Giờ đây, từ các diễn đàn lớn đến những cuộc trao đổi đời thường, câu chuyện phát triển doanh nghiệp nay không còn xoay quanh việc “phình to” quy mô hay bộ máy. Thay vào đó, mô hình vận hành tinh gọn, dựa trên số hóa và công nghệ, đang dần trở thành lựa chọn chiến lược của giới doanh nhân nhằm đứng vững và đi xa hơn trong bối cảnh nhiều biến động.

Tinh gọn để nâng tầm cạnh tranh

Trong cuộc trò chuyện cùng Tạp chí Kinh Doanh giữa không khí hân hoan của mùa xuân mới, ông Lê Việt, Tổng giám đốc Công ty TNHH MTV Thép Miền Nam - VNSteel (SSCV), đã bày tỏ phấn khởi khi công ty tăng trưởng khả quan nhờ chiến lược thích ứng trước bối cảnh mới đầy thách thức, đặc biệt là vận hành tinh gọn mạnh.

Theo ông Lê Việt, tinh gọn bắt đầu từ việc đổi mới tư duy quản trị. Doanh nghiệp đã áp dụng hệ thống quản trị tự động ERP tích hợp (hệ thống phần mềm tích hợp quản lý toàn bộ hoạt động và nguồn lực của một doanh nghiệp), cho phép quản lý xuyên suốt từ nhận đơn hàng, sản xuất đến hậu mãi. Nhờ đó, các khâu trung gian không cần thiết được loại bỏ, giảm sự phụ thuộc vào thao tác thủ công và hạn chế những can thiệp kém hiệu quả của con người.

Từ nền tảng này, các hoạt động sản xuất – kho vận – kinh doanh – tài chính – bảo trì được kết nối liền mạch, vận hành theo thời gian thực. Quyết định được đưa ra nhanh hơn, tồn kho và chi phí logistics được kiểm soát tốt hơn, tạo dư địa cải thiện hiệu quả tổng thể.

Song song với ERP, doanh nghiệp còn ứng dụng mã vạch, QR, IoT để theo dõi sản phẩm từ khâu sản xuất đến đại lý và công trình. Trong nhà máy, các cảm biến giúp giám sát tình trạng thiết bị, còn AI hỗ trợ dự báo tuổi thọ máy móc, giảm thời gian ngừng hoạt động và hạn chế rủi ro sự cố lớn.

Điều đặc biệt, trên bước đường quản trị tinh gọn mạnh bằng số hóa, tổng giám đốc Lê Việt đề cao vai trò của AI và IoT trong quản lý sản xuất và chuỗi cung ứng. Như trong chuỗi cung ứng, hệ thống ERP tích hợp từ nguyên liệu đầu vào cho đến sản xuất và phân phối. Còn ứng dụng Big Data (dữ liệu lớn) để dự báo giá quặng, than, phế liệu để tối ưu mua hàng. 

“Doanh nghiệp nào sớm áp dụng chuyển đổi số sẽ có lợi thế rõ rệt về chi phí và khả năng dự báo thị trường”, ông Lê Việt nhìn nhận.

Câu chuyện của Thép Miền Nam phản ánh xu hướng chung của nhiều doanh nghiệp Việt hiện nay. Thay vì mở rộng bộ máy để rồi đối mặt với rủi ro chi phí và quản trị phức tạp, tinh gọn mạnh bằng số hóa đang được xem là hướng đi hiệu quả hơn trong dài hạn.

Tại TP.HCM, bà Hồ Thị Quyên, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư (ITPC), cho biết thành phố hiện có hơn 350.000 doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó phần lớn là doanh nghiệp nhỏ và vừa – nhóm chịu tác động mạnh nhất từ những biến động của công nghệ, thị trường và chính sách.

Trong bối cảnh đó, xây dựng một hệ thống tổ chức gọn nhẹ, rõ vai trò, tích hợp công nghệ số không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí mà còn nâng cao hiệu suất vận hành. Đây không còn là bài toán mang tính tình thế, mà đã trở thành một chiến lược quản trị hiện đại.

