn lực từ các ngành kinh tế biển để tái đầu tư cho môi trường và cộng đồng ven biển, hướng tới mục tiêu quản lý đại dương bền vững.

Hồng Hương