Dù Ngân hàng Nhà nước (NHNN)  liên tục phát đi các mệnh lệnh hành chính yêu cầu giảm lãi suất để đồng hành cùng doanh nghiệp, thực tế thị trường trong tháng 5/2026 lại chứng kiến một làn sóng điều chỉnh tăng nhẹ tại nhiều nhà băng do áp lực từ chi phí vốn huy động cũ và sự mất cân đối giữa tốc độ tăng trưởng tín dụng với huy động.

Cuộc đua huy động âm thầm "dưới mặt nước" phẳng

Nhìn lại thị trường giai đoạn đầu năm nay, lãi suất huy động liên tục được các ngân hàng đẩy lên cao kéo dài đến đến đầu tháng 4 khi NHNN liên tục có các chỉ đạo yêu cầu ngành ngân hàng quyết liệt chủ trương giảm mặt bằng lãi suất, tăng cường kỷ luật thị trường, qua đó hỗ trợ tăng trưởng kinh tế. 

Theo ghi nhận, lãi suất huy động ở nhiều ngân hàng có giảm nhẹ gần đây sau chỉ đạo của cơ quan quản lý. 

Thống kê thực tế mới nhất của Công ty chứng khoán MBS cho thấy đến cuối tháng 4, lãi suất kỳ hạn dưới 12 tháng cao nhất ở mức 8,7%, một vài ngân hàng huy động kỳ hạn cao nhất lên tới 8,8%/năm.

Ở kỳ hạn 12 tháng, trung bình lãi suất của nhóm ngân hàng thương mại nhà nước và quy mô lớn ở mức 8,16% (giảm 0,25 điểm % so với thời điểm trước chỉ đạo). Lãi suất của nhóm các ngân hàng quy mô nhỏ hơn ở mức 8,45% (giảm 0,29 điểm % so với thời điểm trước chỉ đạo). 

Dù vậy, trung bình lãi suất kỳ hạn 12 tháng của các ngân hàng thương mại đến cuối kỳ ở mức 8,31% (tăng 2,53 điểm % so với đầu năm). Tuy nhiên, hiện lãi suất huy động vẫn neo ở mức cao do mặt bằng lãi suất đã tăng tương đối nhiều trong quý đầu năm.

Đáng chú ý, thực tế trên thị trường tiền gửi lại đang diễn ra một cuộc chạy đua ngầm khốc liệt. Tại nhiều nơi, khách hàng có thể nhận được mức lãi suất thực tế cao hơn đáng kể so với con số công bố trên website.

Nhiều khách hàng tại Hà Nội chia sẻ rằng khi đến đáo hạn sổ tiết kiệm, họ vẫn được nhân viên ngân hàng chào mời mức lãi suất lên tới 8,3% đến 8,5% mỗi năm cho kỳ hạn 6-12 tháng, dù con số niêm yết chính thức chỉ quanh mức 6,5%.

Trên các diễn đàn mạng xã hội, các chương trình ưu đãi hoặc cộng thêm lãi suất cho khách hàng mới cũng đẩy mức lãi thực hưởng vượt ngưỡng 9% mỗi năm. Trước sự "lội ngược dòng" này của một số tổ chức tín dụng, ngày 23/5 NHNN  phải lập tức yêu cầu các ngân hàng thực hiện nghiêm chủ trương, chỉ đạo của Thống đốc về giảm mặt bằng lãi suất .

Thực tế, áp lực tăng lãi suất đầu vào là có thật khi tính đến cuối tháng 4/2026, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đã tăng 4,4% trong khi tăng trưởng huy động lại thấp hơn đáng kể. Dòng tiền nhàn rỗi đang có xu hướng dịch chuyển sang các kênh đầu tư khác, buộc các nhà băng phải tìm cách giữ chân khách hàng bằng các thỏa thuận lãi suất ngầm, từ đó trực tiếp gây sức ép lên lãi suất cho vay đầu ra.

Lãi suất cho vay vẫn tăng

Việc lãi suất huy động vẫn neo ở mức cao khiến lãi suất cho vay khó giảm theo chỉ đạo của cơ quan quản lý. Báo cáo từ 25 ngân hàng thương mại trong nước công bố về lãi suất cho vay bình quân tháng 4/2026 cho thấy một bức tranh có sự phân hóa mạnh mẽ.

