Ngay sau khi Tòa án Tối cao Hoa Kỳ phán quyết bác bỏ các mức thuế đối ứng hôm 20/2, Nhà Trắng đã nhanh chóng phản ứng bằng việc ký các sắc lệnh ban hành mức thuế nhập khẩu toàn cầu 10% có hiệu lực trong 150 ngày bắt đầu từ ngày 24/2. Đồng thời, Tổng thống Donald Trump cũng phát đi  tín hiệu quyết tâm nâng mức thuế này lên 15% trong thời gian tới.

Những diễn biến nhanh chóng này không những làm đứt đoạn các chính sách thuế mà còn gây ra nhiều bất ổn trong hoạch định chiến lược của doanh nghiệp, mở ra hàng loạt câu hỏi về các kịch bản tiếp theo có thể xảy ra. Tại đàm trực tuyến sáng 4/3 với chủ đề  “Thuế đối ứng của Mỹ: Kịch bản sau phán quyết của Tối cao Pháp viện và khuyến nghị cho doanh nghiệp Việt”, các chuyên gia đã đưa ra những nhận định sâu sắc về vấn đề này.

Chia sẻ về những những cơ sở pháp lý mà chính quyền Tổng thống Trump có thể sử dụng trong giai đoạn mà sau 150 ngày, bà Nguyễn Thu Trang, Giáo sư, ĐH Luật Temple & Viện Nghiên cứu Luật Hoa Kỳ - Châu Á, ĐH Luật New York, cho rằng khả năng rất cao nhánh hành pháp Mỹ sẽ kích hoạt những công cụ pháp luật khác để thay thế cho áp lực của thuế đối ứng. Đặc biệt, các công cụ này có thể được kích hoạt cùng một lúc. 

"Mỗi công cụ pháp lý đều có những điều kiện, giới hạn riêng vì vậy khả năng rất cao là chính quyền của Tổng thống Trump sẽ kết hợp nhiều loại để cố gắng tạo ra được hiệu quả và áp lực như thuế đối ứng trước đó", bà Trang nhìn nhận.

Chuyên gia chỉ ra, ngoài Khoản 122 của Đạo luật Thương mại 1974 đã được áp dụng thì còn Khoản 301 là về hành vi thương mại không công bằng, Khoản 232 về những ngành hoặc sản phẩm liên quan đến an ninh quốc gia, Khoản 338 về hành vi phân biệt đối xử với thương mại Mỹ, Khoản 201 hay còn gọi là thuế tự vệ nếu nhập khẩu gây thiệt hại nghiêm trọng trong một ngành sản xuất nội địa của Mỹ.

Với những “phương án B này”, mỗi công cụ đều dựa vào những nền tảng đạo luật khác nhau, đồng thời có những điều kiện và giới hạn riêng. Đơn cử, Khoản 122 đã được Tổng thống Trump lập tức sử dụng vì nó cho phép nhánh hành pháp tự áp những mức phụ thu nhập khẩu mặc dù có giới hạn về thời gian và mức thuế tối đa. Khoản 301 về hành vi thương mại không công bằng thì cần phải có điều tra và quyết định của Đại diện thương mại Mỹ rằng một nước nào đó có hành vi hoặc chính sách gây gánh nặng cho thương mại Mỹ.

Thuế quan Mỹ biến động: Cơ hội hoàn thuế và bài toán 15% với dệt may Việt Nam

Theo Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), quyết định của Toàn án Tối cao Hoa Kỳ về thuế quan đang tạo ra những phản ứng dây chuyền đến các chuỗi cung ứng dệt may toàn cầu, bao gồm cả Việt Nam.

‘Ván cờ’ thuế 150 ngày của Mỹ: Doanh nghiệp Việt xoay chuyển chiến lược ra sao?

Mỹ dừng một số thuế đối ứng nhưng áp mức thuế nhập khẩu 15% theo Mục 122 trong tối đa 150 ngày, tạo ra giai đoạn “đệm” đầy biến động cho các doanh nghiệp.

“Sau khi Tòa án Tối cao ra phán quyết thì Đại diện thương mại Mỹ đã lập tức tuyên bố sẽ khởi động và xúc tiến nhanh điều tra theo Khoản 301, thường là sẽ mất khoảng một năm mới kết thúc quá trình điều tra. Vậy nên, khả năng rất cao những công cụ này đang và sẽ được tận dụng vì họ đã tuyên bố rồi”, chuyên gia cho biết.

Trong khi đó, ông Nguyễn Đức Khương, Giáo sư, Trường Kinh doanh Leonard de Vinci (Pháp), Chủ tịch sáng lập Tổ chức Khoa học và Chuyên gia Việt Nam toàn cầu, đưa ra 3 kịch bản có thể xảy ra trong bối cảnh tái cấu trúc công nghiệp hiện nay đang diễn ra ở nước Mỹ và cuộc bầu cử giữa kỳ sẽ diễn ra vào tháng 11 tới.

Theo ông Khương, kịch bản thứ nhất là Quốc hội Mỹ sẽ gia hạn việc thực thi áp thuế 15% đồng bộ trên tất cả các quốc gia sau 150 ngày. 

Kịch bản hai là Chính quyền ông Trump có thể sử dụng các khoản mục khác nhau như Khoản 301 hay Khoản 232, Khoản 338 mà GS Thu Trang đã phân tích.

"Chính quyền Tổng thống Trump có thể là áp dụng nhiều  hình thức khác nhau đối với các quốc gia khác nhau căn cứ vào cán cân thương mại giữa Mỹ và mỗi quốc gia, cũng như mục tiêu bảo hộ một số ngành công nghiệp ở trong nước", ông Khương nói.

Và kịch bản thứ ba có thể xảy ra là mọi mức thuế sẽ trở lại như trước tháng 4 năm 2025.

Chung quan điểm với GS Thu Trang, ông Khương cũng cho rằng xác suất cao nhất nghiêng về kịch bản số hai, tức Tổng thống Trump sẽ áp dụng nhiều khoản mục khác nhau để tiếp tục gây áp lực về thuế, tạo ra cái gọi là sự kiên trì trong chính sách của ông ấy. 

"Do đó, doanh nghiệp Việt Nam có 150 ngày để dự báo tình hình, phân tích những điều chỉnh mới trong chiến lược thương mại của Mỹ, cũng như nhận diện tính nhất quán trong tư duy điều hành kinh tế và thương mại quốc tế của Tổng thống Donald Trump, từ đó xây dựng phương án thích ứng phù hợp", GS Khương nhìn nhận.

Đỗ Kiều