Ngày 17/4/2026, một sự kiện tưởng chừng bình thường diễn ra trên cánh đồng xã Ya Tơ Mốt. 59 bao lúa được HTX Ea Súp thu mua kịp thời cho bà con nông dân. Nhưng đằng sau những bao lúa đó là cả một hành trình gần một năm xây dựng chuỗi giá trị nông nghiệp số, một mô hình đang âm thầm thay đổi diện mạo của vùng biên nghèo Đắk Lắk. Và dự kiến ngày 23/4 tới đây, chuỗi này sẽ ra mắt hệ thống số hóa vùng trồng lúa gạo và chợ số nông sản.

59 bao lúa và câu chuyện lớn hơn

Ông Nguyễn Phi Hồng Ngọc, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX Hữu cơ Đắk Lắk, không giấu được niềm tự hào: "Trong thời điểm thị trường bất ổn như hiện nay, việc thu mua nông sản cho bà con đối với các doanh nghiệp thương mại có thể là hoạt động bình thường, nhưng đối với HTX, đó là sự nỗ lực của cả một tập thể."

Những bao lúa được thu mua từ cánh đồng Ya Tơ Mốt hôm 17/4 không đơn thuần là một giao dịch mua bán. Đó là kết quả của cả một chuỗi liên kết được tổ chức bài bản, từ sản xuất đến tiêu thụ, nơi HTX đóng vai trò trung tâm. Những hạt lúa được thu mua không chỉ là sản phẩm nông nghiệp, mà là kết tinh của quá trình áp dụng khoa học kỹ thuật, theo dõi đồng ruộng chặt chẽ và sự đồng hành xuyên suốt của HTX với người nông dân.

Nông hộ Y Kui, một trong những thành viên tham gia chuỗi liên kết, xác nhận vụ lúa năm nay phát triển ổn định, thời tiết thuận lợi, cây lúa sinh trưởng tốt và cho chất lượng hạt đạt kỳ vọng.

Thực tế tại Ea Súp cho thấy, vai trò của HTX đã thay đổi đáng kể. Không còn dừng ở dịch vụ đầu vào, các HTX đã đứng ra tổ chức sản xuất quy mô lớn.

Quá trình này không diễn ra riêng lẻ mà nằm trong một chuỗi liên kết được hình thành từ tháng 9/2025 giữa HTX Hữu cơ Đắk Lắk, HTX Ea Súp và HTX Hữu cơ Ea Súp. Ba HTX này đã bắt tay hình thành chuỗi liên kết tại xã vùng biên Ea Súp. Đây không phải lần đầu tiên nông nghiệp Tây Nguyên nói đến liên kết, nhưng điểm khác biệt nằm ở chỗ, lần này, liên kết được thiết kế khép kín từ đầu vào đến đầu ra, từ đồng ruộng đến thị trường, từ nông dân đến hệ thống tài chính.

Đến tháng 3/2026, chuỗi hoàn thiện thêm một mắt xích quan trọng khi Công ty TNHH TM Tụ Nguyên gia nhập với vai trò xử lý sau thu hoạch, bao gồm sơ chế, sấy, bảo quản và đóng gói. Cùng thời điểm, Tổ chuyển đổi số được thành lập, đơn vị vận hành toàn bộ hệ thống dữ liệu của chuỗi, từ bản đồ số hóa vùng trồng đến nhật ký canh tác điện tử truy xuất bằng mã QR.

Đòn bẩy tài chính cũng được giải quyết sớm thay vì để đến khi xảy ra khủng hoảng vốn. Các HTX thiết lập quan hệ hợp tác chiến lược với Ngân hàng Nam A Bank, tạo nguồn lực chủ động cho nông dân và HTX, đồng thời chia sẻ rủi ro vận hành.

Về phía sản xuất, HTX Hữu cơ Đắk Lắk đang canh tác lúa gạo hữu cơ trên 75 ha, thêm 10 ha thủy sản và các mô hình chăn nuôi lợn đen, trồng ớt. Trên toàn chuỗi, các đối tượng được thực nghiệm bao gồm lúa Japonica, ớt, xoài, gà, vịt, cá và dúi, một danh sách đủ rộng để phân tán rủi ro và đủ đặc thù để tạo ra sản phẩm có giá trị khác biệt. Học viện Nông nghiệp cũng đồng hành như một đối tác khoa học kỹ thuật, không chỉ chuyển giao giống hay quy trình mà bám sát thực tế địa phương trong từng vụ.

