Chính sách thuế của Hoa Kỳ vừa có sự thay đổi khi Tòa án Tối cao ra phán quyết bác bỏ các sắc thuế đối ứng của Chính quyền Tổng thống Donald Trump ban hành theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Ban đầu, Nhà Trắng đã ban hành sắc lệnh mới áp thuế toàn cầu 10% trong 150 ngày theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại 1974 nhưng một ngày sau ông Trump tuyên bố sẽ tăng mức thuế lên 15%.

Tuy nhiên, thông báo mới nhất của Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Hoa Kỳ (CBP) cho thấy mức thuế quan được thực thi từ 24/2 vẫn là 10%, do chưa có sắc lệnh tổng thống chính thức về mức 15%.

Một quan chức Nhà Trắng nói với Reuters rằng ông Trump "không hề thay đổi ý định" về việc áp thuế 15%, nhưng không cung cấp chi tiết về thời điểm tăng thuế.

Điều này cho thấy sự khác biệt đáng kể giữa tuyên bố chính trị và hiệu lực pháp lý – yếu tố đang tạo ra khoảng “lặng” ngắn hạn trên thị trường.

Trước những biến động thuế quan gần đây từ thị trường Hoa Kỳ, nhiều hiệp hội, ngành hàng trong nước có kim ngạch xuất khẩu lớn sang thị trường Mỹ đã lên tiếng cảnh báo về những tác động hiện hữu và tiềm tàng mà các doanh nghiệp Việt phải đối mặt.

Khoảng “giảm áp” tạm thời và cơ hội hoàn thuế

Điện tử là lĩnh vực xuất khẩu mũi nhọn của Việt Nam với kim ngạch kỷ lục hơn 164 tỷ USD trong năm 2025, chiếm tỷ trọng 34,6% trong tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa cả nước. 

Theo Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam (VEIA), phán quyết của Tòa án Tối cao Hoa Kỳ đã tạo ra một khoảng “giảm áp” tạm thời cho các quốc gia có thặng dư thương mại lớn với Hoa Kỳ, trong đó có Việt Nam.

Phán quyết mang ý nghĩa tích cực trong ngắn hạn về mặt tâm lý và tính ổn định chính sách, loại bỏ một tiền lệ nguy hiểm từng được chính quyền của Donald Trump sử dụng, nơi thuế quan có thể được áp đặt nhanh chóng dựa trên tình trạng “khẩn cấp” mang tính chủ quan. 

Hoa Kỳ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của điện tử Việt Nam. Đối với các doanh nghiệp Việt, vốn đang vận hành trong chuỗi cung ứng toàn cầu có độ trễ cao, sự ổn định này cho phép duy trì dòng đơn hàng hiện hữu, đẩy nhanh tiến độ giao hàng và ký kết các hợp đồng trung hạn với đối tác Hoa Kỳ. 

Ở góc độ khác, Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) lưu ý tới các doanh nghiệp về cơ hội được hoàn lại thuế đã nộp. Theo VITAS, các đối tác nhập khẩu tại Mỹ đã nộp thuế đối ứng theo IEEPA trong thời gian qua có quyền nộp đơn yêu cầu hoàn trả hàng tỷ USD từ CBP. Doanh nghiệp Việt được khuyến nghị nên phối hợp với khách hàng để nắm bắt quyền lợi này.

Thuế quan Mỹ biến động: Cơ hội hoàn thuế và bài toán 15% với dệt may Việt Nam

Hoàn thuế đối ứng Mỹ: Doanh nghiệp cần làm gì sau phán quyết của Tòa án Tối cao?

‘Ván cờ’ thuế 150 ngày của Mỹ: Doanh nghiệp Việt xoay chuyển chiến lược ra sao?

Thách thức mới từ thuế 15%

Dù vậy, các hiệp hội đều nhấn mạnh: Đây không phải là tín hiệu cho thấy môi trường thương mại đã an toàn trở lại.

Việc Nhà Trắng công bố áp thuế bổ sung 15% ngay sau phán quyết của Tòa án Tối cao Hoa Kỳ cho thấy xu hướng bảo hộ thương mại của Hoa Kỳ không hề suy giảm, mà đang được tái cấu trúc bằng những công cụ pháp lý khác. Việc tăng mức thuế 10 - 15% trong vòng 150 ngày sẽ tạo ra áp lực đáng kể lên chi phí xuất khẩu.

Với các doanh nghiệp điện tử Việt Nam – vốn hoạt động chủ yếu ở phân khúc gia công, biên lợi nhuận mỏng – khả năng chuyển phần chi phí tăng thêm sang khách hàng là rất hạn chế.

VEIA phân tích, trong ngắn hạn, nhiều doanh nghiệp có thể phải đối mặt với yêu cầu đàm phán lại giá, điều chỉnh tiến độ giao hàng hoặc thậm chí mất đơn hàng khi đối tác Mỹ tìm cách phân tán rủi ro sang các nguồn cung khác.

