Mỗi mùa mưa lũ, người nuôi tôm ở vùng phá Hạc Hải tại xã Lệ Ninh (Quảng Trị) lại đối mặt nguy cơ mất trắng. Nước lũ dâng nhanh khiến nhiều hộ buộc phải thu hoạch non để tránh thiệt hại. Điều đó đồng nghĩa tôm chưa đạt kích cỡ thương phẩm, giá bán thấp, lợi nhuận giảm đáng kể.

Sáng kiến bật lên thành tài sản trí tuệ

Thay vì tìm cách chống lại thiên nhiên, HTX Sản xuất kinh doanh dịch vụ nông nghiệp - thủy sản Lộc Phát (ở xã Lệ Ninh) đã lựa chọn một hướng đi khác. Đó là thích ứng bằng khoa học kỹ thuật.

Sau quá trình nghiên cứu thực tế, HTX xây dựng thành công mô hình nuôi tôm càng xanh “vượt lũ”. Điểm mới của sáng kiến không nằm ở giống nuôi hay thức ăn mà ở hệ thống lưới kết hợp phao nổi tự động thích ứng với mực nước.

Khi nước dâng, các phao nổi sẽ kéo lưới nâng theo, tạo thành hàng rào di động giữ tôm không bị cuốn trôi. Khi nước rút, hệ thống tự trở về trạng thái ban đầu mà không cần sử dụng điện hoặc máy móc vận hành.

Giải pháp tưởng chừng đơn giản này lại tạo nên thay đổi lớn trong sản xuất. Nhờ giữ được tôm an toàn trong mùa lũ, thời gian nuôi kéo dài từ khoảng 150-180 ngày lên 230-250 ngày. Tôm đạt kích cỡ 10-15 con/kg, đáp ứng yêu cầu của các nhà hàng và hệ thống siêu thị.

Giá bán vì thế tăng lên khoảng 270.000-300.000 đồng/kg. Lợi nhuận bình quân đạt trên 500 triệu đồng/ha, cao gấp đôi so với phương thức nuôi truyền thống.

Bà Châu Thị Mai, Giám đốc HTX Lộc Phát, cho biết HTX không nghĩ đến việc chống lại thiên nhiên mà tìm cách thích ứng. 

“Nếu trước đây cứ đến mùa lũ là phải thu hoạch non để chạy lũ thì nay mục tiêu là giữ tôm an toàn ngay trong lũ, tạo thêm thời gian để tôm đạt kích cỡ thương phẩm. Nguyên tắc của hệ thống rất đơn giản, chi phí phù hợp, người dân ai cũng có thể tự làm và dễ dàng nhân rộng”, bà Mai nói.

Sáng kiến này vừa đoạt giải nhất cuộc thi “Sáng tạo khoa học kỹ thuật trong phát triển kinh tế nông nghiệp, thích ứng với biến đổi khí hậu” của tỉnh Quảng Trị.

Thành công của mô hình cũng cho thấy đổi mới sáng tạo, khi gắn với sở hữu trí tuệ, có thể trở thành lợi thế cạnh tranh cho HTX. Trên nền tảng đó, năm 2026, HTX Lộc Phát tiếp tục đưa tôm càng xanh và gạo ST28 phá Hạc Hải tham gia đánh giá, phân hạng OCOP nhằm nâng cao giá trị và mở rộng thị trường.

Theo bà Châu Thị Mai, đây đều là những sản phẩm có chất lượng tốt nhưng mức độ nhận diện trên thị trường còn hạn chế.

“Năm nay, chúng tôi quyết định đưa hai sản phẩm tham gia OCOP vì mong muốn quảng bá rộng rãi hơn, đưa đặc sản quê hương đến gần người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh”, bà Mai chia sẻ.

Mục tiêu tiếp theo của HTX Lộc Phát là xây dựng thương hiệu gạo ST28 phá Hạc Hải, mở rộng vùng nguyên liệu gắn với liên kết tiêu thụ. Đây cũng là cơ sở để Tập đoàn Thái Bình Seed kết nối phát triển vùng nguyên liệu phục vụ nhà máy sản xuất gạo chất lượng cao xuất khẩu tại khu vực phá Hạc Hải.

Từ câu chuyện của HTX Lộc Phát có thể thấy, đổi mới sáng tạo chỉ thực sự tạo ra giá trị bền vững khi được gắn với xây dựng thương hiệu và bảo hộ sở hữu trí tuệ. Đó là con đường giúp các sáng kiến không chỉ dừng lại ở mô hình sản xuất mà còn trở thành lợi thế cạnh tranh trên thị trường.

