Với tiềm năng dồi dào, điều kiện tự nhiên thuận lợi, những năm qua, nghề nuôi cá nước lạnh đang là nghề ăn nên làm ra và phát triển khá nhanh tại Lào Cai, giải quyết công ăn việc làm cho hàng trăm lao động tại địa phương.

Nghề "ăn nên làm ra"

Lào Cai có nhiều dư địa để phát triển nghề nuôi cá nước lạnh như nhiều nhánh suối lớn, nhỏ và khe nước từ rừng già trên các dãy núi cao chảy về cung cấp lượng lớn nước lạnh. Đây là nguồn tài nguyên quý đang được người dân các địa phương trong tỉnh khai thác để nuôi cá hồi, cá tầm.

Nhiều năm nay, nghề nuôi cá nước lạnh tại tỉnh Lào Cai tập trung tại các huyện Bát Xát, Bắc Hà, Mường Khương, Văn Bàn và thị xã Sa Pa (cũ).

Trong đó, thị xã Sa Pa có quy mô và thể tích nuôi cá nước lạnh lớn nhất tỉnh và vùng Tây Bắc, do khí hậu lạnh đặc trưng của Sa Pa gần giống với điều kiện sống tự nhiên của cá hồi nhập ngoại nên chất lượng cá hồi nơi đây không hề thua kém các loại cá hồi nhập khẩu về chất lượng và giá trị dinh dưỡng.

Việc tiêu thụ thủy sản nước lạnh tại địa phương này chủ yếu qua thương lái hoặc bán trực tiếp vào các nhà hàng, một số cơ sở đã chủ động tìm thị trường và ký hợp đồng cung ứng sản phẩm cá nước lạnh tại thành phố Hà Nội và một số tỉnh khác, đem lại thu nhập tốt cho người nuôi.

Mô hình nuôi cá nước lạnh của ông Chảo Duần Mình, dân tộc Dao, thôn Can Hồ B, xã Ngũ Chỉ Sơn là một trong những điển hình tại địa phương.

Trước đây, gia đình ông Mình chỉ trồng cây ngô, lúa nên rất khó khăn. Khi mô hình nuôi cá nước lạnh được nhiều hộ dân trên địa bàn xã đưa vào thử nghiệm thành công, năm 2014, gia đình ông bắt đầu tư xây 2 bể cá, với diện tích khoảng 80m2/bể để nuôi cá hồi, cá tầm.

Sau thời gian mở rộng quy mô nuôi, đến nay, gia đình ông Mình đã có hơn 10 bể cá, chủ yếu nuôi cá hồi, cá tầm, với quy mô hơn 15.000 con. Chỉ tính riêng năm 2024, gia đình ông Mình đã xuất bán ra thị trường khoảng 7 tấn cá tầm, cá hồi, với mức giá dao động từ 150 - 200 nghìn đồng/kg, thu về hơn 1 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, ông Mình còn thuê 2 lao động kỹ thuật, kinh nghiệm, chuyên môn trong việc nuôi cá ở các tỉnh miền xuôi lên để trực tiếp chăm sóc, nuôi cá tại các trại cá. Đồng thời, tạo công ăn việc làm thường xuyên cho 3 lao động địa phương, với mức thu nhập 7 triệu đồng/người/tháng.

Ngoài nuôi cá hồi, cá tầm thương phẩm để xuất bán ra thị trường trong và ngoài tỉnh, ông Mình còn đầu tư trang thiết bị, áp dụng công nghệ hiện đại, như bể, bình oxy..., với tổng số vốn khoảng 1 tỷ đồng vào nuôi ương cá tầm giống.

Sản xuất theo mô hình liên kết

Theo thống kê gần nhất, Lào Cai có trên 500 cơ sở nuôi cá nước lạnh với thể tích đạt 100.000m3. Nghề nuôi cá nước lạnh đã thực sự giúp nhiều hộ nông dân thoát nghèo, vươn lên làm giàu tại địa phương.

Lào Cai đặt mục tiêu đến năm 2030, thể tích nuôi cá nước lạnh đạt 110.000m3, sản lượng cá nước lạnh đạt 1.600 tấn. Để nghề nuôi cá nước lạnh phát triển theo hướng an toàn, hiệu quả và bền vững, Lào Cai xác định cần có sự liên kết đồng bộ chặt chẽ và mở rộng mạng lưới liên kết hơn nữa.

Đầu tư nuôi cá nước lạnh đòi hỏi những yếu tố khắt khe về nguồn nước tự nhiên, con giống nhập khẩu, giá thức ăn nuôi cá cao. Nếu không muốn gặp rủi ro, ngành nghề này buộc phải có liên kết chặt chẽ từ tổ chức sản xuất, tiêu thụ đến chế biến sâu để gia tăng thu nhập cho người nuôi cá nước lạnh.

Thực tế, hiện nay, người nuôi cá nước lạnh tại khu vực Sa Pa đang tích cực tổ chức sản xuất theo mô hình liên kết, cùng với đó minh bạch nguồn gốc xuất xứ sản phẩm, tăng cường ứng dụng tiến bộ khoa học vào sản xuất nhằm tạo đầu ra vững chắc trên thị trường.

HTX Thức Mai tại thôn Can Hồ Mông, xã Ngũ Chỉ Sơn do chị Phạm Thị Mai làm lãnh đạo hiện đang cung ứng cá giống, cám cá và thu mua cá xuất bán từ trên 30 hộ dân trong vùng.

