Liên tiếp trong hai tháng 5 và 6/2016, hàng loạt các đại lý ký gửi cà phê tại các tỉnh Tây Nguyên tuyên bố vỡ nợ, “xù nợ” hàng trăm tấn cà phê với số tiền lên tới hàng chục tỷ đồng, đẩy người dân trồng cà phê vào tình cảnh “tiền mất, tật mang”.

Vấn nạn dai dẳng

Điển hình như vụ vỡ nợ của đại lý ký gửi Đoàn Thị Niềm, vào giữa tháng 5/2016, với hơn 200 tấn cà phê, trị giá hơn 8 tỷ đồng, của 47 hộ dân xã Ia Krái (huyện Ia Grai, Gia Lai). Hay mới đây là tuyên bố vỡ nợ, “ôm” theo số nợ gần 36 tỷ đồng của đại lý Nguyễn Thị Nguyệt, ngày 5/6, tại huyện Đắk Đoa (Gia Lai)…

Theo cơ quan chức năng, nạn vỡ nợ ký gửi cà phê gây thiệt hại nặng nề cho người trồng ca phê tại Tây Nguyên đã tồn tại cách đây hơn 10 năm. Theo thống kê từ năm 2007 đến cuối năm 2012, chỉ tính riêng trên địa bàn tỉnh Đăk Lăk, đã có trên 50 vụ vỡ nợ ký gửi cà phê, với số tiền nợ gần 300 tỷ đồng.

Ông Trần Trọng Lưu - Trưởng phòng Quản lý Thương mại (Sở Công Thương Đăk Lăk, cho biết: “Hình thức ký gửi cà phê đã bắt đầu manh nha từ những năm 2000, kể từ năm 2011 thì bắt đầu “nở rộ”. Đây là hình thức đem lại nhiều lợi ích, nhưng cũng có nhiều biến tướng, gây thiệt hại cho người dân”.

Ký gửi cà phê là hình thức mua bán trả chậm giữa người dân và các đại lý thu mua. Các cơ sở có vốn, có kho bãi, kêu gọi người dân đến ký gửi, thuê kho tạm trữ, đợi cà phê được giá tốt thì bán. Tính chất ban đầu của hình thức ký gửi này vốn rất có lợi với người dân. Tuy nhiên, những biến tướng và cách làm ăn thiếu minh bạch của các đại lý ký gửi khiến nhiều người dân “trắng tay”.

Không chỉ gây thiệt hại cho người dân, hoạt động của các đại lý ký gửi bất chính cũng khiến các đại lý, doanh nghiệp ký gửi làm ăn chân chính bị liên lụy. “Nhiều vụ vỡ nợ ký gửi khiến niềm tin của người dân giảm sút, nên việc thu mua ký gửi hiện nay gặp rất nhiều khó khăn.Nhiều hộ dân chấp nhận “găm” hàng ở nhà hơn là mạo hiểm mang đi ký gửi, hoặc có ký gửi cũng chỉ cầm chừng 3 - 5 tấn”, anh Phan Như Thuật - chủ đại lý ký gửi tại thị xã Buôn Hồ (Đăk Lăk), chia sẻ.

Người trồng cà phê vốn đã phải chịu nhiều thiệt hại bởi sự “bấp bênh” của giá cả thị trường, thì nay lại phải gánh thêm “hạn” từ những chiêu trò của các đại lý ký gửi bất chính. Trách nhiệm trước tiên thuộc về cơ quan quản lý. Bởi tình trạng trên đã tồn tại rất lâu, nhưng đến nay vẫn chưa có một quy định pháp lý rõ ràng để bảo vệ người dân.

Tỉnh táo tự bảo vệ mình là giải pháp tốt nhất khi ký gửi cà phê

Siết lại quản lý

Đại tá Cao Thành Vinh - Trưởng Phòng Cảnh sát Kinh tế - Công an tỉnh Đăk Lăk, cho biết: “Trong Bộ luật Thương mại đã có quy định về ủy thác bán hàng hóa, nhưng những quy định còn khá chung chung, chưa có hướng dẫn cụ thể, theo thời gian đã nảy sinh nhiều lỗ hổng, tạo điều kiện cho các đối tượng bất chính lợi dụng chiếm đoạt tài sản của người dân”.

“Cái khó của hoạt động ký gửi là sự tự nguyện giữa người dân và đại lý. Vì vậy, khi xảy ra tranh chấp, chỉ được xử lý theo quy định tranh chấp dân sự, rất khó để xử lý hình sự. Thực tế hiện tại đòi hỏi các cơ quan quản lý cần nhanh chóng siết lại luật, xây dựng những quy định cụ thể về hoạt động ký gửi cà phê tại các tỉnh, để bảo vệ quyền lợi cho người dân”, đại tá Vinh nói tiếp.

Bên cạnh trách nhiệm của cơ quan quản lý, bản thân người dân cũng cần nâng cao kiến thức và trách nhiệm khi ký gửi cà phê. Thực tế cho thấy người dân đang có tâm lý chủ quan khi đi ký gửi, các giấy tờ, thủ tục đơn giản, sơ sài, không có nhiều giá trị pháp lý khi xảy ra tranh chấp.

Các cơ quan chức năng khuyến cáo, để tránh thiệt hại, người dân nên chọn những cơ sở, đại lý ký gửi có uy tín, được cơ quan chức năng thẩm định. Khi ký gửi cần yêu cầu thủ tục, hóa đơn, làm hợp đồng rõ ràng (có người làm chứng). Người dân cần tỉnh táo tự bảo vệ mình là giải pháp tốt nhất hiện tại, khi những quy định pháp lý còn nhiều “lỗ hổng”.

Hiến Nguyễn