Theo thoả thuận của Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA), Liên minh châu Âu (EU) dành cho Việt Nam hạn ngạch 80.000 tấn gạo mỗi năm, gồm: 30.000 tấn gạo xay xát; 20.000 tấn gạo chưa xay xát và 30.000 tấn gạo thơm.

Trong đó, mặt hàng gạo thơm xuất khẩu vào EU phải đảm bảo điều kiện có giấy chứng nhận chủng loại theo đúng danh mục giống đã được liệt kê trong Hiệp định.

Cụ thể, 9 chủng loại được hưởng thuế suất ưu đãi 0% khi xuất khẩu sang EU gồm: Jasmine 85, ST5, ST20, Nàng Hoa 9, VĐ 20, RVT, OM4900, OM5451 và gạo Tài nguyên Chợ Đào.

Tuy nhiên, theo ông Ngô Chung Khanh - Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương), danh mục trên đàm phán trong giai đoạn 2014-2015 và hiện nay không còn phù hợp.

“Một số doanh nghiệp khi xuất khẩu sang EU đang gặp khó, vì một số loại gạo thơm hiện nay Việt Nam đang trồng không phải là loại gạo đang thỏa thuận với EU”, ông Khanh cho biết.

Trước vấn đề trên, hiện nay Vụ Chính sách thương mại đa biên đang đề nghị phía EU sửa đổi danh mục gạo thơm cho khớp với chủng loại Việt Nam đang sản xuất.

Thủ tướng chỉ đạo tăng cường thu mua lúa gạo cho nông dân

Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao: Việt Nam dẫn đầu ASEAN về chuyển đổi xanh lúa gạo

Hiện chưa rõ những chủng loại sản phẩm nào sẽ được chọn thay thế. Tuy nhiên, theo báo cáo của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), các loại gạo thơm đang được trồng phổ biến ở vùng ĐBSCL hiện nay là ST24, ST25, Đài Thơm 8 và OM18.

Trước đó, trong tháng 3/2026, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đã cấp giấy chứng nhận chủng loại gạo thơm xuất khẩu vào thị trường EU cho 4 lô gạo của hai doanh nghiệp, với tổng khối lượng hơn 380 tấn.

Theo các chuyên gia, sự hiện diện ngày càng rõ nét của gạo Việt tại châu Âu cũng phản ánh chiến lược chuyển dịch cơ cấu thị trường của ngành lúa gạo trong những năm gần đây. Nếu trước đây xuất khẩu gạo của Việt Nam chủ yếu tập trung vào các thị trường truyền thống như Philippines, Trung Quốc hay châu Phi, thì hiện nay cơ cấu thị trường đang dần đa dạng hơn. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động khai thác các thị trường có giá trị cao như châu Âu, nhờ tận dụng các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như Hiệp định EVFTA, UKVFTA hay CPTPP.

Dù khối lượng xuất khẩu gạo sang thị trường EU chưa lớn, nhưng đây lại là thị trường có giá trị gia tăng cao và có tính “chuẩn mực”. Một khi sản phẩm đã đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe của EU, khả năng thâm nhập vào nhiều thị trường phát triển khác cũng trở nên thuận lợi hơn.

Ông Nguyễn Văn Thành, Giám đốc Công ty TNHH sản xuất -thương mại Phước Thành IV (Vĩnh Long), cho rằng việc chuyển dịch sang phân khúc gạo chất lượng cao là xu hướng tất yếu của ngành lúa gạo Việt Nam.

Việt Nam khó có thể cạnh tranh với Ấn Độ ở phân khúc gạo giá thấp. Do đó, hướng đi phù hợp là tập trung vào phân khúc trung và cao cấp, nơi Việt Nam có thể cạnh tranh với Thái Lan hoặc Campuchia.

Hồng Hương