Thời gian qua, công tác bảo vệ quyền SHTT đã được nâng lên mức cao, song, con số thống kê của cơ quan chức năng về tình trạng vi phạm SHTT vẫn không giảm.

Vi phạm SHTT ngày càng phức tạp

Theo Cục Quản lý thị trường (QLTT) - Bộ Công Thương, 6 tháng đầu năm, lực lượng QLTT đã phát hiện và xử lý 925 vụ, xử phạt trên 5,5 tỷ đồng, trị giá hàng vi phạm trên 4,5 tỷ đồng về giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, bao bì; xử lý 222 vụ, phạt trên 734 triệu đồng, trị giá tang vật ước tính trên 5,3 tỷ đồng vi phạm giả về tem, nhãn bao bì hàng hóa và xử phạt 194 vụ, phạt trên 1,4 tỷ đồng, trị giá tang vật trên 1,6 tỷ đồng.

Ông Lê Ngọc Lâm - Phó Cục trưởng Cục SHTT, cho biết chỉ tính riêng lĩnh vực bản quyền tác giả, các hành vi xâm phạm bản quyền như in sách lậu, sử dụng các tác phẩm âm nhạc, điện ảnh, ghi âm, ghi hình mà không trả tiền cho các chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan… khá phổ biến. Vấn đề vi phạm bản quyền càng trở nên phức tạp hơn trong môi trường internet, vì tại đây, người sử dụng dễ dàng thực hiện các hành vi sao chép và phổ biến trái phép.

Gian nan ngăn chặn vi phạm sở hữu trí tuệ

Số liệu từ Cục SHTT cho thấy, 6 tháng đầu năm 2016, đơn vị đã tiếp nhận 26.707 đơn về bảo hộ quyền SHTT. Trong đó, bảo hộ về sáng chế là 2.399 đơn, kiểu dáng công nghiệp là 1.325, nhãn hiệu đăng ký quốc gia là 19.723 và nhãn hiệu đăng ký quốc tế chỉ định Việt Nam là 3.016 đơn…

Đáng nói, hàng giả xâm phạm SHTT không chỉ được sản xuất trong nước mà còn được sản xuất ở nước ngoài, sau đó đưa vào tiêu thụ trong nước bằng nhiều đường, cả chính ngạch và tiểu ngạch, chủ yếu nhập lậu thông qua biên giới với Trung Quốc. Theo đó, cơ quan Hải quan đã tiếp nhận và xử lý hơn 1.800 lượt đơn yêu cầu giám sát hải quan và bảo vệ quyền SHTT; tiếp nhận, xử lý và cập nhật thông tin liên quan đến khoảng 650 đối tượng quyền SHTT.

Cần sự vào cuộc của báo chí

Tại lĩnh vực KH&CN, trong 6 tháng năm 2016, Thanh tra Bộ cũng đã xử lý trên 50 vụ việc theo đề nghị của chủ thể quyền và cảnh sát kinh tế.

Theo Cục Cảnh sát Kinh tế (Bộ Công an), thời gian qua tình trạng xâm phạm SHTT, sản xuất, buôn bán hàng giả ở Việt Nam vẫn diễn ra phức tạp với nhiều thủ đoạn tinh vi. Các hành vi xâm phạm SHTT, sản xuất, buôn bán hàng giả diễn ra trong mọi lĩnh vực của nền kinh tế, ở cả khu vực sản xuất, chế biến, lưu thông và XNK, xảy ra với mọi loại hàng hóa từ hàng tiêu dùng thông thường đến các loại hàng hóa có giá trị cao.

Tại tọa đàm “Nâng cao hiệu quả thực thi quyền SHTT và vai trò của báo chí”, ông Nguyễn Văn Bảy - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và đào tạo (Cục SHTT) cho rằng việc nâng cao ý thức của NTD trong việc chống lại hàng giả, hàng nhái cần được coi là vấn đề trọng tâm trong thời gian tới. Do đó, vai trò công tác truyền thông đặc biệt quan trọng. “Báo chí cần tuyên truyền sâu rộng cho NTD hiểu về tác hại của việc xâm phạm quyền SHTT, quyền bảo hộ SHTT, từ đó họ tự giác không tham gia mua hàng giả, vi phạm SHTT”, ông Bảy nói.

Liên quan đến những khó khăn trong xử lý vi phạm sở hữu trí tuệ, bà Đỗ Thị Minh Thủy - Trưởng phòng Thanh tra 1, Thanh tra Bộ KH&CN, trong tương lai, cần chuyển dịch vai trò trung tâm về thực thi và giải quyết tranh chấp quyền sở hữu trí tuệ từ cơ chế hành chính sang cơ chế dân sự; đồng thời tăng cường thực hiện biện pháp hình sự theo yêu cầu hội nhập quốc tế. Có như vậy mới bảo đảm được hiệu quả trong thực thi và giải quyết tranh chấp quyền SHTT.

Hầu hết cơ quan thực thi đều khẳng định, có nhiều kẽ hở bị các đối tượng vi phạm lợi dụng; xử lý tội phạm xâm hại SHTT khá khó khăn, bởi việc chứng minh lỗi “cố ý” của đối tượng vi phạm SHTT vô cùng gian nan.

Ông Hoàng Văn Trực - Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát kinh tế, nêu nguyên nhân: Vướng mắc như các quy định về SHTT còn mang nặng tính nguyên tắc chung, một số nội dung còn thiếu, chưa đáp ứng nội dung thực tiễn cũng như phù hợp với chuẩn mực quốc tế; các quy phạm pháp luật còn chồng chéo, trùng lắp; hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật còn thiếu số lượng, nội dung chưa đầy đủ.

Huyền Anh