Điều đặc biệt là mô hình dệt ở xã Cán Tỷ đã góp phần không nhỏ giúp huyện nghèo 30a Quản Bạ từng bước thúc đẩy công tác giảm nghèo bền vững cho người dân thông qua ngành nghề truyền thống tại địa phương.

Truyền cảm hứng cho phụ nữ HMông

Nghề dệt từng được coi là linh hồn của đồng bào HMông nơi đây. Nhưng do gánh năng cơm áo gạo tiền, nghề dệt dần mai một, trước khó khăn trên, huyện Quản Bạ đã có kế hoạch khôi phục nghề dệt truyền thống để lưu giữ nét văn hóa làng nghề của đồng bào dân tộc Mông, đồng thời làm nền tảng để giúp người dân có việc làm, nâng caao thu nhập để phục vụ cuộc sống.

Để khôi phục nghề truyền thống, huyện đã tiến hành mở lớp đào tạo nghề tại các xã trong huyện. Tại xã Cán Tỷ, để lớp học hoạt động hiệu quả, địa phương đã thành lập HTX thêu dệt lanh thôn Đầu Cầu. HTX thu hút 40 thành viên, chủ yếu là phụ nữ. Điều đặc biệt là nghệ nhân Sùng Thị Máy (Phó giám đốc HTX ) vinh dự được đứng lớp dạy nghề cho các thành viên và chị em phụ nữ trong xã.

Nghệ nhân Sùng Thị Máy cho biết từ khi huyện khôi phục và phát triển nghề dệt truyền thống của dân tộc mình, bà cảm thấy rất vui. Ngay từ lúc nhỏ, bà đã được mẹ cho làm quen với khung dệt, tập làm các con thoi to, nhỏ rồi học kéo sợi, phối màu, các họa tiết hoa văn để dệt nên những tấm thổ cẩm, làm thành những tấm khăn, tấm choàng, áo váy... nên tình yêu với nghề dệt truyền thống cứ lớn dần. Giờ được đứng lớp truyền đạt kinh nghiệm của mình với các chị, các em, bà như sống lại những ngày thơ cùng mẹ bên khung cửi.

Là người một phụ nữ dân tộc HMông có thâm niên trong nghề đã mấy chục năm nay, nghệ nhân Sùng Thị Máy có sự am hiểu về nghề dệt và hơn hết là sự am hiểu về tâm tư, nguyện vọng của các thành viên và chị em phụ nữ trong xã. Hằng ngày, tranh thủ vào những lúc rảnh rỗi, bà đã tạo ra những tấm vải dệt cho riêng mình. Trong những giờ đứng lớp, bà lại tận tụy truyền nghề lại cho các thành viên và chị em trong thôn, xã. Nhờ thế mà không chỉ các thành viên ngày càng đam mê, yêu nghề dệt truyền thống mà cha ông gìn giữ ngàn đời nay.

Bà rất vui mừng vì các thành viên, đặc biệt là các thiếu nữ đều hăng say miệt mài học hỏi và tự tay làm ra sản phẩm từ công đoạn dệt cho đến may vá để mặc vào những ngày lễ hội lớn của đất nước và những ngày lễ hội truyền thống văn hóa của đồng bào.

Những ngày đầu mở lớp còn gặp rất nhiều khó khăn. Các thành viên đến học còn rất bỡ ngỡ và lúng túng trước các kỹ thuật đan dệt. Hơn nữa để dệt nên một tấm vải thổ cẩm có hồn đòi hỏi bàn tay khéo léo, sự bền bỉ và đam mê. Nhưng lúc đầu, nhận thức của các thành viên trẻ tuổi về bảo tồn giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa thổ cẩm của đồng bào mình chưa cao nên nghệ nhân Sùng Thị Máy phải lặn lội đến từng nhà thành viên để tuyên truyền, vận động, khơi dậy niềm tự hào và lòng yêu nghề truyền thống.

Nâng cao thu nhập, từng bước giảm nghèo

Đến nay, hầu hết các chị em sau khi tham gia lớp học đã tự dệt ra sản phẩm riêng cho bản thân mình và phục vụ nhu cầu hàng hóa, từ đó tạo nên một sắc phục dân tộc đặc sắc riêng ở xã Cán Tỷ, đồng thời giúp các thành viên và người học nghề có thêm thu nhập, nâng cao đời sống gia đình.