Chị Mai cho biết để đảm bảo uy tín cho sản phẩm và có chỗ đứng lâu dài trên thị trường, sản phẩm làm ra phải là sản phẩm sạch. Nguyên liệu cá phải tươi sống và nuôi an toàn thì HTX mới thu mua. Do đó, các hộ dân liên kết sản xuất với HTX đều phải cam kết tuân thủ nghiêm ngặt kỹ thuật nuôi cá theo quy định.

Trong quá trình liên kết sản xuất, mỗi hộ nuôi cá thay vì mạnh ai nấy làm như trước kia, giờ đây đều tuân thủ lịch trình thả giống vào một thời điểm khác nhau. Từ đó, lượng cá xuất bán không bị chồng chéo, giữ được giá và chất lượng cá đảm bảo hơn. Đặc biệt, các sản phẩm: ruốc cá hồi Sa Pa, cá hồi Sa Pa cắt khúc, cá hồi Sa Pa phi lê và cá hồi Sa Pa hun khói của HTX được công nhận là sản phẩm OCOP cấp tỉnh và cấp quốc gia, thành công khẳng định vị thế và sức ảnh hưởng đến từ sản phẩm cá hồi Sa Pa.

Các sản phẩm tiêu thụ ổn định, doanh thu đạt bình quân khoảng 12-15 tỷ đồng/năm, tạo công ăn việc làm ổn định cho khoảng 10-15 lao động là người địa phương với mức thu nhập khoảng 6-7 triệu đồng/người/tháng…

Tạo điều kiện cho nghề nuôi cá nước lạnh có chỗ đứng trên “sân nhà”

Ban lãnh đạo tỉnh cho biết, trong thời gian tới, người nuôi cá cần đẩy mạnh tổ chức sản xuất theo mô hình liên kết dưới hình thức tổ, nhóm hoặc tổ hợp tác nhằm hoạch định kế hoạch chung, quản lý môi trường và nguồn nước chung, hỗ trợ nhau huy động vốn, trao đổi công nghệ sản xuất giống, công nghệ nuôi thương phẩm, giám sát quy trình, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm, an toàn dịch bệnh, bảo vệ môi trường, các thông tin thị trường.

Theo đó, tỉnh sẽ phối hợp với Liên minh HTX Việt Nam và Liên minh HTX tỉnh hỗ trợ vốn cho các HTX, mở các lớp đào tạo để nâng cao kiến thức trong việc áp dụng kỹ thuật vào nghề nuôi cá nước lạnh cho thành viên HTX cũng như người dân tham gia mô hình.

Theo Cục Thủy sản và Kiểm ngư, trong bối cảnh toàn cầu hoá, hàng hoá dịch vụ và vốn được lưu chuyển tự do giữa các quốc gia, việc tham gia WTO/FTA thường cam kết giảm rào cản thương mại. Do vậy, nghề nuôi cá nước lạnh cần chủ động áp dụng các quy trình, công nghệ sản xuất tiên tiến theo hướng công nghiệp, phù hợp với điều kiện sinh thái từng vùng để nâng cao tỷ lệ sống, đảm bảo sản xuất có hiệu quả, tiết kiệm nước, bảo vệ môi trường sinh thái và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Nghề cần đa dạng hóa mô hình sản xuất; trong đó doanh nghiệp làm nòng cốt, khuyến khích các hình thức liên kết sản xuất giữa doanh nghiệp và các hộ dân, gắn với thị trường tiêu thụ, minh bạch về chất lượng nhằm tăng tính cạnh tranh, giảm giá thành sản phẩm, nâng cao giá trị thương hiệu cá nước lạnh Việt Nam.

Để phát triển nghề nuôi cá nước lạnh, Cục Thuỷ sản và Kiểm ngư cho biết sẽ tham mưu Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục đàm phán với các quốc gia, vùng lãnh thổ có thế mạnh phát triển cá nước lạnh để nhập nội giống cá nước lạnh mới có giá trị kinh tế, phù hợp với điều kiện sinh thái nhằm đa dạng đối tượng nuôi; tham mưu Bộ chỉ đạo các tổ chức khoa học công nghệ nghiên cứu rà soát, hoàn thiện, chuyển giao quy trình công nghệ sản xuất giống, quy trình nuôi thương phẩm, phòng trị bệnh để đảm bảo chất lượng con giống và nâng cao tỉ lệ sống, giảm ô nhiễm môi trường.

Cục tiếp tục rà soát các thủ tục hành chính tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp nhập khẩu giống, vật tư phục vụ cho sản xuất cá nước lạnh.

Cục Thủy sản và Kiểm ngư cũng đề nghị Hội cá nước lạnh tỉnh Lào Cai và cơ sở sản xuất cá nước lạnh thực hiện đầy đủ quy định tại Luật Thủy sản, các văn bản hướng dẫn Luật Thuỷ sản và Công ước CITES trong nuôi và lưu thông sản phẩm cá tầm, tập trung vào việc cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện sản xuất, ương dưỡng giống thủy sản; xác nhận nguồn gốc loài thủy sản; chứng nhận cơ sở đủ điều kiện nuôi sinh trưởng, trồng cấy nhân tạo loài thủy sản thuộc phụ lục của Công ước quốc tế về buôn bán các loài động vật, thực vật hoang dã nguy cấp; loài thủy sản nguy cấp quý hiếm theo quy định.

Đồng thời, tổ chức lại sản xuất theo hướng liên kết; nghiên cứu, cải tiến quy trình sản xuất nhằm nâng cao chất lượng, hạ giá thành sản phẩm, qua đó nâng cao tính cạnh tranh của sản phẩm; nghiên cứu, xây dựng thương hiệu đối với sản phẩm cá tầm sản xuất tại Việt Nam, đảm bảo truy xuất được nguồn gốc sản phẩm khi lưu thông trên thị trường.

Nhật Nam