Ông Trần Thanh Nam - Thứ trưởng Bộ NN&PTNT, cho biết: Thực tế thời gian vừa qua, người sản xuất muốn có sản phẩm có thu nhập nên không chú ý đến chất lượng hàng hóa và không ít người tiêu dùng (NTD) cũng không quan tâm đến các tiêu chuẩn an toàn. Bản thân ông đã đến thăm và làm việc với nhiều HTX có chứng nhận VietGAP đàng hoàng nhưng không ai mua và điều đó tạo điều kiện cho sản phẩm không an toàn được tiêu thụ.

NTD không mặn mà với RAT

Bà Kiều Thị Huệ - Giám đốc HTX RAT Vĩnh Phúc, cho biết: Trước đây HTX RAT Vĩnh Phúc có xây dựng một quầy hàng chuyên hợp đồng bán các loại RAT của các vùng sản xuất RAT trên địa bàn tỉnh. Tuy nhiên, việc kinh doanh của cửa hàng gặp nhiều khó khăn, do NTD có thói quen thường lựa chọn mua rau ngoài chợ hơn là các sản phẩm bán tại cửa hàng.

Vì vậy, cuối năm 2014, cửa hàng của HTX đã phải đóng cửa. Hiện nay, HTX hợp đồng với 80 hộ dân sản xuất RAT ở Vân Nội chuyên cung cấp RAT cho các bếp ăn

công nghiệp phục vụ bữa ăn cho các tập đoàn sản xuất lớn ở các tỉnh như: Bắc Ninh, Thái Nguyên, Bắc Giang... tình trạng NTD không mặn mà với RAT cũng diễn ra ở một số nơi trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc.

Theo ông Nguyễn Mạnh Tùng - Giám đốc HTX Dịch vụ nông nghiệp Lĩnh Nam (Hà Nội) - ngay từ năm 2000, khi NTD Hà Nội còn ngỡ ngàng với khái niệm RAT, thì HTX đã bắt đầu triển khai sản xuất theo quy trình VietGAP. Sản phẩm đã được đăng ký thương hiệu và mã vạch và được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất RAT do Sở NN&PTNT Hà Nội cấp.

Sản phẩm của các HTX có chứng nhận VietGAP lại khó tìm được chỗ đứng

Ông Tùng cho biết, mặc dù HTX sản xuất rau sạch, có chứng nhận VietGAP đàng hoàng, nhưng khi đem ra chợ bán, NTD vẫn nghi ngờ và ít chấp nhận, vì giá bán cao hơn rau thông thường (do chi phí sản xuất phải bỏ nhiều hơn so với trồng rau không an toàn). NTD không tin vào các giấy tờ chứng nhận VietGAP, đồng thời cũng không phân biệt được rau sạch với rau bẩn. Thực tế hiển nhiên cho thấy người làm ra sản phẩm bẩn đang phá hoại người làm sạch.

Theo bà Nguyễn Thị Luyến - Giám đốc HTX RAT Tự Nhiên (xã Đông Sang, huyện Mộc Châu, Sơn La), HTX điển hình tiên tiến tại tỉnh miền núi Sơn La được cấp chứng nhận VietGAP, để cung cấp rau cho công ty BigGreen chia sẻ: Với sự hỗ trợ kinh phí từ nhiều dự án, năm 2014, HTX đã được cấp chứng nhận VietGAP. Nhờ đó, sản phẩm rau của HTX hiện đã tìm được kênh tiêu thụ rất ổn định tại thị trường Hà Nội.

Đẩy nhanh liên kết theo chuỗi giá trị

Theo bà Luyến, sản xuất theo VietGAP được HTX nghiêm túc thực hiện. Tuy nhiên, thủ tục cấp chứng nhận cũng rất rườm rà, một số chi phí hoàn toàn có thể bỏ bớt được. “Chẳng hạn vùng rau của HTX từ lâu đã thuộc vùng quy hoạch RAT của tỉnh, đã được lấy mẫu đất, mẫu nước đi kiểm tra thường xuyên. Vì vậy, đối với lần đầu cấp chứng nhận thì cần thiết phải tiến hành phân tích mẫu đất, mẫu nước… còn những lần sau, khi thực hiện cấp lại chứng nhận VietGAP, không nhất thiết phải làm lại tất cả khâu phân tích mẫu nước, mẫu đất…”, bà Luyến kiến nghị.

Theo Bộ NN&PTNT, tính đến tháng 6/2016, tỷ lệ cơ sở SX-KD nông, lâm, thủy sản được kiểm tra, chứng nhận đủ điều kiện bảo đảm ATTP đã tăng lên 79,76% (cuối năm 2015 là 78,3%). Song để có thể mua được RAT ngoài chợ cho bữa ăn gia đình đối với người nội trợ là rất khó khăn. NTD khó có thể phân biệt được đâu là RAT bằng cảm quan của mình, gây tâm lý chung cho đại đa số NTD băn khoăn bởi không biết đâu là rau sạch và đâu là rau bẩn.

Một trong những nguyên nhân dẫn đến nghịch lý cho thấy việc tiêu thụ sản phẩm của các HTX có chứng nhận VietGAP lại khó tìm được chỗ đứng, đó là giá thành của RAT cao hơn rau thường. Đây cũng là trăn trở của các HTX có chứng nhận VietGap nói chung.

Theo Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Trần Thanh Nam, để có được sản phẩm sạch từ khi trồng tới bàn ăn, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức của người sản xuất và cả NTD. Đứng về góc độ quản lý nhà nước: Bộ NN&PTNT sẽ tham vấn cho Chính phủ hoàn thiện chính sách, khuyến khích người sản xuất những sản phẩm an toàn, xây dựng mô hình hướng dẫn kỹ thuật để có sản phẩm an toàn đồng thời tăng cường công tác kiểm tra giám sát.

Bộ cũng sẽ cố gắng giảm tối đa các văn bản, thủ tục gây phiền hà cho người sản xuất, nhưng vẫn phải bảo đảm an toàn cho sản phẩm để bảo đảm hiệu quả cho các HTX, các DN và người sản xuất.

Thứ trưởng nhấn mạnh trong thời gian tới, phải đẩy nhanh liên kết theo chuỗi giá trị từ cung ứng tới khâu tiêu thụ. Việc hình thành hệ thống các điểm bán nông sản an toàn trên cả nước sẽ hạn chế lượng nông sản mất an toàn. Đồng thời hướng tới hình thành hệ thống chợ đầu mối nông sản an toàn và dẫn tới siêu thị.

Ngọc Cầm