Số hóa không phải là phong trào

Điều tạo nên sự khác biệt thực chất của mô hình Ea Súp so với nhiều câu chuyện "nông nghiệp số" đang được kể ở nhiều nơi là số hóa ở đây không phải là mục tiêu truyền thông, mà là công cụ quản trị thực sự.

Toàn bộ chu trình sản xuất trong chuỗi được kiểm soát trên nền tảng Farming.vn, theo dõi vòng đời sản xuất theo từng lô, từng hộ, chuẩn hóa vật tư đầu vào đến từng mốc triển khai. Nhật ký canh tác điện tử áp dụng cả cho vùng trồng lẫn nhà xưởng, với truy xuất nguồn gốc qua QR Code. Đây là nền tảng để sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn GAP, ISO, BRC và Halal, những chứng chỉ không thể có được bằng cách ghi chép thủ công.

Điều này đã mang lại ý nghĩa kinh tế rất cụ thể. Khi có dữ liệu truy xuất nguồn gốc đủ tin cậy, sản phẩm có thể vào được các sàn thương mại điện tử lớn, ký được hợp đồng số lượng lớn với đối tác, và tiếp cận thị trường xuất khẩu, những kênh mà nông sản vùng biên hầu như không có cơ hội chạm đến nếu sản xuất vẫn manh mún và thiếu minh bạch.

Về thương mại, chuỗi xây dựng đa kênh song song. HTX Hữu cơ Đắk Lắk phủ bán lẻ offline toàn quốc và vận hành chợ số tại dakoco.com; HTX Hữu cơ Ea Súp quản lý nền tảng thương mại điện tử địa phương tại huucoeasup.vn; HTX Hữu cơ Lúa Xanh phụ trách liên kết xuất khẩu và thị trường quốc tế. Hệ thống chợ số không chỉ bán lẻ mà còn hỗ trợ liên kết B2B cho đối tác toàn cầu, một tầng giá trị hoàn toàn khác với chợ nông sản truyền thống.

Theo kế hoạch, ngày 23/4, các HTX trong chuỗi sẽ chính thức ra mắt hệ thống số hóa vùng trồng lúa gạo và chợ số nông sản Ea Súp. Với bối cảnh đã được dựng sẵn, từ nền tảng kỹ thuật, dữ liệu vùng trồng tích lũy từ tháng 9/2025, đến cơ chế thu mua đã được kiểm chứng ngay tại đồng ruộng, buổi ra mắt được kỳ vọng sẽ là điểm khởi động của một hệ thống vận hành thực sự.

Theo ông Nguyễn Phi Hồng Ngọc, "Chuyển đổi số không phải là đích đến, mà là một hành trình. Tôi tin rằng với sự kết nối chặt chẽ giữa các bên, chúng ta sẽ xây dựng được một chuỗi liên kết nông nghiệp hiện đại, bền vững, đưa xã Ea Súp trở thành trung tâm nông nghiệp số đúng nghĩa."

Đây cũng là cách để kiểm chứng mô hình HTX. Khi được tổ chức đúng cách, có đủ ba yếu tố là quản trị chuyên nghiệp, liên kết doanh nghiệp và nền tảng công nghệ, HTX không phải là tổ chức của quá khứ mà có thể là mắt xích trung tâm của nông nghiệp hiện đại.

Ea Súp không phải vùng đất có nhiều lợi thế. Đây là xã biên giới của Đắk Lắk, xa trung tâm, hạ tầng còn hạn chế, nông dân quen với canh tác truyền thống. Nếu mô hình chuỗi giá trị số này vận hành được ở đây, thì không có lý do gì nó không vận hành được ở những vùng có điều kiện thuận lợi hơn.

Nhưng điều kiện cốt lõi không phải là địa lý hay hạ tầng. Điều kiện cốt lõi là: ai đứng ra tổ chức, ai chịu trách nhiệm với người nông dân, và ai dám đầu tư vào dữ liệu trước khi thấy lợi nhuận.

Câu trả lời tại Ea Súp, đến thời điểm này, chính là sự nỗ lực của các HTX, theo cách mà ông Nguyễn Phi Hồng Ngọc mô tả, "của cả một tập thể."

Và 59 bao lúa từ cánh đồng Ya Tơ Mốt hôm 17/4 chính là bằng chứng vật chất đầu tiên của tập thể đó.

Huyền Trang