Nói về hành trình ESG trong ngành sản xuất nông nghiệp xuất khẩu (XK) của Việt Nam, bà Đặng Huỳnh Ức My – Chủ tịch HĐQT CTCP Thành Thành Công – Biên Hòa (AgriS), nhấn mạnh ESG không còn là lựa chọn mang tính thiện chí, mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp (DN) tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Quan trọng là làm đúng ngay từ đầu

Trong bối cảnh ngành nông nghiệp XK chịu áp lực ngày càng lớn về chuẩn mực lao động và ESG, bà Mỹ nhấn mạnh người đứng đầu DN phải bắt đầu từ nhận thức và cách tiếp cận dựa trên dữ liệu.

Không chỉ vậy, tại Diễn đàn Thường niên Gears@VIETNAM 2026 do Trung tâm BSA (thuộc Hiệp hội DN hàng Việt Nam chất lượng cao) tổ chức ở Tp.HCM hôm 15/1 để bàn về vai trò của lãnh đạo và văn hóa trong kiến tạo môi trường làm việc bền vững, bà My nói rõ về vấn đề bình đẳng giới trong các DN làm nông nghiệp XK. 

Theo đó, vấn đề không phải ưu tiên một giới, mà là gỡ bỏ “trần kính” để năng lực tự dẫn đường, tạo cơ hội phát triển công bằng, xây dựng môi trường làm việc an toàn, tin cậy và nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững cho toàn ngành sản xuất nông nghiệp XK.

“Đối tác quốc tế ngày nay không chỉ quan tâm đến sản lượng hay giá thành, mà còn đặt câu hỏi DN đối xử với người lao động như thế nào. Văn hóa tổ chức và cách trao quyền cho phụ nữ chính là thước đo năng lực quản trị hiện đại”, bà Đặng Huỳnh Ức My chia sẻ.

Trên thực tế, không phải DN làm nông nghiệp nào cũng chăm chút “đến nơi đến chốn” trước các yêu cầu về ESG. Điều đó khiến cho hoạt động XK của DN đối mặt nhiều khó khăn khi đây là “cửa ải” không dễ dàng vượt qua trong năm 2026 này. 

Theo giới chuyên gia, trong bối cảnh các tiêu chuẩn ESG trên thế giới ngày càng đi vào chiều sâu, đối với các DN sản xuất nông nghiệp XK, nếu như chậm thay đổi hoặc làm hình thức sẽ khiến cho họ dần bị loại khỏi “cuộc chơi”.

Thực ra, như lưu ý của bà Nguyễn Thị Cẩm Chi, Giám đốc Khối Tư vấn Phát triển bền vững, MCG Management Consulting, trong vấn đề ESG, không ít DN nhỏ và vừa tại Việt Nam đang “làm tốt nhưng nói chưa đúng”. Rất nhiều hoạt động chăm lo người lao động, bảo vệ môi trường, hỗ trợ cộng đồng đã và đang được triển khai, nhưng thiếu hệ thống ghi chép, đo lường và báo cáo.

Vị chuyên gia này chỉ rõ báo cáo phát triển bền vững không phải để “khoe thành tích”, mà để phản ánh trung thực những gì DN đang làm. Điều này bao gồm cả điểm mạnh lẫn hạn chế. Khi có dữ liệu và minh chứng rõ ràng thì DN mới có cơ sở để cải thiện và thuyết phục đối tác, nhà đầu tư.

Như với các DN vừa và nhỏ đang đầu tư vào nông nghiệp phục vụ XK, việc lập báo cáo ESG không nhất thiết phải phức tạp hay tốn kém. Quan trọng là làm đúng ngay từ đầu. Chẳng hạn như lựa chọn mô hình tổ chức phù hợp giữa DN – hợp tác xã – hộ kinh doanh, và cập nhật các quy định mới liên quan đến kế toán, thuế, chứng từ. Nhiều khoản chi cho đào tạo, phúc lợi, nghiên cứu thị trường… hoàn toàn có thể được ghi nhận hợp lý nếu có hồ sơ đầy đủ.

