Chỉ trong nửa đầu tháng 8/2026, các thành viên WTO đã đưa ra 23 thông báo mới về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động thực vật, gồm 6 dự thảo lấy ý kiến và 17 quy định đã có hiệu lực.

Nhật Bản áp dụng biện pháp mới với cây trồng từ Việt Nam

Theo thông báo G/SPS/N/JPN/1426, Nhật Bản áp dụng biện pháp khẩn cấp nhằm ngăn nguy cơ xâm nhập của tuyến trùng nốt sưng rễ Meloidogyne enterolobii. Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia và vùng lãnh thổ có nguy cơ được nêu trong quy định.

Đối tượng chịu tác động là bộ phận dưới mặt đất của cây sống dùng để trồng thuộc 9 chi và 19 loài thực vật. Ngoại lệ là cây sống được nuôi cấy vô trùng, đóng kín trong ống nghiệm hoặc bình cấy và không nhiễm dịch hại kiểm dịch.

Đây là điểm doanh nghiệp và HTX sản xuất cây giống cần đặc biệt chú ý. Cơ quan bảo vệ thực vật quốc gia của nước xuất khẩu phải xác nhận cây được sản xuất tại cơ sở hoặc địa điểm không ghi nhận sự hiện diện của Meloidogyne enterolobii hoặc dịch hại từng xuất hiện nhưng đã được loại bỏ hoàn toàn.

Không chỉ kiểm soát ở khâu cuối cùng, trong suốt quá trình sinh trưởng, cây phải được kiểm tra tại nơi sản xuất. Giá thể và bộ phận dưới mặt đất cũng phải được xét nghiệm bằng phương pháp kiểm dịch tuyến trùng phù hợp và xác nhận không nhiễm dịch hại. Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật hoặc bản sao có chứng thực phải kèm khai báo bổ sung đáp ứng yêu cầu của Nhật Bản.

Đáng lưu ý hơn, biện pháp này đã được áp dụng từ ngày 29/7/2026. Điều đó có nghĩa doanh nghiệp không còn ở giai đoạn chuẩn bị cho một quy định tương lai mà phải kiểm tra ngay các lô hàng đang sản xuất và chuẩn bị xuất khẩu sang Nhật Bản.

Với doanh nghiệp và HTX, việc cần làm không chỉ là kiểm tra giấy chứng nhận trước ngày xuất hàng. Hồ sơ vùng sản xuất, lịch sử dịch hại, kết quả kiểm tra cây, giá thể và bộ phận rễ cần được chuẩn bị ngay từ quá trình sản xuất.

Một thay đổi khác có phạm vi ảnh hưởng rộng hơn đến từ EU. Khối này điều chỉnh mức dư lượng tối đa đối với ba hoạt chất benomyl, carbendazim và thiophanate methyl. Với phần lớn sản phẩm, ngưỡng được đưa về 0,01 mg trên kg, gần mức giới hạn định lượng.

Đáng chú ý, danh sách sản phẩm chịu điều chỉnh có nhiều loại nông sản Việt Nam đang hướng tới thị trường châu Âu. Mức dư lượng carbendazim được hạ đối với bưởi chùm, cam, xoài và đu đủ. Thiophanate methyl được điều chỉnh đối với bưởi chùm, cam, quýt, xoài, đu đủ và đậu bắp.

Quy định sẽ áp dụng từ ngày 29/1/2027. Khoảng thời gian còn lại vì vậy cần được xem là giai đoạn chuyển đổi quy trình sản xuất, thay vì chờ tới sát thời điểm quy định có hiệu lực mới kiểm tra thành phẩm.

Đối với doanh nghiệp xuất khẩu rau quả sang EU, câu hỏi cần đặt ra ngay là vùng nguyên liệu có còn sử dụng 3 hoạt chất này hay không. Nếu có, doanh nghiệp cần làm việc với HTX và nông hộ để rà soát danh mục thuốc bảo vệ thực vật, thời điểm sử dụng, thời gian cách ly và kế hoạch kiểm nghiệm dư lượng.

Điều này đặc biệt quan trọng bởi kiểm nghiệm một lô hàng đạt chuẩn không thể thay thế cho việc kiểm soát cả quá trình sản xuất. Khi ngưỡng MRL xuống tới 0,01 mg trên kg, dư lượng rất nhỏ cũng có thể trở thành vấn đề.

Những cánh cửa hẹp lại, và một cánh cửa vừa mở

Không phải tất cả các thay đổi SPS mới đều làm thị trường trở nên khó khăn hơn. Ngày 4/8/2026, Hoa Kỳ ban hành mức dư lượng tối đa đối với permethrin trên tiêu đen ở mức 0,1 ppm. Mức này được thiết lập theo đề nghị của Hiệp hội Thương mại Gia vị Hoa Kỳ và nhằm hài hòa với MRL của EU để thúc đẩy thương mại.

