Số liệu mới nhất từ Cục Hải quan (Bộ Tài chính) cho thấy một bức tranh đáng chú ý về hoạt động ngoại thương năng lượng của Việt Nam. Trong tháng 3, lượng xăng dầu nhập khẩu đạt gần 1,2 triệu tấn, tương đương 1,46 tỷ USD. Đáng chú ý, dù lượng nhập khẩu chỉ tăng 13% so với tháng 2, nhưng kim ngạch lại tăng vọt tới hơn 94%.

Tính chung quý I/2024, tổng kim ngạch nhập khẩu xăng dầu đạt hơn 2,9 tỷ USD (tăng 78% về trị giá) với sản lượng gần 3,4 triệu tấn (tăng 45% so với cùng kỳ). Sự chênh lệch lớn giữa tốc độ tăng về lượng và trị giá đã phản ánh rõ nét tác động tiêu cực từ việc giá xăng dầu thế giới đi lên sau những căng thẳng tại Trung Đông từ cuối tháng 2.

Theo các doanh nghiệp đầu mối, việc đẩy mạnh nhập khẩu trong giai đoạn này là bước đi chủ động để đa dạng hóa nguồn cung, tránh kịch bản đứt gãy chuỗi cung ứng trong nước khi rủi ro địa chính trị toàn cầu vẫn hiện hữu.

Giữa áp lực tăng giá từ bên ngoài, Việt Nam vẫn duy trì được mặt bằng giá bán lẻ nội địa thấp hơn đáng kể so với bình quân thế giới. Tại phiên thảo luận kinh tế - xã hội mới đây, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh: Giá xăng và dầu diesel trong nước hiện thấp hơn mức bình quân thế giới khoảng 1,3 USD/lít (tương đương 35.000 đồng). Hiện, xăng RON 95-III dao động quanh mức 23.000 - 24.000 đồng/lít, một nỗ lực lớn trong việc kiểm soát CPI và hỗ trợ sản xuất kinh doanh.

Điểm tựa quan trọng nhất cho nỗ lực này chính là quyết sách mạnh mẽ từ Quốc hội. Theo Nghị quyết vừa thông qua ngày 12/4, các loại thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng (VAT) và thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng dầu đã được đưa về mức 0%. Chính sách này áp dụng từ ngày 16/4 đến 30/6/2026.

Bộ Công Thương ra chỉ đạo mới nhằm ‘giữ mạch’ xăng dầu

Cục Thuế kiểm tra hỏa tốc các doanh nghiệp xăng dầu có dấu hiệu trục lợi giá

Chính sách mới dự kiến làm giảm thu ngân sách khoảng 7.200 tỷ đồng mỗi tháng nhưng được kỳ vọng sẽ tạo ra "cú hích" lan tỏa, giúp doanh nghiệp giảm chi phí đầu vào và ổn định đời sống nhân dân. Đây được xem là liều thuốc trợ lực kịp thời để nền kinh tế "vượt bão" lạm phát năng lượng.

Không chỉ dừng lại ở các giải pháp tài chính, Chính phủ đã xây dựng các kịch bản ứng phó linh hoạt để bảo đảm nguồn cung trong mọi tình huống. Hiện nay, hai nhà máy lọc hóa dầu là Dung Quất và Nghi Sơn vẫn đảm bảo đủ nguyên liệu sản xuất, đáp ứng tốt nhu cầu tiêu dùng nội địa đến hết tháng 4.

Đáng chú ý, mức dự trữ xăng dầu trong nước đã được nâng từ 15 ngày lên 26 ngày. Hệ thống phân phối với hơn 17.200 cửa hàng cùng hàng trăm thương nhân đầu mối được giám sát chặt chẽ, ngăn chặn triệt để tình trạng găm hàng, đầu cơ.

Tuy nhiên, nhìn về dài hạn, các chuyên gia và đại biểu Quốc hội đều chung nhận định: Việt Nam cần một "tấm bảo hiểm" vững chắc hơn. Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Công Thương khẩn trương hoàn thiện chiến lược dự trữ năng lượng quốc gia, hướng tới mục tiêu hình thành hệ thống kho dự trữ ít nhất 90 ngày nhập khẩu vào năm 2030.

Việc giảm dần sự phụ thuộc vào năng lượng sơ cấp nhập khẩu (từ 43,9% năm 2026 xuống còn 30% vào năm 2030) không chỉ là con số mục tiêu, mà là yêu cầu cấp bách để bảo đảm tính "tự chủ chiến lược" của nền kinh tế trước những biến động khó lường của bản đồ địa chính trị thế giới.

Các chuyên gia kỳ vọng với sự can thiệp quyết liệt từ Chính phủ thông qua các sắc thuế về 0%, bài toán bình ổn thị trường đang dần tìm được lời giải giữa "cơn bão" giá.

Thanh Hoa