“Tấm visa” để ra toàn cầu

Ngoài ra, nói về kinh nghiệm chăm chút cho ESG, theo bà Nguyễn Thị Phương Liên, Giám đốc chứng nhận của CTCP Sản xuất và XK Quế hồi Việt Nam (Vinasamex), bản thân công ty đang theo đuổi ba trụ cột: Thứ nhất là bền vững kinh tế – kinh doanh phải có lợi nhuận. Thứ hai là giá trị con người – lợi nhuận được chia sẻ cho các bên tham gia chuỗi. Thứ ba là bảo vệ môi trường – không đánh đổi môi trường lấy canh tác.

“Toàn bộ vùng nguyên liệu của chúng tôi được chuyển sang canh tác hữu cơ, nhà máy đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế như HACCP, ISO, BRC, FSSC”, bà Liên cho biết.

Cũng theo vị giám đốc chứng nhận này, công ty hiện quản lý 16 chứng nhận quốc tế, bao gồm chứng nhận hữu cơ cho các thị trường cao cấp như EU, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thụy Sĩ, cùng các chứng nhận trách nhiệm xã hội. Nhờ đó, công ty đã XK sang hơn 20 quốc gia, với 95% sản lượng dành cho thị trường quốc tế.

“Điểm đặc biệt trong chiến lược của chúng tôi là áp dụng ESG và kinh tế tuần hoàn. Với cây quế, vỏ được XK, cành củi làm chất đốt, lá chưng cất tinh dầu, bã tiếp tục quay vòng làm nhiên liệu cho nhà máy. Trong chiến lược dài hạn, công ty đang đầu tư vào chế biến sâu và nghiên cứu dược liệu từ quế, hồi – những sản phẩm có giá trị cao gấp nhiều lần tinh dầu thô”, bà Liên chia sẻ thêm.

Qua câu chuyện như trên, có thể thấy nhờ kiên định ESG với con đường minh bạch, bền vững và chuẩn hóa, từ tài chính, quản trị đến môi trường và con người, đã giúp cho sản phẩm của DN này ngày càng vươn xa trên toàn cầu và không lo bị loại khỏi “cuộc chơi”.

Tương tự như vậy, việc chăm chút cho ESG có thể thấy rõ ở một DN làm nông nghiệp XK là CTCP Thực phẩm G.C (GC Food) khi trong báo cáo phát triển bền vững của mình đã khẳng định mạnh mẽ cam kết đối với các nguyên tắc ESG.

Ông Nguyễn Văn Thứ, Chủ tịch HĐQT GC Food, đã luôn kiên định với chiến lược phát triển bền vững, cam kết bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống cộng đồng. Đặc biệt là cam kết giảm tiêu thụ nước, tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng, giảm phát thải khí nhà kính và chuyển đổi sang bao bì thân thiện với môi trường

Bên cạnh đó, DN cũng đã áp dụng các biện pháp tiết kiệm tài nguyên, tái chế phụ phẩm nông sản và sản xuất phân bón hữu cơ tự sản xuất, đồng thời tiếp tục nâng cao tiêu chuẩn bảo vệ môi trường trong tất cả các quy trình sản xuất.

Một điểm nhấn đặc biệt là ông Thứ đã đưa vào vận hành mô hình nông nghiệp tuần hoàn. Các nhà máy tái sử dụng nước, ứng dụng hệ thống tưới tiết kiệm cho vùng nguyên liệu nha đam, giúp giảm tiêu thụ nước khoảng 30% so với phương pháp truyền thống. Phụ phẩm nha đam được tận dụng để ủ phân bón hữu cơ vi sinh, quay trở lại phục vụ cho đồng ruộng.

Hơn thế nữa, theo ông Nguyễn Văn Thứ, hoạt động sản xuất không chỉ vì lợi ích của công ty, mà còn vì người nông dân và cộng đồng. Nhất là chú trọng đến việc hỗ trợ nông dân về kỹ thuật canh tác và đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm.

Tựu trung, một khi các DN sản xuất nông nghiệp XK đảm bảo được các nguyên tắc ESG thì “tấm visa” để đưa sản phẩm của họ ra thị trường toàn cầu sẽ dễ dàng hơn, sẽ không phải lo lắng nhiều về các chướng ngại. Một khi đã đáp ứng được ESG và các chuẩn mực quốc tế thì họ không chỉ bán được sản phẩm mà còn xây dựng được niềm tin lâu dài với các đối tác quốc tế.

Xuất khẩu nông sản chủ lực năm 2026: Kỳ vọng lập đỉnh mới nhưng thách thức luôn rình rập

Thế Vinh