Ngày 2/9/1945, bản Tuyên ngôn Độc lập bất hủ do Chủ tịch Hồ Chí Minh viết và công bố trước toàn thế giới tại Quảng trường Ba Đình lịch sử đã mở ra kỷ nguyên mới cho dân tộc Việt Nam. Lần đầu tiên, người dân Việt Nam có quyền ngẩng cao đầu, tự hào trở thành công dân của một nước tự do và độc lập.

Ngưỡng cửa mới

73 năm sau, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế diễn ra sâu rộng cùng với sự xuất hiện của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang đặt Việt Nam trước những thời cơ mới. Thời cơ này sẽ giúp Việt Nam vượt qua "bẫy" thu nhập trung bình, sánh vai với các nền kinh tế phát triển trên thế giới, người dân ngày càng có cuộc sống ấm no.

Để hiện thực hóa khát vọng này, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc từng nói: "Chúng ta đều thống nhất rằng chính cộng đồng doanh nghiệp (DN) là những người định hình nên diện mạo nền kinh tế Việt Nam trong những thập niên tới, họ cũng sẽ là một động lực quan trọng hiện thực hóa khát vọng phồn vinh của dân tộc Việt Nam, trong đó Chính phủ đóng vai trò là nhà kiến tạo phát triển".

Báo cáo "Việt Nam 2035 – hướng tới Thịnh vượng, Sáng tạo, Công bằng và Dân chủ" được thực hiện bởi Chính phủ Việt Nam và Nhóm Ngân hàng Thế giới đặt mục tiêu: Việt Nam đang kỳ vọng hướng tới một xã hội thịnh vượng, có thu nhập ở mức cao của thế giới, với thu nhập bình quân đầu người vào thời điểm 2035 lên tới 18.000 USD (tính theo sức mua tương đương bằng USD năm 2011).

Nhiều người cho rằng mục tiêu này khá xa vời và nhiều thách thức, tuy nhiên nếu DN Việt Nam phát triển, chúng ta hoàn toàn có thể đạt được điều này. Đặc biệt, Việt Nam luôn là nước có một niềm tự hào mạnh mẽ về quá khứ oai hùng của một trong những xã hội có lịch sử và nền văn minh lâu đời nhất thế giới.

Vì vậy, có thể thấy những năm gần đây, Chính phủ đã có nhiều cơ chế, chính sách đẩy mạnh phong trào khởi nghiệp, hướng tới mục tiêu đến năm 2020 cả nước có 1 triệu DN hoạt động hiệu quả.

Cuộc "cách mạng" mang tên cải thiện môi trường kinh doanh, giảm chi phí cho DN luôn được lãnh đạo Chính phủ chỉ đạo. Chính vì vậy, vai trò của khối DN tư nhân ngày càng lớn đối với sự phát triển kinh tế Việt Nam.

Theo Gs. Nguyễn Quang Thái, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Việt Nam, khu vực tư nhân trong nước làm ra nhiều của cải nhất, sử dụng nhiều lao động nhất.

Sự quyết tâm của lãnh đạo Chính phủ là điều không cần bàn, tuy nhiên để biến những chỉ đạo, quyết sách trở thành hành động vẫn còn nhiều trở ngại, đâu đó vẫn còn tình trạng "trên nóng, dưới lạnh".

Thẳng thắn mà nói như lời nhận xét của Gs. Nguyễn Quang Thái, thời gian qua, kinh tế tư nhân nhiều khi không được đối xử bình đẳng như DN nhà nước "trụ cột" hay "ưu đãi thảm đỏ" như dành cho DN FDI. Nguyên nhân của các rào cản này là tư duy cũ và bộ máy quản trị quan liêu.

Đi vào khó khăn cụ thể, trong Diễn đàn DN giữa kỳ 2018, ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, cho biết ở trong nước, Chính phủ đã có những biện pháp quyết liệt để cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường kinh doanh nhưng trên thực tế, không phải tất cả các bộ ngành, các địa phương đều có hành động cụ thể và thực chất.

