Mùa Đại hội đồng cổ đông (ĐHĐCĐ) thường niên 2026 đã phác thảo một bức tranh sinh động về sự xoay trục chiến lược của các tập đoàn lớn. 

Doanh nghiệp Việt vào vai “tay săn” trên thị trường M&A

Điển hình như trường hợp của Tập đoàn Đại Dương (Ocean Group) và công ty con One Capital Hospitality (OCH). Theo đó, ĐHĐCĐ đã thông qua phương án OCH huy động 1.300 tỷ đồng để nâng tỷ lệ sở hữu tại IDS Equity Holdings - một doanh nghiệp cùng ngành cũng đang vận hành nhiều bất động sản nghỉ dưỡng. Đây là chiến lược thâu tóm dòng tiền và vị thế thị trường, giúp doanh nghiệp nhanh chóng gia tăng quy mô trong bối cảnh ngành du lịch nghỉ dưỡng đang phục hồi mạnh mẽ.

Trong lĩnh vực hạ tầng thiết yếu, CTCP Nước Thủ Dầu Một (TDM) cũng công bố kế hoạch nhận chuyển nhượng cổ phần tại Cấp thoát nước Phú Yên. Khi thương vụ hoàn tất, TDM sẽ tiếp tục mở rộng danh sách cổ phần nắm giữ tại các doanh nghiệp ngành nước. Trước đó, công ty này đã đầu tư hàng nghìn tỷ đồng mua cổ phần nhiều doanh nghiệp như Biwase, Cấp nước Cà Mau, Cấp thoát nước Cần Thơ hay Cấp nước Đồng Nai.

ĐHĐCĐ thường niên 2026, CTCP Tập đoàn KIDO cũng cho biết M&A là một trong 3 trụ cột chiến lược, cùng với sản xuất và liên doanh liên kết, làm nền tảng để doanh nghiệp duy trì tăng trưởng, mở rộng thị phần và gia tăng năng lực cạnh tranh trong dài hạn.

Một ông lớn khác là Tổng Công ty Điện lực Dầu khí Việt Nam - CTCP (PV Power) cũng cho biết đang tìm kiếm cơ hội M&A trong lĩnh vực thủy điện vừa và nhỏ để mở rộng nhanh quy mô nguồn điện.

Nếu như trước đây, M&A thường được coi là lãnh địa của các quỹ đầu tư ngoại, thì nay, chính các doanh nghiệp niêm yết trong nước đang cho thấy sự hiện diện ngày càng rõ nét trên thị trường, với những chiến lược “vòi bạch tuộc”.

Năm 2025, toàn thị trường đạt 367 thương vụ với tổng giá trị 8,7 tỷ USD, tăng 26% so với năm trước, thể hiện sự phục hồi mạnh mẽ. Trong đó, khối nội đã dẫn đầu thị trường với 143 thương vụ, tổng giá trị hơn 4 tỷ USD.

Bước sang quý I/2026, dù số lượng thương vụ giảm nhưng tổng giá trị lại tăng 24%, đạt 659 triệu USD. Điều này phản ánh một xu hướng rõ nét: Quy mô trung bình mỗi thương vụ đang lớn dần và chất lượng hơn. 

Nói về thị trường M&A Việt Nam, ông Phạm Đình Đoàn, Chủ tịch Phú Thái Holdings cho biết, nhiều doanh nghiệp Việt Nam hiện chịu áp lực đồng thời về vốn, công nghệ, quản trị và mở rộng quy mô trong bối cảnh AI và các mô hình kinh doanh mới thay đổi nhanh chóng.

Theo ông Đoàn, điều doanh nghiệp cần lúc này không chỉ là nguồn lực tài chính, mà là khả năng liên kết để tránh tình trạng cạnh tranh manh mún và tự làm suy yếu lẫn nhau.

"M&A không còn đơn thuần là mua bán doanh nghiệp mà cần được nhìn nhận như công cụ tái cấu trúc, giải pháp tăng trưởng và phương thức huy động nguồn lực", ông Đoàn phân tích.

Đồng quan điểm, PGS.TS. Ngô Trí Long, Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam, cũng cho rằng các nhà đầu tư trên thị trường M& A hiện nay không còn săn tìm “cơ hội rẻ” mà tìm kiếm những doanh nghiệp có nền tảng vận hành thực, có vị trí rõ ràng trong chuỗi giá trị và có khả năng tạo giá trị ngay sau giao dịch. 

“M&A đang dịch chuyển từ tư duy tài sản sang tư duy năng lực”, chuyên gia nhận định. 

Đây chính là sự dịch chuyển từ tư duy bán mình - săn tài sản sang tư duy cộng hưởng năng lực. Nhà đầu tư bỏ vốn không chỉ để sở hữu cái vỏ doanh nghiệp, mà để thâm nhập sâu vào cấu trúc sở hữu, chuỗi vận hành và chiến lược tăng trưởng của doanh nghiệp Việt.

