Báo cáo Lao động phi chính thức do Tổng cục Thống kê vừa công bố cho thấy những con số rất đáng báo động về đời sống của lao động phi chính thức hiện nay.

97,9% lao động không có BHXH

Bà Nguyễn Thị Xuân Mai - Vụ trưởng Vụ Thống kê Dân số và Lao động (Tổng cục Thống kê), cho biết quy mô của lao động phi chính thức khá lớn, với trên 18 triệu người và chiếm 57,2% tổng số lao động phi nông nghiệp.

Xét về mặt tổng số, lao động có việc làm chính thức và phi chính thức đều có xu hướng tăng. Theo ngành kinh tế, lao động làm nông, lâm nghiệp và thủy sản có xu hướng giảm (giảm từ 24,0 triệu người năm 2014 xuống còn 21,8 triệu người năm 2016).

Bà Xuân cho biết, khoảng 60% lao động phi chính thức tập trung ở khu vực nông thôn, nơi có nhiều làng nghề truyền thống và các hộ kinh doanh cá thể phi nông nghiệp, các tổ hợp tác.

Tỷ lệ lao động phi chính thức cao ở nhóm tuổi thanh niên 15 - 24 tuổi chiếm 60,2% và nhóm từ 55 tuổi trở lên chiếm 74,4%. Tỷ lệ qua đào tạo của lao động phi chính thức là khá thấp, 14,8%, thấp hơn mức chung của lao động có việc làm của toàn bộ nền kinh tế 5,7% và thấp hơn so với lao động chính thức là 17,4%.

Trong số các lao động phi nông nghiệp không có trình độ chuyên môn kỹ thuật, lao động có việc làm phi chính thức chiếm đến 71,9%.

Nữ giới có xu hướng làm các việc dễ bị tổn thương hơn nam giới

Báo cáo cũng cho thấy, có gần 44% lao động phi chính thức được xếp vào nhóm lao động có việc làm dễ bị tổn thương, trong đó có hơn 32% là lao động tự làm và gần 12% là lao động gia đình không được trả lương, trong khi đó chỉ có 14% lao động chính thức được xếp vào nhóm này.

Nữ giới có xu hướng làm các công việc dễ bị tổn thương hơn nam giới. Có hơn 31% lao động phi chính thức nam giới được xếp vào nhóm lao động có việc làm dễ bị tổn thương trong khi con số này ở nữ giới lên tới 59,6%.

Tiền lương bình quân mỗi tháng của lao động phi chính thức thấp hơn lao động chính thức ở tất cả các vị thế việc làm.Cụ thể tiền lương bình quân của nhóm lao động chính thức vào khoảng 6,7 triệu đồng/tháng, trong khi đó tiền lương mà lao động phi chính thức nhận được chỉ bằng gần nửa con số đó, với khoảng 4,4 triệu đồng/tháng. Mức tiền lương này cao hơn 1,5 lần tiền lương tối thiểu vùng IV, và chỉ cao hơn 12,6% tiền lương tối thiểu vùng I.

Cần quan tâm

Ông Đào Quang Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học LĐ&XH nêu ra nhiều rủi ro mà lao động phi chính thức phải đối mặt. Như về địa điểm làm việc, 10,5% lao động phi chính thức phải làm việc lưu động ở vỉa hè, lề đường; làm việc ở các chợ 8,6%; làm việc ngoài trời (6,4%). Nhóm này rất dễ bị tác động bởi các chính sách quản lý nhà nước về trật tự hè phố, an toàn thực phẩm... cũng như tác động điều kiện tự nhiên, thời tiết.

Đáng chú ý, về tiền lương, lao động phi chính thức không có hợp đồng, yếu thế trong thỏa thuận tiền lương, không được hưởng các chế độ phúc lợi và các điều kiện lao động.

“Rất nhiều nội dung của Luật Lao động chưa triển khai tới khu vực lao động phi chính thức, đồng thời đưa ra các khuyến nghị khắc phục tình trạng trên.

Theo đó, nhiều chính sách của Luật lao động chỉ dừng ở lao động chính thức chứ không chú trọng ở lao động phi chính thức. Dẫn tới, có khoảng cách lớn về lao động chính thức và không chính thức”, ông Vinh kiến nghị.

Theo ông Trương Anh Dũng - Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Dạy nghề (Bộ LĐ-TB&XH), muốn thúc đẩy chuyển dịch lao động phi chính thức, cần tăng cường đào tạo nghề gắn với giải quyết việc làm tại doanh nghiệp nhằm tái cơ cấu ngành kinh tế. Trọng tâm là đào tạo nghề để nâng cao chất lượng lao động cho lao động nông thôn, đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu lao động trong ngành nông nghiệp sang công nghiệp, dịch vụ.

Thy Lê