Còn ở góc độ rộng hơn, tâm lý thị trường trở nên thận trọng hơn, kéo theo rủi ro về tài chính, tồn kho và kế hoạch sản xuất.

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản Việt Nam (VASEP) cũng đánh giá mức thuế toàn cầu 15% theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 mới được công bố sẽ tạo ra chi phí bổ sung trong ngắn hạn.

Các doanh nghiệp xuất khẩu sang Mỹ được khuyến nghị rà soát lại hợp đồng và điều khoản giá, kiểm tra chính xác mã HS và diện miễn trừ, theo dõi sát hướng dẫn từ CBP và chuẩn bị phương án xử lý hồ sơ hoàn thuế IEEPA nếu đủ điều kiện.

“Chính sách hiện vẫn đang trong giai đoạn điều chỉnh và có thể tiếp tục phát sinh tranh tụng, do đó doanh nghiệp cần cập nhật liên tục để hạn chế rủi ro pháp lý và chi phí phát sinh”, VASEP lưu ý.

Còn Hiệp hội Dệt may Việt Nam lưu ý, dù mức thuế quan bổ sung chỉ có thời hạn ngắn hạn trong 150 ngày nhưng vẫn gây khó khăn cho việc định giá các đơn hàng sắp tới. Sự không chắc chắn về việc liệu Quốc hội Mỹ có phê chuẩn gia hạn hay không sẽ làm chậm quá trình ký kết các hợp đồng dài hạn.

Phép thử cho bản lĩnh chiến lược của doanh nghiệp

Những diễn biến thuế quan mới đặt doanh nghiệp Việt Nam trước một phép thử lớn về năng lực thích ứng và tầm nhìn dài hạn.

Theo VITAS, việc Hoa Kỳ thắt chặt kiểm soát thuế quan thường đi kèm với các yêu cầu khắt khe về nguồn gốc xuất xứ nguyên liệu (vải, sợi) để tránh việc "né thuế" từ các nước thứ ba. Do đó, các doanh nghiệp cần rà soát chứng từ xuất xứ, đảm bảo hồ sơ C/O và các chứng từ liên quan luôn sẵn sàng để giải trình khi phía Mỹ tăng cường hậu kiểm và theo dõi sát diễn biến tại Quốc hội Mỹ.

“Các quyết định trong 150 ngày tới sẽ quyết định cục diện thương mại của cả năm 2026”, Hiệp hội lưu ý.

Trong khi đó, VEIA nhận định thuế quan chỉ là “lớp bề mặt” của rủi ro khi xuất khẩu điện tử của Việt Nam tăng trưởng nhanh và duy trì thặng dư lớn với Hoa Kỳ.

Hiệp hội nhận định kỷ lục xuất khẩu năm 2025 vừa là thành tựu, vừa là lời cảnh báo khi quy mô đó khiến ngành trở nên dễ bị tổn thương hơn trước cú sốc chính sách từ những thị trường lớn. 

“Nguy cơ gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại như điều tra chống lẩn tránh thuế, chống trợ cấp hay kiểm tra chặt chẽ quy tắc xuất xứ là hoàn toàn hiện hữu. Đây mới là thách thức dài hạn và phức tạp nhất, không chỉ tác động đến chi phí mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín và khả năng tiếp cận thị trường của doanh nghiệp Việt Nam”, Hiệp hội chỉ ra.

Trong bối cảnh này, VEIA cho biết, cộng đồng doanh nghiệp điện tử Việt Nam đang dần chuyển từ tâm thế “ứng phó tình huống” sang tư duy chiến lược dài hạn hơn. Doanh nghiệp buộc phải nhìn lại mức độ phụ thuộc vào thị trường Hoa Kỳ, đẩy nhanh quá trình đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tận dụng sâu hơn các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới và mở rộng hiện diện tại các thị trường có cấu trúc thuế quan ổn định hơn. Đồng thời, việc tuân thủ nghiêm ngặt quy tắc xuất xứ, minh bạch hóa chuỗi cung ứng và nâng cao tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước không còn là lựa chọn, mà là điều kiện bắt buộc để tồn tại trong môi trường thương mại ngày càng khắt khe.

Hiệp hội kiến nghị Chính phủ tiếp tục tăng cường cơ chế cảnh báo sớm về phòng vệ thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp về pháp lý quốc tế, đồng thời đẩy mạnh đối thoại và đàm phán thương mại song phương với Hoa Kỳ nhằm giảm thiểu rủi ro mang tính hệ thống.

Có thể thấy, câu chuyện thuế quan hiện nay không chỉ là vấn đề 10% hay 15%, 150 ngày hay lâu hơn. Đó là yêu cầu tái cấu trúc chiến lược tăng trưởng – từ dựa vào quy mô sang dựa vào chất lượng, hàm lượng công nghệ và tính tự chủ trong chuỗi giá trị. Chỉ khi đó, doanh nghiệp Việt Nam mới đủ nền tảng để đứng vững trước những biến động khó lường của thương mại toàn cầu.

Đỗ Kiều