Nếu đến thăm đồi chè của HTX chè Hảo Đạt (Thái Nguyên), rất dễ bắt gặp tấm biển hiệu tại khu vực sản xuất ghi rõ “Mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ Việt Nam TCVN 11041-6:2018” với quy mô, số hộ thực hiện rõ ràng.

Thực hiện chưa rõ ràng

Còn tại HTX chè Kim Thoa (Thái Nguyên), tại khu vực trồng chè, biển hiệu của HTX cũng ghi rõ “Mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ Việt Nam TCVN  11041-6:2018”.

Có thể thấy, rất nhiều HTX hiện nay đã áp dụng và có chứng nhận hữu cơ rõ ràng, nngay trên vùng nguyên liệu của HTX cũng thể hiện rõ điều đó. Không chỉ sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ Việt Nam, có những HTX còn sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ quốc tế. Như HTX nông nghiệp Tân Đạt (Vĩnh Long), biển hiện của HTX đều ghi rõ là “Mô hình sản xuất lúa hữu cơ theo tiêu chuẩn USDA, Canada, EU, Nhật Bản.

Tuy nhiên, trong thực tế hiện nay, không ít mô hình sản xuất có biển hiệu tại vùng nguyên liệu lại ghi là “sản xuất theo hướng hữu cơ”. TSKH Hà Phúc Mịch, Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam, cho biết “Tôi chỉ tham gia các hội thảo, hội nghị hoặc đến làm việc với những đơn vị ghi rõ là sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ còn những đơn vị sản xuất theo hướng hữu cơ tôi xin từ chối”.

Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam lý giải, sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ là một quy trình nghiêm ngặt với hàng loạt quy tắc khắt khe, được quản lý bằng đội ngũ cán bộ có năng lực và hệ thống triển khai rất chặt chẽ. Chỉ cần vi phạm một quy định nhỏ, các bước khác dù có thực hiện đúng đi chăng nữa, vùng sản xuất đó, sản phẩm đó cũng bị hủy bỏ.

Nhưng sản xuất “theo hướng hữu cơ” thực chất mới chỉ đáp ứng được một số tiêu chí trong quy trình hữu cơ. Việc giảm thiểu hóa chất mới chỉ dừng lại ở một mức độ nào đó. Trong khi đối với tiêu chuẩn hữu cơ, việc này được cắt bỏ hoàn toàn.

Đánh lận con đen

Thực tế, khi các HTX chuyển đổi sang sản xuất hữu cơ buộc phải có thời gian để cho vùng đất nghỉ (cải tạo đất) trong 2-3 năm. Nếu HTX thực hiện quá trình này để tiến lên áp dụng quy trình hữu cơ thì hoàn toàn hợp lệ.

Vậy nhưng trong thực tiễn, nhiều cá nhân, đơn vị sản xuất lại lợi dụng điều này để tạo ra những cách hiểu chưa đúng trong việc xây dựng thương hiệu sản phẩm và gây khó khăn cho người tiêu dùng, nhất là những người còn có hiểu biết hạn chế về sản xuất hữu cơ.

Trong khi những sản phẩm được chứng nhận theo tiêu chuẩn hữu cơ sẽ có giá bán cao hơn so với sản phẩm chỉ sản xuất “theo hướng hữu cơ”. Điều này là hoàn toàn có cơ sở vì theo ông Đoàn Tấn Đạt, Giám đốc HTX nông nghiệp Tân Đạt, sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ chi phí đầu tư không hề nhỏ, từ đất đai, phân, giống, cơ sở hạ tầng, ghi chép nhật ký, chứng nhận đến chi phí chuyên gia đánh giá, tái chứng nhận theo quy định…

Trong nông nghiệp, việc người dân, HTX, doanh nghiệp lựa chọn sản xuất theo quy trình nào là tự nguyện. Và việc đơn vị sản xuất sẵn sàng công bố chứng nhận tiêu chuẩn mà mình đang áp dụng không chỉ thể hiện sự minh bạch trong sản xuất kinh doanh mà còn thể hiện sự hiểu biết của họ về quy trình mà họ áp dụng.

Còn căn cứ vào Nghị định 109/2018/NĐ-CP về nông nghiệp hữu cơ Việt Nam, sản phẩm không có chứng nhận thì không được phép ghi chữ “hữu cơ” trên nhãn mác một cách tùy tiện. Dó đó, không thể loại trừ việc đơn vị sản xuất sử dụng cụm từ “theo hướng hữu cơ” trên nhãn là một cách lách luật.

Bà Từ Thị Tuyết Nhung, Trưởng ban điều phối PGS Việt Nam (Hiệp hội Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam) cho biết hiện nay, không ít sản phẩm có ghi nhãn hữu cơ Việt Nam không tuân thủ theo quy định ghi nhãn của Nghị định 109/2018/NĐ-CP. Điều này có thể là do người sản xuất không được hướng dẫn theo quy định. Nhưng có những đơn vị dù mới sản xuất theo hướng hữu cơ, chưa được cấp chứng nhận hữu cơ nhưng trên nhãn vẫn ghi là sản phẩm hữu cơ Việt Nam.

Thực trạng này cũng phản ánh sự thiếu trách nhiệm của đơn vị cấp chứng nhận hữu cơ, từ đó gây ra tình trạng hàng thật, hàng giả lẫn lộn. Điều này cũng làm khó những đơn vị sản xuất hữu cơ chân chính và gây mất niềm tin của người tiêu dùng.

Huyền Trang