Theo Bộ Công Thương, hai tháng đầu năm 2017, Việt Nam đã chi 153 triệu USD để nhập khẩu gần 9.500 xe ô tô nguyên chiếc dưới 9 chỗ, tăng 139,6% so với cùng kỳ năm 2016. Cùng với đó, nhập khẩu điện thoại di động và rau quả cũng tăng lần lượt là 129% và 129,8% so với cùng kỳ năm trước.

Bộ Công Thương nhận định, mức tăng nhập khẩu của những mặt hàng trên đã đẩy nhập khẩu trong hai tháng đầu năm tăng 20% so với cùng kỳ năm 2016, giá trị đạt khoảng 27,4 tỷ USD. Đồng thời, sau hai tháng, cả nước nhập siêu ước đạt 46 triệu USD, bằng 0,2% kim ngạch xuất khẩu.

Bị hạn chế vẫn nhập nhiều

Trên thực tế, không phải tới năm 2017, các mặt hàng như ô tô nguyên chiếc, điện thoại, linh kiện máy móc, rau củ quả, sắt thép hay phân bón… mới “tăng trưởng” nóng về kim ngạch nhập khẩu, mà đây là thực tế đã diễn ra từ nhiều năm nay.

Theo báo cáo mới đây của Tổng cục Hải quan, nhập khẩu hàng hóa của tháng cuối năm 2016 đã có “một cú bứt phá” mạnh mẽ, đạt 17,08 tỷ USD. Tính cả năm 2016, tổng kim ngạch nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 174,11 tỷ USD, tăng 5,2% về số tương đối và tăng 8,54 tỷ USD về số tuyệt đối so với năm 2015.

Trong năm 2016, cả nước có 30 nhóm hàng nhập khẩu, đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD. So với năm 2015, có thêm hai nhóm hàng là lúa mỳ; dây điện và dây cáp điện đạt trên 1 tỷ USD, đồng thời một nhóm hàng có kim ngạch nhập khẩu giảm, ra khỏi nhóm 1 tỷ USD là nhóm sản phẩm khác từ dầu mỏ. Tổng kim ngạch nhập khẩu của 30 nhóm hàng này đạt 151,1 tỷ USD, chiếm 86,8% tổng kim ngạch nhập năm 2016 của cả nước.

Trong đó, nhập khẩu nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tăng mạnh cả về quy mô và tốc độ. Trị giá nhập khẩu nhóm hàng này trong năm 2016 là 27,87 tỷ USD, tăng 4,75 tỷ USD về số tuyệt đối và tăng 205% về số tương đối so với năm 2015. Khối doanh nghiệp (DN) FDI nhập khẩu 25,67 tỷ USD, tăng 21,1% và khối DN trong nước nhập khẩu 2,2 tỷ USD, tăng 13,4%.

Trong năm 2016, Việt Nam nhập khẩu nhóm hàng này có xuất xứ từ Hàn Quốc 8,67 tỷ USD, tăng 28,8%; từ Trung Quốc 5,92 tỷ USD, tăng 13,7%; từ Đài Loan 3,16 tỷ USD, tăng mạnh 44,1%; từ Nhật Bản 2,81 tỷ USD, tăng 23,7%… so với năm 2015. Cùng với đó, năm 2016 chứng kiến sự chững lại về tốc độ tăng trưởng của ô tô nhập khẩu sau ba năm liên tiếp luôn đạt tốc độ tăng trưởng cao. Lượng ô tô nhập khẩu trong năm 2016 đạt 113,6 nghìn chiếc với trị giá 2,34 tỷ USD, giảm 9,5% về lượng và giảm 21,7% về trị giá so với năm 2015.

Theo Tổng cục Hải quan, nguyên nhân chững lại này chủ yếu do những thay đổi về chính sách thuế trong năm 2016. Nghị định số 108/2015/NĐ-CP của Chính phủ quy định từ ngày 01/1/2016, giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt dựa trên giá bán buôn của nhà nhập khẩu cùng Luật số 106/2016/QH13 quy định mức thuế tiêu thụ đặc biệt theo hướng giảm nhẹ/giữ nguyên với xe có động cơ dung tích xi lanh nhỏ và tăng mạnh với xe có dung tích xi lanh lớn áp dụng từ ngày 01/7/2016.

Tổng cục Hải quan cho biết, tuy lượng nhập ô tô nguyên chiếc giảm nhưng ô tô 9 chỗ trở xuống vẫn tăng nhẹ với lượng nhập khẩu đạt 51,6 nghìn chiếc, tăng 0,4% (năm 2015 tăng 63%); tiếp theo là ô tô tải với 47,5 nghìn chiếc, giảm 2,9% (năm 2015 tăng 79,5%); ô tô loại khác là 14,4 nghìn chiếc, giảm 42,6% (năm 2015 tăng 107,4%).

