Hiện có 3 địa phương là Vân Đồn (Quảng Ninh), Vân Phong (Khánh Hòa) và Phú Quốc (Kiên Giang) được xây dựng đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt (còn được gọi là đặc khu kinh tế - ĐKKT).

Các khu vực Vân Đồn, Bắc Vân Phong và Phú Quốc đều có vị trí chiến lược, có điều kiện tự nhiên thuận lợi, khí hậu ôn hòa, có tiềm năng phát triển các ngành, nghề du lịch, dịch vụ logistics, thương mại, bất động sản, y tế, giáo dục chất lượng cao, KH-KT, công nghệ mới, phát triển khởi nghiệp sáng tạo.

Miễn thuế, phí cho nhà đầu tư

Theo Bộ KH&ĐT, việc xây dựng mô hình ĐKKT ở nước ta với các cơ chế, chính sách về kinh tế và hành chính đột phá, đẩy mạnh hợp tác và cạnh tranh quốc tế, tạo mô hình động lực phát triển mới, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, nâng cao sức cạnh tranh để thu hút đầu tư, đặc biệt là đầu tư nước ngoài, tạo tác động lan tỏa tích cực ra các vùng và cả nước là hết sức cần thiết và cấp bách.

Do vậy, Ban soạn thảo đã áp dụng các chính sách ưu đãi thuận lợi đối với đầu tư nước ngoài cần thu hút vào ĐKKT (như áp dụng tại KKT tự do, thành phố Jeju, Hàn Quốc; KCN Tô Châu, Trung Quốc).

Cụ thể, Dự thảo Luật quy định bổ sung ưu đãi thêm 2 năm miễn thuế và 4 năm giảm 50% thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) cho thu nhập từ: Dự án đầu tư có thời hạn thực hiện từ 10 năm trở lên của nhà đầu tư (NĐT) nước ngoài, nếu đáp ứng điều kiện về quy mô vốn đầu tư trong ngành, nghề: du lịch, dịch vụ thương mại, phân phối, bán lẻ, dịch vụ logistics... và dự án đầu tư của các NĐT nước ngoài thuộc danh sách 500 tập đoàn lớn nhất thế giới và của các tổ chức tín dụng, công ty tài chính, quỹ đầu tư 100% nước ngoài.

Đồng thời, áp dụng chính sách ưu đãi thuế TNDN, miễn tiền thuê đất, thuê mặt nước ở mức cao nhất đối với các dự án đầu tư thuộc ngành, nghề KH-KT, công nghệ mới, khu hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo, trung tâm nghiên cứu và phát triển tại ĐKKT.

Cụ thể, thuế suất thuế TNDN 10% trong suốt thời gian thực hiện dự án, miễn thuế 4 năm và giảm 50% số thuế phải nộp trong 9 năm tiếp theo, kể từ khi có thu nhập chịu thuế; miễn tiền thuê đất, thuê mặt nước cả đời dự án.

Đặc biệt, cho phép để lại toàn bộ số tăng thu nội địa phát sinh trên địa bàn ĐKKT trong thời gian không quá 10 năm kể từ khi ĐKKT được thành lập để xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và công trình bảo vệ môi trường quan trọng trong ĐKKT.

Ưu đãi vượt trội không phải là nhân tố quan trọng nhất

Thêm vào đó, bổ sung quyền và nghĩa vụ của NĐT chiến lược về phát triển kết cấu hạ tầng, trong đó có quyền được ưu tiên lựa chọn thực hiện dự án đầu tư trong trường hợp dự án đầu tư có trên 2 NĐT quan tâm đề xuất thực hiện.

Đặc biệt, để tạo nguồn thu, dự thảo Luật quy định HĐND ĐKKT được phép quyết định mức thu, miễn, giảm, thu, nộp, quản lý và sử dụng các khoản phí, lệ phí theo quy định của pháp luật về phí, lệ phí trên địa bàn ĐKKT (Điều 34 dự thảo Luật).

Đồng thời, giảm 10% tiền sử dụng đất đối với dự án đầu tư xây dựng nhà ở để bán hoặc để bán kết hợp cho thuê (Điều 35 dự thảo Luật); Áp dụng chính sách ưu đãi thuế TNDN, miễn tiền thuê đất, thuê mặt nước cao hơn quy định hiện hành đối với các dự án đầu tư khác (Điều 32 và Điều 35 dự thảo Luật); Miễn thuế sử dụng đất phi nông nghiệp đối với dự án đầu tư trong ĐKKT (Điều 35 dự thảo Luật)....

Cải cách thể chế hơn ưu đãi

Lý giải các ưu đãi này, Bộ trưởng Bộ KH&ĐT Nguyễn Chí Dũng cho rằng với chính sách thuế, tùy từng mặt hàng cho phép sẽ linh hoạt áp dụng miễn thuế XNK; thuế giá trị gia tăng (GTGT) được áp dụng mức thuế suất 0% hoặc không phải chịu thuế GTGT, không phải chịu thuế TNDN đặc biệt. Thuế TNDN cũng có những chính sách ưu đãi đặc thù.

“Có rất nhiều nhóm chính sách được đề ra, nhưng tiêu chí chung là ưu đãi cao hơn, thuận lợi hơn so với quy định của các luật hiện hành và các dự kiến cam kết quốc tế sắp tới của Việt Nam”, Bộ trưởng Nguyễn Trí Dũng cho biết.

Đồng quan điểm, Ts. Lưu Bích Hồ - nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược phát triển, đánh giá ưu đãi về thuế, phí ở mức cao hơn là rất quan trọng và là điều kiện chủ yếu để tạo môi trường khuyến khích đầu tư kinh doanh.

Tuy nhiên, theo Ts. Lưu Bích Hồ, môi trường này đòi hỏi có điều kiện thuận lợi tối đa về quản lý hành chính và đó chính là đặc điểm nổi bật, nổi trội của loại mô hình đặc khu này, khác với các KKT và KCN hiện có.

Đặc biệt, Ts. Vũ Thành Tự Anh - Giám đốc Nghiên cứu của Chương trình Giảng dạy kinh tế Fulbright tại Tp.HCM, nhấn mạnh điều quan trọng nhất không phải là ưu đãi hay khuyến khích tài khóa, mà là một môi trường thể chế, chính sách thông thoáng, ổn định và có thể tiên liệu được.

“Nhấn mạnh quá mức vào ưu đãi tài chính có thể dẫn đến hệ quả ngược. Điều cần hơn là thể chế và chính sách vượt trội chứ không phải ưu đãi vượt trội mới là nhân tố quan trọng nhất”, Ts. Vũ Thành Tự Anh nói.

Thy Lê