Thống kê cho thấy, xuất khẩu quý I/2026 đạt gần 97 tỷ USD, tăng trên 17% so với cùng kỳ năm 2025. Mức tăng 17% tưởng chừng là tín hiệu vui, nhưng thực tế tại các doanh nghiệp cho thấy, sản xuất kinh doanh vẫn bị tác động rất nhiều bởi các yếu tố khác nhau.

Lợi nhuận chưa... "nở hoa"

Ông Nguyễn Văn Thành, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất Thương mại Phước Thành IV, cho biết việc tìm kiếm đơn hàng mới của doanh nghiệp đang gặp rất nhiều khó khăn. Trong khi khâu lưu thông hàng hóa chậm lại thì giá vận chuyển lại tăng thêm. Hiện, chi phí vận chuyển tăng khoảng 30-40%, kéo theo giá gạo xuất khẩu bị đội lên.

Ông Nguyễn Ngọc Thạch, CEO của Smart Link Logistics, chia sẻ rằng giá dầu đã tăng thêm 6.000 đồng/lít, tức là chi phí vận tải lại tăng thêm. Đi cùng với đó, khâu xuất khẩu đang bị tác động bởi biến động chính trị tại Trung Đông.

Ngay như mặt hàng chanh tươi không hạt, hàng tháng doanh nghiệp vẫn có một lượng hàng xuất khẩu đi Dubai, UAE nhưng hiện tại mặt hàng này không xuất được nữa. Dù chanh không hạt của Việt Nam có thể xuất qua Mỹ và Trung Quốc nhưng đây không phải là thị trường có nhiều tiềm năng vì hai thị trường này ưa dùng chanh vàng.

“Hiện những đơn vị bán mặt hàng này cũng không chốt được đơn hàng mà người mua cũng chưa dám nhập. Cảng Dubai thì trong eo biển Hormuz trong khi hàng hoá của nhiều nước qua đây đang bị cấm vận... Xung đột tại Trung Đông lại đang diễn ra dai dẳng”, ông Nguyễn Ngọc Thạch chia sẻ.

Ông Hoàng Văn An, Giám đốc Liên hiệp HTX Bình Liêu (Quảng Ninh) cho biết lãi suất vay vốn ở mức cao, không tiếp cận nguồn vốn gặp khó khiến đơn vị gặp khó khăn trong việc đầu tư cơ sở hạ tầng, mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh.

Không chỉ trong ngành nông nghiệp, tại ngành hàng sơn cũng đang gặp không ít khó khăn. Ông Hoàng Đức Chung, Giám đốc Công ty Cổ phần Minano Group, cho biết xung đột Trung Đông đang khiến doanh nghiệp ngành sơn giảm năng lực cạnh tranh vì bị phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu. Trong khi giá nguyên liệu vật liệu đầu vào đang tăng từ 90-120%, nguồn cung lại bị gián đoạn. Điều này tác động trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp và làm chậm tiến độ của hoạt động xây dựng.

Có thể thấy, những khó khăn về nguyên liệu đầu vào, đơn hàng, giá vận chuyển, nguồn vốn… đang làm chậm hoạt động sản xuát kinh doanh, hạ năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Đó cũng là lý do mà dù kim ngạch xuất khẩu tăng, nhưng biên độ lợi nhuận của doanh nghiệp lại đang bị co hẹp.

Tối ưu sản xuất để tự cứu mình

Theo các chuyên gia, xung đột Trung Đông diễn ra đang khiến giá vàng, dầu và thị trường tài chính toàn cầu biến động mạnh. Là một nền kinh tế có độ mở lớn, Việt Nam cũng chịu áp lực từ biến động tỷ giá, lạm phát, chi phí nhập khẩu gia tăng.

Trước tình hình này, để hạn chế khó khăn, việc tối ưu sản xuất cần được chủ động thực hiện. Ông Nguyễn Ngọc Thạch cho rằng trong bối cảnh này, ngồi than vãn cũng không mang lại lợi ích gì. Thay vào đó, các doanh nghiệp nên chủ động tìm cách để nâng cao hiệu quả, tránh được những đứt gãy trong sản xuất, kinh doanh.

Đơn cử, việc "gom hàng thông minh" giúp giảm bớt gánh nặng chi phí. Thay vì để xe chạy rỗng, doanh nghiệp cần phối hợp với hệ thống xe đầu kéo – container và kho bãi một cách nhịp nhàng để tiết kiệm từng lít dầu.

Bên cạnh đó, việc kết hợp vận chuyển hàng hoá giữa đường bộ, đường thủy và đường sắt cũng có thể giảm bớt áp lực từ giá dầu và sự tắc nghẽn của các tuyến đường bộ độc đạo.

Các chuyên gia cũng cho rằng việc liên kết và chủ động trong khâu dự trữ nguyên vật liệu, hàng hoá giúp doanh nghiệp đảm bảo nguồn cung ổn định, sẵn sàng đáp ứng nhu cầu thị trường trong mọi tình huống. Việc này cũng giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro khi có những điều chỉnh về giá cả.

Theo thông tin từ Bộ ngoại giao, Iran đang triển khai các thủ tục cho tàu Việt Nam qua eo biển Hormuz. Đây là tín hiệu tích cực giúp tình trạng nhập-xuất trong thời gian tới sẽ phần nào được khơi thông, thị trường được nối liền, nhất là đối với mặt hàng chanh không hạt của Việt Nam.

Bức tranh xuất khẩu quý I/2026 tăng trưởng 17% đang là đòn bẩy vững chắc để các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh, đẩy mạnh xuất khẩu trong thời gian tới. Và khi chi phí logistics được kéo giảm, thị trường được mở rộng, nguồn vốn được khơi thông…, doanh nghiệp sẽ nâng cao được năng lực canh tranh và thực sự được hưởng thành quả từ những con số tăng trưởng.

Tùng Lâm