Chính vì vậy, ông Long cho rằng M&A hiện là một chỉ báo rõ nét về niềm tin đầu tư dài hạn. Việc dòng vốn góp và mua cổ phần tăng mạnh - đạt gần 7,03 tỷ USD vào năm 2025, cho thấy không chỉ khối nội mà các nhà đầu tư FDI cũng tin rằng thị trường vẫn còn dư địa mở rộng và chính sách vĩ mô đủ ổn định để bảo vệ giá trị khoản đầu tư trong nhiều năm.

Để dòng vốn M&A chảy nhanh và mạnh hơn

Mặc dù triển vọng rất lớn, nhưng thị trường M&A Việt Nam được nhận định vẫn còn nhiều điểm nghẽn phải khơi thông, từ cả góc độ doanh nghiệp lẫn thể chế.

Trong đó, theo ông Ngô Trí Long, “độ vênh định giá”, hạn chế về minh bạch thông tin và chuẩn quản trị chính là những lực cản lớn nhất.

Chuyên gia dẫn chứng thực tế không ít doanh nghiệp có tiềm năng nhưng báo cáo tài chính chưa chuẩn, cấu trúc sở hữu chưa rõ, hồ sơ pháp lý còn vướng hoặc quản trị mang tính gia đình. Khi quá trình thẩm định phát hiện nhiều khoảng mờ khiến thương vụ khó có thể hoàn tất.

Bên cạnh đó, khung pháp lý "chưa đủ liền mạch” cũng là một hạn chế.

“Việt Nam không thiếu luật cho M&A nhưng vấn đề nằm ở tính thông suốt, tốc độ xử lý và khả năng dự báo. Một thương vụ có thể đúng luật nhưng vẫn phải đi qua nhiều 'cửa', làm tăng chi phí giao dịch và giảm sức hấp dẫn của thị trường”, ông Long nói.

Như vậy, bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, vai trò của cơ quan quản lý nhà nước là cực kỳ quan trọng. Theo TS Nguyễn Đức Kiên, Phó Chủ tịch điều hành Hiệp hội Mua bán và sáp nhập doanh nghiệp Việt Nam (VMAA), xây dựng hành lang pháp lý đầy đủ, đồng bộ và đủ mạnh cho hoạt động M&A là mấu chốt.

Ông Kiên cho rằng một hệ sinh thái M&A bền vững cần sự gắn kết chặt chẽ giữa ba chân kiềng: Doanh nghiệp – quỹ đầu tư – tổ chức tư vấn. Việc sớm xây dựng các bộ tiêu chí tư vấn chuẩn mực, đánh giá hiệu quả hoạt động doanh nghiệp một cách độc lập sẽ giúp các bên dễ dàng tìm thấy tiếng nói chung.

Khi kinh tế Việt Nam bước vào giai đoạn tăng trưởng mới, yêu cầu sử dụng vốn hiệu quả và nâng cao vị trí trong chuỗi giá trị toàn cầu trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Có thể thấy, với nhiều trường hợp, M&A không còn là một lựa chọn, mà là một hướng đi bắt buộc để thực hiện mục tiêu đó.

Các chuyên gia cho rằng, nếu tháo gỡ được những rào cản hiện tại, M&A sẽ không chỉ là kênh hút vốn, mà sẽ trở thành động lực quan trọng nhất cho quá trình tái cơ cấu doanh nghiệp, gia cố sức mạnh cho nền kinh tế trong giai đoạn phát triển nhanh và bền vững .

M&A không nên chỉ được hiểu là hoạt động mua bán, sáp nhập đơn thuần, mà còn là quá trình tái cấu trúc mô hình hợp tác và nâng cấp quản trị doanh nghiệp theo hướng hiện đại hơn. Cùng với quá trình hoàn thiện thể chế, cải cách thủ tục hành chính và triển khai các nghị quyết lớn về đổi mới sáng tạo, hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế tư nhân, thị trường M&A đang có thêm dư địa để phát triển theo hướng minh bạch và chuyên nghiệp hơn. Điều quan trọng là tạo được niềm tin hợp tác giữa các doanh nghiệp và hình thành được sức mạnh cộng hưởng để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.

Ông Hoàng Quang Phòng Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam

Hoạt động M&A đã gia tăng động lực trong hai năm gần đây khi thị trường dần thích ứng với thích ứng với Luật Đất đai, Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh Bất động sản sửa đổi, qua đó mang lại khung pháp lý rõ ràng hơn cho nhà đầu tư. Nguồn cung các tài sản đang vận hành hiện vẫn rất hạn chế. Do đó, phần lớn hoạt động M&A đang tập trung vào các dự án phát triển, thay vì các tài sản tạo dòng tiền. Thị trường cần thêm thời gian để các thay đổi chính sách được phản ánh đầy đủ vào quy mô giao dịch lớn hơn và thanh khoản cao hơn. Tuy nhiên, trong trung hạn, chúng tôi kỳ vọng một thị trường M&A minh bạch hơn, thanh khoản được cải thiện và thu hút đa dạng các nguồn vốn. Về dài hạn, Việt Nam có nhiều tiềm năng để bắt đầu thu hút các dòng vốn tổ chức với quy mô đáng kể.

Ông Neil MacGregor Giám đốc Điều hành Savills Việt Nam

Đỗ Kiều