Với ngành hồ tiêu Việt Nam, việc một mức dư lượng cụ thể được xác lập giúp doanh nghiệp có căn cứ rõ ràng hơn để xây dựng quy trình kiểm soát vùng nguyên liệu và kiểm nghiệm trước khi xuất khẩu.

Nhưng cơ hội chỉ có ý nghĩa khi doanh nghiệp kiểm soát được dư lượng trong giới hạn 0,1 ppm. Vì vậy, doanh nghiệp xuất khẩu tiêu sang Hoa Kỳ nên đưa permethrin vào danh mục chỉ tiêu cần theo dõi tại vùng nguyên liệu và trong chương trình kiểm nghiệm trước khi xuất hàng.

Hàn Quốc lại đưa ra một thay đổi đáng chú ý đối với ngành thực phẩm, đặc biệt liên quan tới hạt điều. Theo dự thảo G/SPS/N/KOR/851, nước này đề xuất bổ sung mè, hạt tía tô, hạnh nhân và hạt điều vào danh mục các chất gây dị ứng bắt buộc phải ghi nhãn trên thực phẩm.

Quy định về bổ sung các chất gây dị ứng dự kiến được áp dụng từ ngày 1/1/2028. Doanh nghiệp vẫn còn thời gian chuẩn bị và quan trọng hơn là còn cơ hội tham gia góp ý trước ngày 11/10/2026.

Điều này không chỉ liên quan đến doanh nghiệp xuất khẩu hạt điều nguyên liệu. Các nhà sản xuất bánh kẹo, thực phẩm chế biến, đồ ăn nhẹ và sản phẩm có sử dụng hạt điều làm thành phần cũng cần rà soát thiết kế bao bì và hệ thống quản lý chất gây dị ứng nếu xuất khẩu sang Hàn Quốc.

Một chi tiết mới khác rất đáng chú ý đối với hoạt động marketing là Hàn Quốc dự kiến tăng cường xử lý quảng cáo thực phẩm sử dụng âm thanh, hình ảnh hoặc video giả được tạo bằng trí tuệ nhân tạo nếu khiến người tiêu dùng hiểu nhầm rằng bác sĩ, dược sĩ, giáo sư hoặc chuyên gia bảo chứng hay giới thiệu sản phẩm.

Quy định này đáng lưu ý trong bối cảnh doanh nghiệp ngày càng sử dụng trí tuệ nhân tạo để sản xuất video, nhân vật ảo và nội dung quảng cáo trên mạng xã hội. Theo tài liệu SPS, phần quy định xử phạt mới liên quan tới quảng cáo sử dụng nội dung do AI tạo ra dự kiến có hiệu lực từ ngày 27/11/ 2026.

Một thay đổi có thể ảnh hưởng rộng tới ngành thực phẩm chế biến là đề xuất mới của Hoa Kỳ đối với chương trình GRAS.

FDA đang đề xuất chuyển chương trình thông báo đối với các chất được công nhận chung là an toàn từ cơ chế tự nguyện sang bắt buộc đối với chất sử dụng trong thực phẩm cho người và thức ăn chăn nuôi.

Phạm vi dự kiến không chỉ bao gồm các chất trực tiếp đưa vào thực phẩm mà cả chất tiếp xúc gián tiếp với thực phẩm, trong đó có bao bì và vật liệu tiếp xúc thực phẩm. Theo dự thảo, FDA sẽ đánh giá sơ bộ hồ sơ trong vòng 45 ngày. Sau khi hồ sơ được thụ lý, quá trình đánh giá chính thức dự kiến kéo dài 180 ngày và có thể được gia hạn thêm 90 ngày, tối đa hai lần. Hồ sơ phải nộp điện tử và tài liệu bằng tiếng nước ngoài phải có bản dịch tiếng Anh. Thời hạn góp ý đối với dự thảo là ngày 9/12/2026.

Với doanh nghiệp Việt Nam sản xuất thực phẩm chế biến xuất khẩu sang Hoa Kỳ, thay đổi này cho thấy việc quản lý nguyên liệu và phụ gia cần được nhìn rộng hơn danh mục thành phần ghi trên nhãn. Hồ sơ về cơ sở an toàn của nguyên liệu, phụ gia, chất hỗ trợ và vật liệu tiếp xúc thực phẩm có thể trở nên quan trọng hơn trong quá trình tiếp cận thị trường.

23 thông báo trong vòng nửa tháng cho thấy luật chơi đối với thương mại nông sản và thực phẩm đang được cập nhật với tần suất rất nhanh. Trong số đó có những quy định mở thêm cơ hội, như việc Hoa Kỳ xác lập MRL cho permethrin trên tiêu đen, nhưng cũng có những thay đổi buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh từ vùng nguyên liệu, như yêu cầu kiểm dịch mới của Nhật Bản hay MRL mới của EU. Đừng đợi hàng tới cảng mới đọc SPS.

Thành An