Theo Văn phòng SPS Việt Nam, trong nửa cuối tháng 5/2026, các thành viên WTO đã gửi 44 thông báo SPS mới liên quan đến kiểm dịch thực vật, an toàn thực phẩm và kiểm soát dịch bệnh. Trong đó, một số quy định có ảnh hưởng trực tiếp đến hàng xuất khẩu của Việt Nam.

Úc siết mạnh kiểm dịch cây giống từ Việt Nam

Trong đợt thông báo lần này, Úc là quốc gia ban hành số lượng biện pháp nhiều nhất và có tác động trực tiếp nhất đến hàng hóa xuất khẩu Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực vật liệu nhân giống thực vật.

Cụ thể, từ ngày 17/6/2026, Úc áp dụng bốn nhóm quy định mới hoặc mở rộng, liên quan đến một số bệnh trên cây chuối, cây họ gừng, nấm gây bệnh Sudden Oak Death và vi-rút gây bệnh trên cây ớt. Việt Nam được xếp vào nhóm quốc gia có nguy cơ cao đối với một số loại dịch bệnh này.

Điều đó đồng nghĩa nhiều loại cây giống, vật liệu nhân giống không qua nuôi cấy mô xuất khẩu từ Việt Nam sang Úc sẽ phải đưa vào cơ sở cách ly của Chính phủ Úc trong thời gian tối thiểu 12 tháng, thậm chí lên tới 15 tháng đối với một số trường hợp. Chỉ khi có kết quả xét nghiệm âm tính mới được phép lưu hành.

Đối với sản phẩm nuôi cấy mô, doanh nghiệp phải bổ sung kết quả xét nghiệm PCR âm tính trước khi xuất khẩu.

Riêng đối với vi khuẩn Xylella fastidiosa, Việt Nam được xếp nhóm nguy cơ thấp hơn, nhưng vẫn phải có khai báo bổ sung trên Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật xác nhận lô hàng và cây mẹ xuất xứ từ quốc gia hoàn toàn sạch vi khuẩn này.

Doanh nghiệp xuất khẩu cây giống, mô cấy, và vật liệu nhân giống sang Úc cần kiểm tra ngay danh mục chi thực vật ký chủ nằm trong phạm vi điều chỉnh, liên hệ với phòng thí nghiệm được chỉ định để xét nghiệm PCR trước khi đóng hàng, và cập nhật thủ tục khai báo bổ sung trên giấy chứng nhận kiểm dịch.

Ba Lan áp tiêu chuẩn dư lượng mới với nhiều loại trái cây

Một diễn biến đáng theo dõi khác đến từ Ba Lan. Ngày 30/4/2026, nước này ban hành biện pháp khẩn cấp có hiệu lực từ ngày 7/6/2026, quy định mức dư lượng tối đa (MRL) riêng đối với bốn hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật trong thực phẩm nhập khẩu từ nước thứ ba, gồm glufosinate, thiophanate-methyl, carbendazim và benomyl.

Đây là biện pháp khẩn cấp đơn phương mà Ba Lan áp dụng độc lập trong khi EU chưa ban hành quy định chung tương ứng và sẽ duy trì trong 12 tháng hoặc đến khi EU có quyết định.

Danh mục sản phẩm phải tuân thủ bao gồm nhiều mặt hàng xuất khẩu truyền thống của Việt Nam sang thị trường châu Âu như xoài, đu đủ, nho, cà chua, cà tím, đậu, trái cây có múi. Mức MRL cụ thể carbendazim và benomyl (tính theo carbendazim) tối đa 0,01 mg/kg; glufosinate tối đa 0,03 mg/kg; thiophanate-methyl tối đa 0,01 mg/kg.

Ba Lan lý giải rằng các hoạt chất này đã bị cấm hoặc không được gia hạn tại EU vì nguy cơ độc tính sinh sản, gây đột biến và rối loạn nội tiết. Codex Alimentarius cũng đã bãi bỏ toàn bộ MRL đối với nhóm carbendazim/benomyl/thiophanate-methyl từ tháng 11/2025.

Thực tế là carbendazim vẫn còn được sử dụng trong canh tác rau quả nhiệt đới ở nhiều vùng sản xuất Việt Nam. Doanh nghiệp xuất khẩu sang Ba Lan và thị trường EU cần rà soát lại quy trình xử lý sau thu hoạch và kiểm tra nội bộ dư lượng trước khi xuất khẩu, không nên chờ đến khi lô hàng bị giữ tại cửa khẩu.

Một số thị trường khác cần theo dõi

Trung Quốc vừa cập nhật dự thảo tiêu chuẩn đối với phụ gia thực phẩm Capsanthin, chất tạo màu đỏ chiết xuất từ ớt.

Dự thảo bổ sung các giới hạn về chì, asen (không quá 1,0 mg/kg mỗi chất), tổng dư lượng dung môi hữu cơ không quá 50 mg/kg, và hàm lượng capsaicin không quá 0,02%. Đây là thông tin đáng quan tâm đối với các doanh nghiệp sản xuất, chế biến và xuất khẩu ớt bột, chiết xuất ớt và phụ gia thực phẩm sang Trung Quốc.

Ở chiều ngược lại, Liên minh châu Âu vừa cấp phép thêm nhiều phụ gia thức ăn chăn nuôi mới như L-threonine, L-tryptophan, L-cysteine và một số chế phẩm vi sinh, có hiệu lực từ cuối tháng 5/2026.

Đây được xem là tín hiệu tích cực cho các doanh nghiệp sản xuất thức ăn chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản hoặc nhập khẩu nguyên liệu từ EU. Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng phải đáp ứng thêm các yêu cầu về an toàn lao động, kiểm soát nội độc tố và ghi nhãn sản phẩm.

Thái Lan đã ban hành và áp dụng ngay từ 19/5/2026 Thông báo số 469 về thực phẩm đóng bao bì kín khí, yêu cầu kiểm soát chặt quy trình xử lý nhiệt và nguy cơ Clostridium botulinum, liên quan trực tiếp đến các mặt hàng đồ hộp, thực phẩm chế biến đóng gói xuất khẩu sang thị trường này.

Nhật Bản đang lấy ý kiến góp ý (trước ngày 28/7/2026) về sửa đổi phương pháp kiểm nghiệm phụ gia enzyme Fructosyl Transferase và Glutaminase, phần lớn ảnh hưởng đến doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu phụ gia thực phẩm công nghiệp.

Cộng đồng Đông Phi ban hành loạt dự thảo tiêu chuẩn mới cho ngô hạt, chuối tươi, thịt thỏ, thịt xông khói là thị trường ngách nhưng cần lưu ý nếu doanh nghiệp đang mở rộng xuất khẩu vào khu vực này. Hạn góp ý phần lớn là trước ngày 26-27/7/2026.

Thành An