Trong năm 2016, dẫn đầu thị trường cung cấp ô tô cho Việt Nam là ASEAN với 38,2 nghìn chiếc, tăng 33,8% và chiếm 1/3 tổng lượng ô tô nhập khẩu; tiếp theo là các thị trường Ấn Độ: 22 nghìn chiếc, giảm 12,5%; Hàn Quốc 20,2 nghìn chiếc, giảm 58,8%… so với năm 2015.

Dự báo, kinh tế thế giới năm 2017 tiềm ẩn nhiều yếu tố bất ổn, khó đoán định do tác động của nhiều yếu tố.

Hài hòa nhập khẩu-sản xuất?

Trước sức nóng từ thị trường nhập khẩu ô tô, tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 2/2017, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã đưa ra chỉ đạo cụ thể cho ngành ô tô.

Thủ tướng nêu rõ, bên cạnh việc không ngừng thực hiện Quyết định 49 của Thủ tướng về tiêu chuẩn khí thải ô tô, số lượng xe nhập khẩu tăng mạnh trong hai tháng đầu năm 2017 khi Việt Nam thực hiện giảm thuế nhập khẩu hội nhập ASEAN là tín hiệu cảnh báo việc tăng cường quản lý để hài hòa nhập khẩu và sản xuất trong nước.

Thực tế cho thấy, không riêng gì ô tô, máy móc, linh kiện, nhiều mặt hàng hiện nay như sắt thép, phân bón, hóa chất… cũng đang đe dọa trực tiếp tới nền sản xuất trong nước do sự cạnh tranh về giá.

Năm 2016, lượng nhập khẩu sắt thép, kim loại thường, xăng dầu và chất dẻo nguyên liệu có đóng góp nhiều nhất vào tăng kim ngạch nhập khẩu. Trong khi đó, giá của bốn nhóm hàng này cũng làm suy giảm nhập khẩu nhiều nhất.

Lượng nhập khẩu của nhiều nhóm hàng tăng cao so với cùng kỳ năm trước, điển hình là than đá tăng 92,4%, kim loại thường tăng 26,7%; xăng dầu các loại tăng 18%, sắt thép tăng 18,4%… Trong năm qua, tính riêng 19 nhóm hàng có thống kê về lượng, yếu tố lượng tăng đã góp phần khiến trị giá nhập khẩu hàng hóa tăng thêm 6,33 tỷ USD.

Tuy nhiên, giá nhập khẩu bình quân hầu hết các nhóm hàng đều giảm so với năm 2015 (trừ hạt điều tăng 20,8% và bông tăng nhẹ 0,5%). Trong đó, giá giảm mạnh nhất là xăng dầu các loại giảm 21,5%, khí đốt hóa lỏng giảm 19,4%, lúa mỳ giảm 17,3%, phế liệu sắt thép giảm 11,9%, sắt thép các loại giảm 9,4%….

Tính riêng 19 nhóm hàng có thống kê về lượng, yếu tố giá nhập khẩu bình quân giảm khiến cho tổng kim ngạch nhập khẩu giảm 4,64 tỷ USD.

Năm 2016, Việt Nam chi hơn 1,1 tỷ USD để nhập trên 4,16 triệu tấn phân bón. Điều này gây ảnh hưởng không nhỏ tới lượng tiêu thụ của phân bón sản xuất trong nước. Trong số 12 dự án thua lỗ của ngành công thương, có 4 dự án thuộc Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Đạm Ninh Bình, Đạm Hà Bắc, DAP Hải Phòng, DAP Lào Cai) – đều là DN sản xuất phân bón, hóa chất.

Báo cáo của Tổng cục Hải quan cũng cho biết, năm 2016, Việt Nam nhập siêu trên 1 tỷ USD với 7 thị trường, trong đó đến 6 thị trường thuộc châu Á và 1 thị trường thuộc châu Mỹ (Argentina).

Tuy nhiên, trong năm, thâm hụt thương mại lớn nhất vẫn từ Trung Quốc với 28,02 tỷ USD, giảm 14,9%, ngược lại, nhập siêu từ Malaysia là 1,78 tỷ USD, gấp gần 3 lần so với năm trước.

Trong khi đó, hoạt động xuất khẩu vẫn còn nhiều khó khăn. Dự báo, kinh tế thế giới năm 2017 tiềm ẩn nhiều yếu tố bất ổn, khó đoán định do tác động của nhiều yếu tố như Chủ nghĩa dân túy nổi lên ở Mỹ, châu Âu và một số nước khác; Hiệp định TPP chưa được tất cả các nước thành viên phê chuẩn để có hiệu lực; Chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch có phần được khơi dậy; Các vụ điều tra, chống bán phá giá tăng cao ảnh hưởng trực tiếp đến xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam.

Lê Thúy