Nhãn Ido là một trong những giống cây ăn trái chủ lực của Tp. Cần Thơ nhờ ưu điểm cơm dày, hạt nhỏ, vị ngọt thanh và khả năng kháng bệnh chổi rồng. Thế nhưng, cũng như nhiều loại nông sản khác, khi bước vào vụ thu hoạch rộ, người trồng nhãn lại đối mặt với bài toán quen thuộc: sản lượng tăng nhưng giá bán giảm mạnh.

Từ “được mùa, mất giá” đến tư duy xây dựng tài sản trí tuệ

Hiện Cần Thơ có khoảng 5.853ha nhãn, phần lớn trồng tự phát. Khi giá nhãn Ido tăng cao, nhiều nhà vườn ồ ạt mở rộng diện tích. Sản xuất thiếu gắn kết với thị trường khiến nguồn cung tăng nhanh, dẫn đến điệp khúc “được mùa, mất giá”.

Thực tế cho thấy, lợi thế cạnh tranh của nông sản không còn nằm ở sản lượng. Thay vào đó là chất lượng, truy xuất nguồn gốc và giá trị tài sản sở hữu trí tuệ. 

Với nhãn Ido, sở hữu trí tuệ không chỉ là nhãn hiệu tập thể hay văn bằng bảo hộ, mà còn được tạo dựng từ các tiêu chuẩn sản xuất, mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc. Đây là nền tảng để nâng cao uy tín, đáp ứng yêu cầu xuất khẩu và gia tăng giá trị thương hiệu.

Trước thực tế như vậy, ngành nông nghiệp Tp. Cần Thơ khuyến khích người trồng nhãn thay đổi tư duy, chuyển từ sản xuất sang kinh tế nông nghiệp. Người dân được vận động tham gia HTX, áp dụng VietGAP, GlobalGAP, xây dựng vùng trồng tập trung và tăng cường liên kết với doanh nghiệp. Qua đó, từng bước xây dựng và khai thác hiệu quả tài sản sở hữu trí tuệ, nâng sức cạnh tranh và mở rộng thị trường cho trái nhãn Ido.

Từ định hướng của ngành nông nghiệp, nhiều HTX trồng nhãn Ido ở Cần Thơ đã thay đổi cách làm. Thay vì chạy theo sản lượng, các HTX tập trung xây dựng tài sản sở hữu trí tuệ trên nền tảng chất lượng, tiêu chuẩn và khả năng truy xuất nguồn gốc.

HTX Nông nghiệp Thới Trinh (phường Ô Môn) là một trong những mô hình tiêu biểu. Ngay từ khi thành lập, các thành viên HTX thống nhất sản xuất nhãn Ido theo tiêu chuẩn VietGAP, áp dụng đồng bộ quy trình kỹ thuật và kiểm soát chặt chất lượng từ khâu chăm sóc đến thu hoạch. Cùng với đó, HTX tích cực xây dựng nhãn hiệu tập thể, hoàn thiện hồ sơ vùng trồng và chuẩn hóa quy trình sản xuất để đáp ứng yêu cầu của các thị trường tiêu thụ.

Thương hiệu được tạo dựng từ chất lượng

Đến nay, sản phẩm Nhãn Ido Thới An của HTX Nông nghiệp Thới Trinh  đã xây dựng được nhãn hiệu tập thể, được cấp bốn mã số vùng trồng và đạt chứng nhận OCOP 3 sao. Những kết quả này không chỉ giúp nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tạo dựng uy tín cho thương hiệu trên thị trường.

Theo anh Nguyễn Thành Nghị, Giám đốc HTX, để giữ ổn định đầu ra, HTX thường xuyên hướng dẫn thành viên xử lý cho nhãn ra trái rải vụ quanh năm. Đồng thời, HTX điều phối lịch thu hoạch giữa các thành viên nhằm duy trì nguồn cung ổn định cho doanh nghiệp thu mua.

“Canh tác theo quy trình an toàn giúp sản phẩm được thương lái và doanh nghiệp đến tận vườn thu mua với giá cao hơn thị trường. Sản phẩm được đưa vào hệ thống siêu thị, cửa hàng trái cây sạch và một phần xuất khẩu sang Mỹ”, anh Nguyễn Thành Nghị cho biết.

Thực tế này cho thấy, lợi thế của sản phẩm không chỉ đến từ chất lượng, mà còn từ quá trình xây dựng và khai thác hiệu quả tài sản sở hữu trí tuệ. Theo các chuyên gia, hiện nay giá trị của tài sản sở hữu trí tuệ không chỉ nằm ở văn bằng bảo hộ hay nhãn hiệu tập thể. Một thương hiệu nông sản chỉ có sức cạnh tranh khi đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và yêu cầu của thị trường nhập khẩu.