Đáng chú ý là có ít nhất 15 ngân hàng đã thực hiện điều chỉnh tăng lãi suất cho vay so với tháng trước đó. Trong nhóm này, OCB ghi nhận mức tăng 0,46 điểm phần trăm lên 10,72% mỗi năm hay TPBank tăng mạnh 0,7 điểm phần trăm để chạm mốc 10,94% mỗi năm. Các ngân hàng khác như GPBank và PVcomBank cũng đồng loạt nhích thêm 0,42 điểm phần trăm.

Ngay cả nhóm các ngân hàng lớn cũng không nằm ngoài xu hướng này khi Agribank công bố mức lãi suất 8,48% mỗi năm, tăng nhẹ 0,1 điểm phần trăm so với tháng 3. BIDV cũng ghi nhận mức tăng 0,26 điểm phần trăm trong khi VietinBank dù giảm so với đầu năm nhưng vẫn nhích nhẹ 0,11 điểm phần trăm trong tháng 4 để lên mức 5,98% mỗi năm.

Gần 50% ngân hàng "hụt hơi" huy động: Tiền gửi tiết kiệm đã hết thời?

Lãi suất huy động tháng 5 giảm: Các "ông lớn" nhập cuộc, kỳ vọng hạ nhiệt chi phí vay

Sự gia tăng này được các chuyên gia giải thích là có "độ trễ" nhất định bởi nguồn tiền mà các ngân hàng đang cho vay ra vốn đã được huy động với chi phí cao từ những giai đoạn trước.

Ở chiều ngược lại, chỉ có khoảng 6 ngân hàng ghi nhận xu hướng giảm lãi suất cho vay nhưng mức giảm không quá lớn. Điển hình là Viet A Bank giảm 0,31 điểm phần trăm xuống 9,27% mỗi năm hoặc MSB chỉ giảm nhẹ 0,01 điểm phần trăm. Sự chênh lệch giữa lãi suất cho vay và huy động tại các nhà băng hiện được duy trì để đảm bảo biên lợi nhuận cũng như bù đắp các rủi ro về năng lực tài chính của khách hàng.

Trước bối cảnh vốn vay ngân hàng vẫn neo ở mức cao, nhiều doanh nghiệp đã chủ động tìm đường thoát hiểm thông qua kênh trái phiếu. Tổng lượng trái phiếu doanh nghiệp phát hành trong tháng 4/2026 đạt hơn 36.000 tỷ đồng với sự áp đảo của nhóm ngân hàng và bất động sản.

Tuy nhiên, lãi suất phát hành trái phiếu của một số doanh nghiệp địa ốc hiện dao động từ 11% đến 12% mỗi năm, cho thấy chi phí vốn của doanh nghiệp vẫn đang chịu áp lực nặng nề từ đà tăng chung của thị trường tài chính.

Để ổn định tình hình, NHNN đã khẳng định việc giảm mặt bằng lãi suất không còn là lời kêu gọi tự nguyện mà là kỷ luật thị trường phải thực thi nghiêm chỉnh. Cơ quan quản lý sẽ tăng cường các đoàn thanh tra chuyên đề, rà soát những chi nhánh ngân hàng có lãi suất cao bất thường để xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Mục tiêu tối thượng hiện nay là duy trì các mức lãi suất điều hành ổn định nhằm hỗ trợ tổ chức tín dụng tiếp cận nguồn vốn rẻ, từ đó lan tỏa ra nền kinh tế.

Theo đánh giá của PGS-TS Đinh Trọng Thịnh, trong bối cảnh lạm phát và tỷ giá vẫn căng thẳng, dư địa để giảm sâu lãi suất là không nhiều. Để thực sự hạ nhiệt mặt bằng lãi suất, cơ quan điều hành cần sử dụng linh hoạt các công cụ như cho vay qua đêm trên thị trường liên ngân hàng với mức phí thấp.

Đồng thời, bản thân các ngân hàng thương mại cần thực hiện các giải pháp tiết giảm chi phí vận hành và chấp nhận chia sẻ lợi nhuận để hỗ trợ người dân cùng doanh nghiệp vượt qua giai đoạn thách thức này.

Huyền Anh