Những ngày đầu tháng 4, khi giá xăng dầu liên tục điều chỉnh giảm mạnh, không ít người tiêu dùng kỳ vọng chi phí sinh hoạt sẽ “hạ nhiệt” theo. Tuy nhiên, thực tế tại các chợ dân sinh và hàng quán lại cho thấy một bức tranh trái ngược: giá bán lẻ gần như không thay đổi.

Thị trường bán lẻ chưa chuyển động

Sáng cuối tuần tại khu vực Linh Đàm (Hà Nội), chị Nguyễn Thu Hà, nhân viên văn phòng chia sẻ rằng, chi phí đi chợ của gia đình gần như không giảm dù giá xăng đã đi xuống. “Cách đây hơn nửa tháng, cái gì cũng tăng, giờ xăng giảm rồi mà giá vẫn vậy”, chị nói.

Ghi nhận tại một số chợ truyền thống, nhiều mặt hàng thực phẩm thiết yếu vẫn duy trì mức giá đã điều chỉnh từ tháng 3. Đậu phụ, giò chả, đồ ăn sáng hay nước giải khát vỉa hè đều chưa có dấu hiệu giảm, dù trước đó đồng loạt tăng thêm từ 3.000 - 10.000 đồng mỗi đơn vị.

Tại một quán bún trên đường Giải Phóng, chủ quán cho biết giá bán đã tăng từ 35.000 lên 45.000 đồng/bát từ giữa tháng 3 và hiện chưa có kế hoạch điều chỉnh lại. “Giá nguyên liệu vẫn cao, chưa thể giảm ngay”, người này nói.

Không chỉ thực phẩm chế biến, nhóm trái cây cũng ghi nhận mức tăng mạnh trong thời gian qua. Nhiều loại như cam, quýt hay dừa tăng từ 30 - 70% so với trước, với lý do chi phí vận chuyển và nguồn cung biến động.

Theo dữ liệu quản lý thị trường, biến động giá xăng dầu thời gian qua chịu tác động từ yếu tố địa chính trị toàn cầu, khiến chi phí năng lượng tăng mạnh trong giai đoạn cuối tháng 2 và tháng 3. Điều này kéo theo áp lực tăng giá lan rộng sang nhiều nhóm hàng hóa.

Số liệu từ cơ quan thống kê cho thấy, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) quý I/2026 tăng 3,51% so với cùng kỳ. Trong đó, nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 4,55%, nhà ở và vật liệu xây dựng tăng 5,69%, điều này phản ánh rõ áp lực chi phí đầu vào.

Ở góc độ thị trường, việc giá hàng hóa “tăng nhanh, giảm chậm” không phải hiện tượng mới. Khi chi phí đầu vào leo thang, giá bán thường được điều chỉnh gần như ngay lập tức, nhưng khi chi phí giảm, quá trình điều chỉnh lại diễn ra chậm hơn đáng kể.

Điều này tạo ra cảm nhận “giá chỉ đi lên” trong mắt người tiêu dùng, dù trên thực tế chu kỳ điều chỉnh vẫn tồn tại nhưng có độ trễ.

Độ trễ chi phí và tâm lý giữ giá

Lý giải việc giá chưa giảm, nhiều hộ kinh doanh cho rằng xăng dầu chỉ là một phần trong cấu trúc chi phí. Chị Lê Thị Hương - chủ một bếp ăn online tại Hoàng Mai cho biết, giá suất ăn đã tăng 5.000 - 10.000 đồng từ tháng 3 do chi phí đầu vào đồng loạt leo thang.

“Xăng giảm nhưng gas vẫn cao, bao bì và nguyên liệu chưa giảm. Nếu giảm giá ngay thì không đủ bù chi phí”, chị nói, và cho biết phải chờ thêm một thời gian để mặt bằng chi phí ổn định hơn.

Thực tế, trong cấu trúc giá thành, chi phí xăng dầu thường chỉ chiếm khoảng 5 - 10% trực tiếp. Tuy nhiên, tác động gián tiếp thông qua vận chuyển và logistics có thể ảnh hưởng tới 20 - 30% tổng chi phí.

Điều này đồng nghĩa, ngay cả khi giá xăng dầu giảm mạnh, hiệu ứng lan tỏa tới giá bán lẻ sẽ không diễn ra tức thì, mà cần thời gian để “ngấm” qua toàn bộ chuỗi cung ứng.

Bên cạnh đó, yếu tố tâm lý cũng đóng vai trò quan trọng. Nhiều người bán lo ngại giá xăng dầu có thể tăng trở lại, nên không muốn điều chỉnh giá liên tục trong thời gian ngắn, tránh rủi ro phải tăng - giảm nhiều lần.

Ngoài ra, việc thay đổi giá bán cũng phát sinh chi phí vận hành như in ấn bảng giá, cập nhật hệ thống hay điều chỉnh menu, đặc biệt với các cửa hàng dịch vụ ăn uống.

Ở góc độ kinh tế, giá bán không chỉ phụ thuộc vào chi phí mà còn chịu ảnh hưởng của cung - cầu. Khi người tiêu dùng vẫn chấp nhận mức giá hiện tại, động lực để giảm giá sẽ không thực sự mạnh.

Một yếu tố khác là độ trễ của hàng tồn kho. Nếu nguyên liệu được nhập vào thời điểm giá cao, doanh nghiệp buộc phải bán theo mặt bằng giá cũ cho đến khi tiêu thụ hết lượng hàng này.

Theo các chuyên gia, độ trễ trong điều chỉnh giá thường kéo dài từ 2 - 4 tuần, thậm chí lâu hơn tùy ngành hàng. Đây là đặc điểm phổ biến trong chuỗi cung ứng, không riêng lĩnh vực thực phẩm.

Vì vậy, việc giá xăng dầu giảm chưa kéo theo giá hàng hóa giảm ngay là điều có thể lý giải về mặt kinh tế. Tuy nhiên, trong dài hạn, nếu chi phí đầu vào tiếp tục hạ nhiệt, áp lực điều chỉnh giá bán lẻ sẽ tăng lên.

Khi đó, thị trường có thể bước vào giai đoạn “điều chỉnh ngược”, nơi giá hàng hóa dần phản ánh đúng xu hướng giảm của chi phí, nhưng với một nhịp chậm hơn đáng kể so với lúc tăng.

Tiến Anh