Công nghệ tiếp sức HTX nâng tầm sản phẩm

Không chỉ HTX Lộc Phát, nhiều HTX trên địa bàn tỉnh Quảng Trị đang chủ động ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo nhằm nâng cao giá trị sản phẩm.

Những nỗ lực ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo cũng đang góp phần nâng tầm sản phẩm của khu vực kinh tế tập thể Quảng Trị. Đến nay, toàn tỉnh có 72 chủ thể HTX với 125 sản phẩm OCOP. Đây là nền tảng để các HTX tiếp tục xây dựng thương hiệu, phát triển tài sản trí tuệ và mở rộng thị trường.

Đầu tư công nghệ đang giúp nhiều HTX ở Quảng Trị nâng cao chất lượng sản phẩm, mở rộng quy mô sản xuất. Song song đó, việc xây dựng nhãn hiệu, truy xuất nguồn gốc, hoàn thiện bao bì và phát triển thương hiệu đang tạo nền tảng để các HTX hình thành, khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ.

Trong quá trình này, chuyển đổi số đóng vai trò ngày càng rõ nét. Liên minh HTX tỉnh đã triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ các HTX quảng bá sản phẩm thông qua các phiên livestream “Chợ phiên HTX 4.0”. Các sản phẩm OCOP và sản phẩm đặc trưng cũng được quảng bá trên website, fanpage, Zalo và nhiều nền tảng số khác, giúp nâng cao khả năng tiếp cận khách hàng.

Việc ứng dụng thương mại điện tử không chỉ mở rộng thị trường mà còn góp phần gia tăng giá trị thương hiệu, tạo điều kiện để các HTX từng bước xây dựng tài sản trí tuệ trên môi trường số.

Liên minh HTX tỉnh cũng tích cực kết nối doanh nghiệp, thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm, mở rộng thị trường và giới thiệu cơ hội tiếp cận thị trường Halal cho các HTX.

Theo ông Nguyễn Văn Chiến, Phó Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Quảng Trị, chuyển đổi số đang trở thành yêu cầu tất yếu để các HTX nâng cao hiệu quả hoạt động. Liên minh HTX tỉnh cũng hỗ trợ các HTX, tổ hợp tác ứng dụng công nghệ trong quảng bá, tiêu thụ sản phẩm, đưa hàng hóa lên sàn thương mại điện tử và mở rộng thị trường.

Những hoạt động này giúp HTX không chỉ bán được nhiều hàng hơn mà còn từng bước xây dựng hình ảnh chuyên nghiệp, nâng cao giá trị thương hiệu và khả năng cạnh tranh.

Sở hữu trí tuệ mở đường phát triển bền vững

Từ những sáng kiến trong sản xuất đến các giải pháp công nghệ, nhiều HTX ở Quảng Trị đang từng bước tạo ra giá trị mới cho sản phẩm. Tuy nhiên, đổi mới sáng tạo chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được bảo vệ và khai thác bằng quyền sở hữu trí tuệ. Vì vậy, cần thúc đẩy văn hóa đổi mới sáng tạo, giúp HTX nâng cao nhận thức về xác lập quyền sở hữu trí tuệ.

Việc đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ giúp HTX bảo vệ thành quả sáng tạo, nâng giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường. Đồng hành cùng các HTX, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Quảng Trị đã hỗ trợ ứng dụng tiến bộ kỹ thuật trong chế biến, bảo quản, hoàn thiện sản phẩm. Tiêu biểu như các mô hình hỗ trợ cà phê Khe Sanh, măng A Ho và sản phẩm dược liệu, qua đó nâng chất lượng và tăng khả năng tiêu thụ.

Ông Đào Ngọc Hoàng, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ, cho biết đơn vị đã hỗ trợ HTX, tổ hợp tác ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất. Qua đó, các sản phẩm được nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị và khả năng cạnh tranh trên thị trường.

“Đây là nền tảng quan trọng để các sản phẩm OCOP, đặc biệt là sản phẩm khu vực miền núi, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường”, ông Hoàng nói.

Thực tiễn tại Quảng Trị cho thấy, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và sở hữu trí tuệ đang trở thành những yếu tố quan trọng giúp HTX nâng cao giá trị sản phẩm. Từ những sáng kiến kỹ thuật, quy trình sản xuất mới đến các giải pháp chuyển đổi số, nếu được bảo hộ và khai thác hiệu quả, đều có thể trở thành tài sản trí tuệ. Đây là nền tảng để các HTX xây dựng thương hiệu, nâng cao giá trị sản phẩm và phát triển bền vững.

Thanh Bá