Qua tiếp xúc nhiều doanh nghiệp (DN) nhỏ, bà Huỳnh Thị Mỹ Nương, chuyên gia kinh tế, Tổng giám đốc Công ty TNHH Đào tạo lãnh đạo và Dịch vụ phát triển bền vững (SDLT), nhận định mặc dù họ có tiềm năng nhưng đang gặp rất nhiều khó khăn, lỗ hổng trong chuỗi sản xuất nội địa. 

Khó bứt phá vì yếu nội lực

“Tự bản thân các DN nhỏ vẫn khó bứt phá lên được khi chưa có nội lực. Chất keo kết dính họ lại với nhau trong chuỗi sản xuất vẫn chưa có tính hiệu quả bền vững mà chỉ là những liên kết mang tính ngắn hạn, trong một thời đoạn nào đó”, bà Nương chia sẻ.

Cũng theo vị chuyên gia kinh tế này, Nhà nước ban hành rất nhiều chính sách để hỗ trợ DN nhỏ, nhưng không thể đòi hỏi tất cả đều thuận lợi trong cùng một thời điểm là không khả thi, cần có lộ trình. Chính vì vậy, bản thân DN nhỏ phải thấy được điều đó, nhất là những thuận lợi và khó khăn của mình, để nâng cấp hoàn thiện tốt hơn.

“Có những DN nhỏ có tư duy đòi hỏi chính sách hỗ trợ nhưng họ lại không cập nhật, thích ứng với những quyết sách mới mang lại thuận lợi cho họ, dẫn tới bỏ lỡ cơ hội để bứt phá”, bà Nương chỉ rõ.

Còn theo ông Nguyễn Ngọc Tuấn, Phó chủ tịch Hội Xuất nhập khẩu Đồng Nai, Giám đốc Công ty TNHH Thuế kế toán Luật Việt Á, qua nhiều năm làm việc với các chủ DN nhỏ thì thấy rằng họ đã dần nhận thức được vai trò pháp lý trong kinh doanh, cũng như tập trung học hỏi, tìm hiểu tổng quan về pháp luật.

Tuy vậy, qua trao đổi với VnBusiness, ông Tuấn vẫn mong các DN nhỏ cần “lấp đầy” những điểm yếu nội tại để không phải mỏng manh, dễ vỡ, từ đó mạnh mẽ vươn lên. Họ cần thích ứng tốt trước cơ hội mở ra trong các quyết sách mới của Nhà nước, cũng như có tính kỷ luật tốt hơn nữa trong tổ chức sản xuất kinh doanh.

Thực tế hiện nay cho thấy khả năng chống chịu trước khó khăn của DN nhỏ vẫn còn nhiều dấu hỏi. Như nhận định mới nhất từ Bộ phận phân tích thuộc Công ty chứng khoán SHS, đó là “sức chịu đựng của khu vực DN nhỏ vẫn mỏng”.

Nhất là khi số DN rút lui khỏi thị trường vẫn lớn. Điều này có thể thấy rõ từ số liệu mới công bố của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), trong tháng 1/2026, có gần 54,3 nghìn DN đăng ký tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, tăng 2,8% so với cùng kỳ năm 2025; 7.303 DN ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể, tăng 109,1%; có 4.609 DN hoàn tất thủ tục giải thể, tăng 128,1%. Số DN rút lui khỏi thị trường là 66,2 nghìn DN, tăng 13,5% so với cùng kỳ năm trước.

Xét về thực trạng các DN nhỏ, giới chuyên gia cho rằng hiện nay bộc lộ nhiều điểm yếu nội tại và hạn chế về môi trường bên ngoài, khiến “gốc rễ” chưa vững, “thân cây” còn mảnh mai và “tán lá” chưa xum xuê.

Phần lớn DN nhỏ hoạt động trong các lĩnh vực năng suất thấp như thương mại nhỏ lẻ, dịch vụ ăn uống. Họ đang ở “phần đáy” của chuỗi giá trị, nhận được miếng bánh lợi nhuận nhỏ nhất. Đây là hệ quả từ hạn chế nội tại (công nghệ thấp, kỹ năng lao động hạn chế). Nếu không nâng được năng suất và giá trị, họ sẽ mãi quẩn quanh phân khúc thấp với biên lợi nhuận mỏng. 