Như trong quản lý nhân sự, theo bà Hồ Thị Quyên, việc này ngày càng đòi hỏi DN ứng dụng công nghệ số, như tự động hóa chấm công – tiền lương, quản trị dữ liệu nhân sự. Hay như quản trị tài chính, DN nên số hóa quy trình, đáp ứng yêu cầu chuẩn mực báo cáo, thanh kiểm tra điện tử. Việc nâng cao năng lực quản trị tài chính và nguồn nhân lực hiện đại bằng công nghệ số sẽ là yêu cầu then chốt để DN nâng cao năng lực cạnh tranh.

Kỷ nguyên AI và mô hình tinh gọn mới

Bên cạnh đó, việc thôi “phình to” và chuyển đổi sang vận hành tinh gọn mạnh bằng số hóa của DN cũng có thể thấy rõ trong kỷ nguyên AI như hiện nay. Nếu như  trước đây, DN cần nhiều lớp quản lý để điều phối, kiểm tra, và giám sát công việc. Tuy nhiên, mô hình này đang bộc lộ nhiều bất cập như: Ra quyết định chậm, thông tin phân mảnh, tầng trung gian “đầy mà rối”.

Giờ đây, với sự hỗ trợ của các công cụ AI và phần mềm quản lý, DN có thể chuyển sang mô hình tổ chức phẳng ít tầng hơn, giao quyền nhanh hơn, và vẫn kiểm soát tốt.

Như với ngành sản xuất của Việt Nam, Giáo sư Rick Bennett, Phó Hiệu trưởng và Phó Chủ tịch Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV), nhận định đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng. AI đã chuyển đổi thành động lực then chốt thúc đẩy năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh, áp dụng cho các nhà máy quy mô lớn lẫn DN vừa và nhỏ.

“Vấn đề cốt lõi đặt ra đối với cộng đồng DN Việt Nam hiện nay không còn là quyết định ứng dụng AI, mà là việc xác định phương thức triển khai AI một cách hiệu quả, có trách nhiệm, phù hợp với nguồn lực cũng như mức độ sẵn sàng của từng đơn vị”, giáo sư Rick Bennett nói.

Tuy vậy, trong nghiên cứu của mình, các chuyên gia của BUV cũng nói rõ một thực tế chỉ khoảng 9% DN ở Việt Nam tiên phong, chủ yếu là các công ty có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) và các tập đoàn lớn, đã chủ động áp dụng các công nghệ tiên tiến như bản sao số và phân tích dựa trên AI. Còn lại 91% các DN vừa và nhỏ vẫn đang gặp khó khăn trong việc áp dụng công nghệ này.

Bất cập như vậy khiến cho các DN vừa và nhỏ còn gặp nhiều thách thức để vận hành tinh gọn bằng AI. Họ vẫn phụ thuộc đáng kể vào các phương pháp ghi chép thủ công qua các hệ thống chưa được cập nhật. Sự chênh lệch này có thể làm ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của các DN khi chưa ứng dụng AI hiệu quả.

Từ góc nhìn thực tiễn, ông Hoàng Văn Tam, Nhà sáng lập kiêm Giám đốc điều hành Công ty Digitech Solutions, cho rằng doanh nghiệp trong nước đang chịu áp lực lớn về tiến độ giao hàng, kiểm soát chất lượng, tinh gọn kênh phân phối và bài toán nhân lực.

Giải pháp, theo ông Tam, là mô hình phối hợp giữa con người, máy móc và AI. Trong đó, AI không thay thế con người mà đóng vai trò hỗ trợ ra quyết định, giám sát thiết bị, tối ưu công suất và quản lý nguyên vật liệu nhằm giảm tồn kho và rủi ro.

"Khi AI được kết hợp chặt chẽ với các hệ thống quản trị như ERP và MES (Hệ thống điều hành sản xuất), doanh nghiệp có thể chuẩn hóa quy trình sản xuất, chuyển từ kiểm tra thủ công sang kiểm soát thông minh, chủ động.Từ đó giúp DN phát hiện lỗi sản phẩm và các rủi ro an toàn lao động sớm để bảo vệ con người và tài sản", nhà sáng lập của Digitech Solutions khuyên cho các DN.

Trong không khí khởi đầu của năm mới, câu chuyện thôi “phình to” để tinh gọn mạnh cho thấy một sự thay đổi quan trọng trong tư duy phát triển của doanh nghiệp Việt. Số hóa và AI không chỉ là công cụ, mà đang trở thành nền tảng để doanh nghiệp kiến tạo giá trị bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh và tự tin bước vào chặng đường dài phía trước.

Thiên Lý