Chính vì vậy, việc chuẩn hóa sản xuất đang trở thành quá trình bồi đắp giá trị cho tài sản sở hữu trí tuệ của HTX. Khi sản phẩm được truy xuất nguồn gốc, vùng trồng đạt chuẩn và chất lượng được duy trì ổn định, thương hiệu nhãn Ido từng bước tạo dựng niềm tin với người tiêu dùng và đối tác.

Đại diện chính quyền địa phương cho biết sẽ tiếp tục hỗ trợ các HTX xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, cấp mã số vùng trồng, kết nối doanh nghiệp và mở rộng hệ thống phân phối. Đây là nền tảng để nhãn Ido đáp ứng yêu cầu xuất khẩu và gia tăng giá trị tài sản sở hữu trí tuệ.

Chuyển đổi số để tăng lợi thế cạnh tranh

Không chỉ chuẩn hóa vùng trồng, nhiều HTX trồng nhãn Ido ở Cần Thơ còn đẩy mạnh chuyển đổi số để gia tăng giá trị tài sản sở hữu trí tuệ. HTX Nhãn Nhơn Nghĩa (xã Nhơn Ái, Tp.Cần Thơ) là một trong những mô hình tiêu biểu.

Khi chuyển đổi sang trồng nhãn Ido và tổ chức sản xuất theo mô hình HTX, các thành viên không chỉ thay đổi giống cây trồng mà còn thay đổi tư duy phát triển. Thay vì sản xuất theo kinh nghiệm, HTX chủ động áp dụng quy trình VietGAP trên diện tích 18,5ha, xây dựng vùng nguyên liệu đồng bộ và kiểm soát chặt chất lượng sản phẩm.

Năm 2023, với sự hỗ trợ của ngành chức năng, HTX được cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu sang bốn thị trường gồm Mỹ, Trung Quốc, Úc và Nhật Bản. Đây là điều kiện quan trọng để sản phẩm đáp ứng yêu cầu của các thị trường khó tính, đồng thời khẳng định uy tín và giá trị của thương hiệu nhãn Ido địa phương.

Bà Nguyễn Thị Mỹ Ái, Chủ tịch Hội Nông dân xã Nhơn Ái, nhận xét HTX luôn tuân thủ nghiêm quy trình sản xuất sạch nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng và an toàn thực phẩm. Bên cạnh đó, HTX còn mạnh dạn đầu tư hệ thống tưới tự động, ứng dụng công nghệ trong quản lý sản xuất và quảng bá sản phẩm trên các sàn thương mại điện tử.

Theo bà Ái, chuyển đổi số không chỉ giúp giảm chi phí mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất. Việc số hóa hồ sơ sản xuất, nhật ký canh tác và thông tin truy xuất nguồn gốc giúp doanh nghiệp, người tiêu dùng dễ dàng kiểm chứng chất lượng. Đây cũng là nền tảng để HTX gia tăng giá trị tài sản sở hữu trí tuệ và xây dựng thương hiệu số cho nhãn Ido.

Ông Phạm Văn Lơ, Giám đốc HTX Nhãn Nhơn Nghĩa, cho biết để duy trì mã số vùng trồng xuất khẩu, các thành viên phải tuân thủ nghiêm việc ghi chép nhật ký canh tác và sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng quy định. Đồng thời, HTX thực hiện đầy đủ các yêu cầu kiểm soát chất lượng của thị trường nhập khẩu.

Nhờ đáp ứng các hàng rào kỹ thuật, trong đó có quy trình chiếu xạ đối với thị trường Mỹ, sản phẩm nhãn của HTX được doanh nghiệp thu mua để xuất khẩu với giá cao hơn thị trường khoảng 10.000 đồng/kg. Hiện khoảng 30% sản lượng nhãn của HTX được xuất khẩu ổn định sang Mỹ và Trung Quốc, phần còn lại tiêu thụ tại các chợ đầu mối lớn ở Tp.HCM.

Thực tiễn từ HTX Nhãn Nhơn Nghĩa cho thấy, lợi thế cạnh tranh của nông sản không còn chỉ đến từ năng suất hay sản lượng. Yếu tố quyết định là xây dựng, bảo hộ và khai thác hiệu quả tài sản sở hữu trí tuệ.

Khi HTX gắn nhãn hiệu với tiêu chuẩn sản xuất, mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc qua chuyển đổi số, sản phẩm sẽ đáp ứng tốt hơn yêu cầu xuất khẩu. Đây cũng chính là nền tảng để nâng cao giá trị thương hiệu và giúp các HTX nhãn Ido ở Cần Thơ tham gia sâu hơn vào thị trường quốc tế.

Thanh Loan