Bình quân mỗi tháng, công dệt của các thành viên khoảng 5-6 triệu đồng. Sản phẩm được làm từ tình yêu nghề truyền thống nên các thành viên và học viên đều cố gắng cho ra đời những sản phẩm tốt nhất.

Để mở rộng đầu ra cho sản phẩm, nghệ nhân Sùng Thị Máy đã xuống tận Hà Nôi, vào Thành phố Hồ Chí Minh để liên kết đầu ra. Đến nay, sản phẩm của HTX đã có mặt ở nhiều tỉnh thành, thậm chí còn đáp ứng nhu cầu xuất khẩu.

Với mong muốn phát triển nghề dệt bền vũng, nghệ nhân Sùng Thị Máy đã động viên các thành viên HTX góp thêm vốn mở xưởng dệt. Đến nay, HTX đã đầu tư 2 xưởng dệt với với gần 40 khung dệt. Để phục vụ cầu khách du lịch, HTX đã mở một gian hàng trưng bày. Tại đây, luôn có thành viên HTX hướng dẫn du khách các bước trong nghề dệt và tư vấn bán hàng.

Trung bình mỗi tháng, gian hàng trưng bày giới thiệu sản phẩm của HTX tại thôn Đầu Cầu II tiếp đón khoảng 100 lượt du khách đến trải nghiệm và mua sản phẩm. Thu nhập tại các lễ hội và Hội chợ toàn quốc tại Hà Nội hàng năm đạt trên 100 triệu đồng/lần. Trung bình mỗi năm, tổng thu nhập của HTX đạt từ 400 triệu đồng, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho ít nhất 50 người dân trên địa bàn thôn, xã.

Chương trình khôi phục nghề dệt lanh của đồng bào HMông đã được huyện Quản Bạ quan tâm. Ngoài hỗ trợ khung dệt, nguyên liệu và đầu ra, huyện Quản Bạ còn cùng địa phương tuyên truyền để người dân tham gia HTX, tham gia các lớp học nghề do nghệ nhân Sùng Thị Máy đứng ra giảng dạy.

Trải qua gần 10 năm hoạt động, đến nay, HTX thêu dệt lang thôn Đầu Cầu II vừa bảo tồn giá trị văn hóa đặc trưng của người H Mông, vừa tạo việc làm, tăng thu nhập cho các gia đình. Khôi phục và mở rộng làng nghề dệt là chủ trương của huyện và là nguyện vọng chung của người dân. Nhờ đó, không ít hộ đã giảm nghèo thành công từ khi tham gia HTX.

Nghệ nhân Sùng Thị Máy cho biết, để đáp ứng nhu cầu của khách hàng, ngoài sản xuất khăn, áo, túi, HTX còn sản xuất búp bê, gấu bông, đồ chơi… từ vải thổ cẩm. Ngoài ra, HTX cũng tổ chức cho thành viên và chị em phụ nữ tham quan các mô hình dệt ở các địa phương khác để nâng cao tay nghề. Bên cạnh đó, HTX còn liên kết với các nghệ nhân thêu may của Pháp sang hướng dẫn để kết hợp những phương pháp thêu, dệt mới.

Sau bao nhiêu năm gắn bó với HTX, nghệ nhân Sùng Thị Máy càng thêm phấn khởi vì đã góp một phần công sức nhỏ bé của mình vào phát triển nghề truyền thống của địa phương và giúp không ít hộ gia đình là chị em phụ nữ thoát nghèo từ nghề dệt. “Tôi thấy thổ cẩm của người HMông rất đẹp, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào ở Quản Bạ”-nghệ nhân Sùng Thị Máy cho biết.

Hiện nay, HTX đang tập trung phát triển nghề cho chị em phụ nữ từ 18 - 30 tuổi. Mục đích của việc khôi phục lại nghề là để chị em biết được nghề truyền thống, giữ nề nếp của đồng bào dân tộc HMông ở Quản Bạ.

Nghề dệt thổ cẩm ở Quản Bạ sẽ hồi sinh và phát triển ngày một bền vững khi mô hình HTX ngày càng hoạt động hiệu quả, trong đó không thể kể đến vai trò của người nghệ nhân dân tộc HMông Sùng Thị Máy với tình yêu vô bờ bến với nghề đã truyền cảm hứng cho bao người.

Huyền Trang