Điển hình là Nghị định 09/2016/NĐ-CP của Chính phủ và Bộ Y tế ban hành hướng dẫn từ ngày 15/3/2017. Theo đó, các DN sử dụng muối trong chế biến thực phẩm (để tiêu dùng trong nước) đều phải sử dụng muối có tăng cường i-ốt.

Quy định này mới đây đã vấp phải sự phản ứng gay gắt từ giới DN ngành thực phẩm, chẳng hạn như Acecook Việt Nam (100% vốn Nhật Bản) vì ảnh hưởng nhiều đến hoạt động sản xuất, sẽ mất thêm chi phí , do quy trình sản xuất sẽ phải thay đổi do các nước mà DN xuất khẩu không yêu cầu sử dụng muối i-ốt.

Sản xuất đảo lộn

Bất cập trong quy định mới này đã được Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) phản ánh cách đây bốn tháng, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam cũng ghi nhận nhưng rốt cuộc, Bộ Y tế vẫn theo trình tự mà ban hành văn bản hướng dẫn thực hiện theo đúng Nghị định.

Trên thực tế, không chỉ đối phó với “muối i-ốt”, các DN trong ngành thực phẩm còn đang phải đối phó với nhiều loại giấy phép khiến cho hoạt động sản xuất của họ trở nên đảo lộn.

Như phản ánh mới đây của Phòng Thương mại Hoa Kỳ tại Việt Nam (AmCham), DN sản xuất một sản phẩm bánh sô-cô-la có sử dụng 12 nguyên liệu nhập khẩu. DN phải xin 12 giấy phép nhập khẩu cho nguyên liệu (có thể lập chung thành một bảng kê nhưng vẫn phải có đủ hồ sơ riêng cho 12 nguyên liệu) cộng với một giấy xác nhận công bố thành phẩm. Như vậy, có tổng cộng 13 giấy phép cho một sản phẩm bánh sô-cô-la.

Cũng theo AmCham, ngay cả khi DN chỉ thay đổi một số chi tiết nhỏ về nguyên liệu, không ảnh hưởng gì đến chất lượng của thành phẩm (như thay đổi nhà cung cấp nguyên liệu, hạn sử dụng, chỉ tiêu chất lượng của nguyên liệu, quy cách đóng gói), DN đều phải xin cấp lại giấy phép cho nguyên liệu đó mới được đưa vào sản xuất, làm chậm kế hoạch và gây tốn kém cho DN.

Trở lại quy định mới về bổ sung muối i-ốt trong chế biến thực phẩm, như lời than thở của ông Kajiwara Junichi, Tổng Giám đốc Acecook Việt Nam, sẽ làm gia tăng chi phí sản xuất vì DN phải tổ chức mua nguồn muối từ hai nơi, nhà kho cũng chia ra hai khu vực trong khi không ai kiểm soát được liệu sau chế biến có đảm bảo i-ốt hay không.

Trong khi đó, phía Bộ Y tế lại khăng khăng rằng từ tháng 5 đến nay, chưa có DN nào đến trao đổi về việc sản phẩm bị đổi màu hay họ gặp khó khăn khi thực hiện bổ sung vi chất vào thực phẩm.

Cũng nên nhắc lại, cách đây vài tháng, nhiều DN thực phẩm Nhật Bản cùng với Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản (JETRO) tại Tp.HCM từng than phiền về tần suất tiến hành kiểm tra kiến thức an toàn thực phẩm của cơ quan có thẩm quyền cũng như gặp nhiều vướng mắc trong việc kiểm tra mẫu thực phẩm khi thông quan.

Một sản phẩm thực phẩm sản xuất trong nước đang phải “cõng” nhiều loại giấy phép làm khó DN

“Tảng đá” hành DN

Theo lưu ý từ chuyên gia của dự án USAID/GIG, một sản phẩm thực phẩm hiện nay ở Việt Nam phải đối mặt với tình trạng “cõng” hàng chục giấy phép công bố và cứ sau 3 – 5 năm, phải xin công bố lại.

Chưa kể, trong thủ tục tiếp nhận công bố hợp quy, việc xin công bố lại này còn bị biến tướng, không còn là thủ tục tiếp nhận nữa mà trở thành thủ tục đăng ký một “giấy phép con”.

Ngay như bản dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 38 năm 2012 về an toàn thực phẩm mà Bộ Y tế xây dựng hiện cũng đang gây ra nhiều tranh cãi từ phía DN.

Lý do là bản dự thảo vẫn giữ nguyên quy định về thủ tục “xác nhận công bố phù hợp quy định an toàn thực phẩm”, được cho là trái các Luật hiện hành cũng như một số Nghị quyết trong thời gian qua.

Nói như ông Nguyễn Hoài Nam, Phó Tổng Thư ký VASEP: “Quy định này không biết từ đâu ra nhưng đã gây ra “chuỗi” những sự việc nhiêu khê, không căn cứ và vô cùng bức xúc cho hàng nghìn DN thực phẩm trên toàn quốc”.

Ông Nam cho rằng nếu Nghị định 38 không được sửa đổi triệt để, sẽ là một “tảng đá” chính trong việc thực hiện các Nghị quyết 19, Nghị quyết 35 hay cả Chỉ thị 26 mà Thủ tướng mới ký ngày 6/6/2017 vừa qua về các giải pháp tăng trưởng trong một số ngành, lĩnh vực.

Theo lưu ý của đại diện AmCham, vẫn còn những bất cập trong Nghị định 38 và Thông tư 19/2012 của Bộ Y tế về an toàn thực phẩm, chẳng hạn việc yêu cầu DN tự gửi mẫu kiểm nghiệm định kỳ đã gây ra rất nhiều tốn kém cho DN mà không cải thiện được an toàn thực phẩm cũng như không thay thế được việc hậu kiểm của Nhà nước, vì là do DN tự kiểm định.

Cụ thể, DN phải gửi mẫu đi kiểm nghiệm định kỳ tới cơ quan nhà nước có thẩm quyền 02 lần/năm. Thực phẩm nhập khẩu còn phải chịu thêm kiểm tra Nhà nước cho các lô hàng nhập khẩu. Như vậy, một sản phẩm phải chịu 03 lần kiểm nghiệm (01 lần của cơ sở, 02 lần của Nhà nước) mới tới tay người tiêu dùng, gây tốn kém vô cùng cho DN.

Điều này khiến cho nhiều DN cảm thán: “Chưa có ngành nào, kể cả dược phẩm, mỹ phẩm trong cùng quản lý của Bộ Y tế, mà DN phải tự gửi mẫu đi kiểm nghiệm như ngành thực phẩm”.

Chung quy lại, những khó khăn của DN thực phẩm từ việc “cõng” quá nhiều quy định là điều rõ ràng, vừa gây rối loạn sản xuất vừa gia tăng chi phí, ảnh hưởng đến tính cạnh tranh của thực phẩm Việt cũng như hoạt động xuất khẩu.

Còn liệu Bộ Y tế có nghĩ rằng quy định mới về bổ sung muối i-ốt trong chế biến thực phẩm sẽ được các DN mỉa mai là một chính sách rất “thiếu i-ốt” khi không mang lại lợi ích cho DN mà hiệu quả về an toàn thực phẩm vẫn không rõ ràng.

Thế Vinh