Ngân hàng THHH một thành viên HSBC (Việt Nam) vừa công bố báo cáo Kinh tế Vĩ mô Việt Nam với chủ đề "Cải cách doanh nghiệp nhà nước: Liệu sắp tới có là vận may bất ngờ?".

Theo HSBC, Chính phủ Việt Nam đã thể hiện quyết tâm “xốc lại” quá trình cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) sau khi bộ máy lãnh đạo có sự thay đổi vào tháng 4/2016. Nhiệm vụ cực kỳ cấp bách này một phần là do nợ công của Việt Nam ngày một gia tăng hiện đang gần mức giới hạn do Nhà nước quy định là 65% GDP. 

Việt Nam đang đi đúng hướng để đạt được mục tiêu cổ phần hóa, đặc biệt khi Việt Nam theo đuổi con đường tăng trưởng kinh tế bền vững và hiệu quả hơn

Tuy nhiên, đây không phải là một nhiệm vụ dễ dàng trong bối cảnh quá trình cải cách các DNNN còn nhiều thách thức và chi tiêu của Chính phủ ngày một gia tăng.

Những thách thức đối với cải cách DNNN bao gồm việc gia tăng phân bổ cổ phần cho các nhà đầu tư tư nhân và khuyến khích các chính quyền địa phương và DNNN tăng tốc tham gia vào quá trình cổ phần hóa. 

"Các quan chức Chính phủ đã viện dẫn rằng các DNNN và chính quyền địa phương đã chậm chạp tham gia cổ phần hóa là do lo ngại nhiều vi phạm có thể bị phơi bày trong quá trình thực hiện", HSBC dẫn. 

Đặt vấn đề, cải cách DNNN: Liệu sắp tới có là vận may bất ngờ, HSBC cho rằng việc Chính phủ gần đây đẩy mạnh quá trình cổ phần hóa các DNNN được cho là một tin tức tốt do tốc độ cổ phần hoá đã giảm trong những năm gần đây.

Ví dụ, trong giai đoạn 2003 – 2008 Chính phủ đề ra mục tiêu cắt giảm 1.538 DNNN nhưng chỉ có 312 doanh nghiệp đã đáp ứng mục tiêu này. Việc cổ phần hóa không được đạt được mục tiêu đề ra và diễn ra chậm chạp một phần là do những thuận lợi của các cuộc cải cách trước đó đã tạo điều kiện cho việc bán (hoặc đóng cửa) hầu hết các DNNN nhỏ đang làm ăn thua lỗ. Ngược lại, nhiều công ty còn đang tồn tại lại có quy mô lớn hơn nhiều với cơ cấu sở hữu và quản lý phức tạp và thậm chí đôi khi không có báo cáo tài chính và nghĩa vụ nợ rõ ràng.

Tuy nhiên, theo HSBC, các biện pháp cải cách bổ sung vẫn là yếu tố quan trọng để giúp Chính phủ thực hiện đầy đủ chương trình cổ phần hóa của mình. Chẳng hạn, cải cách DNNN căn bản tập trung vào việc bán cổ phần thiểu số, trong khi Chính phủ vẫn duy trì kiểm soát đa số. Điều này đã làm cho các nhà đầu tư chiến lược bị hạn chế khả năng định hình lại các công ty Việt Nam, cải tiến quản trị doanh nghiệp, và giúp các công ty cạnh tranh toàn cầu. Qua đó các nhà đầu tư tư nhân bị cản trở việc tham gia đầy đủ vào tiến trình. 

Hơn nữa, các DNNN và các cơ quan hành chính địa phương bản thân họ còn khá chậm chạp trong quá trình cổ phần hóa. 

Đồng thời, quá trình cổ phần hóa chậm cũng có nghĩa là thu nhập của Việt Nam từ việc thoái vốn các DNNN diễn ra chậm hơn dự kiến. Tính đến quý II.2017, Việt Nam đã thu được 11.600 tỷ đồng (tương ứng 504 triệu USD) từ việc thoái vốn Nhà nước khỏi các DNNN, tăng 314% so với năm trước.
Nói chung, Việt Nam đang đi đúng hướng để đạt được mục tiêu cổ phần hóa, đặc biệt khi Việt Nam theo đuổi con đường tăng trưởng kinh tế bền vững và hiệu quả hơn. 

"Hiện tại, còn quá sớm để kỳ vọng việc thoái vốn các DNNN có thể đem lại cho Chính phủ doanh thu gia tăng đáng kể, nhưng các cuộc cải cách tiếp theo có thể đem lại cho Việt Nam những lợi ích mà đã tìm kiếm trong suốt thời gian trung hạn", HSBC nhấn mạnh.

Lê Thuý