Đó là chưa kể các DN nhỏ thường đối mặt với khó khăn về tiếp cận nguồn vốn, đất đai, nhân lực chất lượng cao. Trong khảo sát PCI (Chỉ số cạnh tranh cấp tỉnh), DN giải thể phần lớn do khó tiếp cận thị trường, thiếu vốn và lao động tay nghề. Môi trường kinh doanh tuy đã cải thiện nhưng vẫn còn những rào cản “ngầm” như chi phí không chính thức, thủ tục hành chính phức tạp làm tăng chi phí kinh doanh, giảm sức cạnh tranh. 

Cần thay đổi tư duy, xem minh bạch là sống còn

Không chỉ vậy, trong bối cảnh của năm 2026, các DN nhỏ được cho là sẽ đối mặt với nhiều biến động về chi phí, thị trường và chính sách thuế, việc lập kế hoạch tài chính thực tế và tối ưu chi phí hợp pháp trở thành năng lực sống còn.

Điều này đặt ra yêu cầu các DN nhỏ khi xây dựng kế hoạch kinh doanh phải gắn với năng lực tài chính thực tế quản trị dòng tiền và vốn lưu động để không “lãi giả, lỗ thật”. Họ cần cập nhật quy định thuế mới và nên được hướng dẫn tối ưu chi phí hợp pháp ưu đãi thuế cho DN xanh, đổi mới công nghệ.

Như chia sẻ thực tế của bà Nguyễn Thị Cẩm Chi, Giám đốc Khối Tư vấn Phát triển bền vững, MCG Management Consulting, các DN nhỏ đang bước vào giai đoạn có nhiều thay đổi lớn về chính sách. Việc nhiều thay đổi diễn ra cùng lúc khiến không ít DN lúng túng, thậm chí hoang mang trong quá trình tuân thủ.

Tuy nhiên, nếu đặt trong bối cảnh “Go Global” (toàn cầu hóa), bà Cẩm Chi cho rằng câu chuyện không chỉ là tuân thủ pháp luật trong nước, mà còn là điều kiện tiên quyết để DN nhỏ có thể bước ra thị trường quốc tế. 

“Muốn Go Global, trước hết DN phải có “visa”. Và “visa” đó chính là sự minh bạch tài chính, thuế và pháp lý”, bà Chi nhấn mạnh. Bởi lẽ, với vai trò là founder (nhà sáng lập) hay người đại diện pháp luật, chỉ cần vướng nợ thuế hay sai phạm pháp lý, DN đã có thể gặp rào cản ngay từ những bước đầu.

Theo bà Nguyễn Thị Cẩm Chi, các DN nhỏ cần thay đổi tư duy quản trị. Tức là quản lý DN bằng dữ liệu, đo lường hiệu quả để tiến bộ. Người đứng đầu DN không chỉ chịu trách nhiệm về kinh doanh, mà còn chịu trách nhiệm với người lao động, gia đình họ và trách nhiệm pháp lý trước pháp luật.

Trong khi đó, đề cao đến việc “lấp đầy” điểm yếu của DN nhỏ trong vấn đề minh bạch, ông Lâm Hoàng Quân, chuyên gia đào tạo và đánh giá trưởng các tiêu chuẩn quốc tế của SGS Việt Nam, cho rằng “mặt tối” của câu chuyện: Thiếu minh bạch đồng nghĩa với nguy cơ bị từ chối hàng, bị trả container, mất cơ hội xuất khẩu, thậm chí khủng hoảng truyền thông khi báo chí hoặc mạng xã hội “bóc phốt”.

“Với DN nhỏ, một vụ việc như vậy có thể xóa sạch công sức nhiều năm”, ông Quân nói.

Từ kinh nghiệm đánh giá ở nhiều nhà máy, ông Quân cho rằng phần lớn DN nhỏ ở Việt Nam gặp vướng ở ba điểm: Thiếu hệ thống ghi chép, dữ liệu kỹ thuật rời rạc. Nhân sự phụ trách chất lượng không được cập nhật đầy đủ quy định mới. E ngại chi phí, trong khi chưa tính được “chi phí mất mát” nếu xảy ra sự cố.

Do đó, các DN nhỏ nên nhận thức cái giá của việc thiếu minh bạch và cần “lấp đầy” điểm yếu này. Nhất là kiểm soát đầu vào và nhà cung cấp, áp dụng thực hành tốt, tuân thủ chặt chẽ quy định pháp luật, tiêu chuẩn của thị trường. Họ cần hợp tác với bên thứ ba độc lập, có uy tín (dùng đánh giá, kiểm nghiệm, chứng nhận của các tổ chức được thừa nhận) để củng cố niềm tin với nhà thu mua và người tiêu dùng.

Thế Vinh