Sau 4 năm đưa vào thực hiện, Cơ chế một cửa quốc gia – cơ chế nền tảng để hiện đại hóa và cải cách thủ tục hành chính trong hoạt động xuất nhập khẩu mới chỉ triển khai được 47/245 thủ tục (chiếm 19% tổng số thủ tục xuất nhập khẩu). Trong số 47 thủ tục đã được thực hiện, không ít trường hợp chưa điện tử hóa đồng bộ, thậm chí còn gây khó khăn hơn cho DN.

Về cải cách trong lĩnh vực kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa xuất nhập khẩu, các bộ ngành đã có hành động cụ thể. Tuy nhiên, kết quả sau 3 năm thực hiện lại chưa được như kỳ vọng.

Số mặt hàng được loại khỏi diện kiểm tra chuyên ngành chỉ chiếm chưa đầy 6%. Trong số 164 danh mục hàng hóa phải kiểm tra chuyên ngành thì có tới 63 danh mục chưa được các bộ ngành ban hành chính thức, chưa chỉ rõ mã HS từng mặt hàng, hoặc có mã HS nhưng chưa phù hợp (chiếm tới 36% số danh mục). Thời gian cho kiểm tra chuyên ngành trung bình vẫn là 76 giờ/thủ tục, cao hơn đến 3 lần so với các nước ASEAN-4…

Tháo "sợi dây trói"

Thẳng thắn nhìn vào sự thật, ông Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, cho rằng Việt Nam có những thành tựu đáng tự hào và đáng ngưỡng mộ trong suốt thời gian qua, nhưng vẫn đang bị nhiều nước trong khu vực bỏ lại phía sau và nới rộng khoảng cách.

Vị thế của Việt Nam chỉ có thể do chính Việt Nam tạo dựng và duy trì. Muốn như vậy, chúng ta phải có sự chuẩn bị bằng nội lực của mình, DN trong nước phải là lực lượng chủ lực của nền kinh tế, là chủ thể tạo nguồn thu chính.

Hiện nay, DN của Việt Nam đa phần, DN nhỏ và vừa, chiếm đến 96-97%. Những đối tượng này rất dễ bị tổn thương, bất kỳ sự thay đổi chính sách nào cũng ảnh hưởng đến sự phát triển của họ. DN startup tạo ra số lượng việc làm nhiều nhưng không ổn định, số DN dừng hoạt động, "chết lâm sàng" vẫn ở mức cao.

Vì vậy, theo ông Thiên, cần có những chính sách hỗ trợ làm sao để DN ổn định và duy trì được hoạt động sản xuất kinh doanh.

Bên cạnh đó, Gs. Nguyễn Quang Thái nhấn mạnh, việc xoá bỏ rào cản trói buộc DN tư nhân đòi hỏi tư duy phát triển hiện đại và những quyết sách mạnh mẽ từ Chính phủ. Đó không đơn giản chỉ là việc thay đổi chính sách mà còn là những hành động cụ thể từ chính những người thực thi chính sách.

"Một chính sách có tốt đến đâu nhưng người trực tiếp thực thi không hành động tích cực cũng là rào cản của nền kinh tế. DN kỳ vọng vào một Chính phủ kiến tạo, liêm chính và hành động, để chính sách không chỉ nằm trên giấy, để những quyết tâm không chỉ là những hô hào tại các hội nghị, hội thảo…", ông Thái nói.

Để nhanh chóng hướng tới sự thịnh vượng, sáng tạo, công bằng và dân chủ vào năm 2035, Việt Nam cần tiếp tục đẩy mạnh cải cách, thực hiện những chuyển đổi lớn, trong đó nhấn mạnh việc hiện đại hóa kinh tế và phát triển kinh tế tư nhân.

"Chìa khoá tăng trưởng kinh tế Việt Nam nằm ở kinh tế tư nhân. Các "cỗ máy" tăng trưởng ở các thành phố, tỉnh cũng chủ yếu là kinh tế tư nhân. Tư nhân làm tốt thì Nhà nước phải tạo điều kiện để phát triển. Vì vậy, Chính phủ sẽ phải nỗ lực cải thiện môi trường đầu tư tốt hơn", Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc khẳng định.

Lê Thúy