Số liệu từ Cục Hải quan cho thấy kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam trong tháng 9 đạt hơn 1 tỷ USD, giảm 18% so với tháng 8 và giảm 14% so với cùng kỳ năm 2025. Dù hạ nhiệt, đây vẫn đánh dấu tháng thứ 3 liên tiếp trị giá xuất khẩu vượt qua mốc 1 tỷ USD. Tính chung 9 tháng đầu năm, toàn ngành đã thu về 7,28 tỷ USD, tăng gần 19% so với cùng kỳ năm ngoái.

Điểm nghẽn đáng chú ý nhất trong tháng 9 xuất phát từ thị trường Trung Quốc khi kim ngạch chỉ đạt 845,6 triệu USD, giảm hơn 20% so với tháng trước và giảm 20,5% so với tháng 9/2025. Sự biến động đột ngột này phát đi tín hiệu buộc các đơn vị xuất khẩu phải bám sát nhu cầu tiêu thụ để linh hoạt điều chỉnh kế hoạch thu hoạch và giao hàng.

Dẫu vậy, xét trên bình diện 9 tháng, thị trường tỷ dân vẫn duy trì mức tăng trưởng ấn tượng 22,4% so với cùng kỳ năm 2025, đem về 4,72 tỷ USD và chiếm gần 65% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả của cả nước. Bên cạnh Trung Quốc, nhóm 5 thị trường tiêu thụ lớn nhất còn ghi nhận sự góp mặt của Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản và Hà Lan.

Ba tầng sức ép bủa vây xuất khẩu rau quả

Đà tăng trưởng hai con số tại Mỹ với 484,7 triệu USD, tăng hơn 19% so với cùng kỳ năm 2025, cùng kết quả tích cực tại Hàn Quốc đạt 263,6 triệu USD (tăng 11%) và Nhật Bản đạt 193,8 triệu USD (tăng 6%) đã hỗ trợ đắc lực cho việc phân tán rủi ro. Nhiều thị trường khác như Hà Lan, Australia, Malaysia, Đức, Nga hay Canada cũng đồng loạt tăng trưởng hai con số. Đặc biệt, xuất khẩu sang Campuchia bứt phá với mức tăng 3 con số, trong khi bức tranh sụt giảm chỉ xuất hiện ở hai điểm đến là Thái Lan với mức giảm 7% và UAE với mức giảm 35%.

Để bảo vệ thị phần tại các thị trường khắt khe như Mỹ, Nhật Bản hay Hàn Quốc, việc đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng là điều kiện sống còn. Khâu kiểm soát kỹ thuật không thể làm theo kiểu đối phó khi hàng đã ra cảng, mà phải được tổ chức xuyên suốt từ quản lý vùng nguyên liệu, cấp mã số vùng trồng, kiểm tra cơ sở đóng gói cho đến năng lực truy xuất nguồn gốc minh bạch. Nếu lơ là quản lý dữ liệu sản xuất, nông sản Việt sẽ tự đánh mất tấm vé thông hành vào các kênh phân phối giá trị cao.

Song song với việc siết chặt chất lượng nông sản tươi, xu hướng tiêu dùng toàn cầu đang nghiêng mạnh về các dòng sản phẩm chiết xuất tự nhiên phục vụ công nghiệp đồ uống và thực phẩm chức năng. Điển hình, thị trường tinh chất cam quýt thế giới được dự báo sẽ tăng từ 17,94 tỷ USD năm 2025 lên 18,77 tỷ USD năm 2026, chạm mốc 23,72 tỷ USD vào năm 2031 với tốc độ tăng trưởng kép hằng năm đạt 4,8% trong giai đoạn này.

Các nhà chế biến quốc tế hiện dành sự ưu tiên đặc biệt cho tính đồng đều của nguyên liệu, công thức nhãn sạch và việc tận thu các hợp chất giá trị từ phụ phẩm nông nghiệp.

Kinh nghiệm mở rộng thị trường từ các quốc gia trong khu vực đem lại nhiều gợi mở hữu ích. Vừa qua, Philippines đã xuất khẩu chính ngạch thành công lô 7.000 kg chuối Cardava (chuối Saba) hấp đông lạnh sang Australia. Nhờ ứng dụng quy trình hấp chín nguyên quả khi đạt độ chín 90 - 100% rồi cấp đông sâu ở nhiệt độ âm 18 độ C, sản phẩm có thể bảo quản tới một năm mà vẫn giữ trọn phẩm cấp. Đây chính là giải pháp công nghệ mà doanh nghiệp Việt có thể tham khảo nhằm kéo dài thời gian lưu trữ, giảm áp lực xả hàng tươi lúc rộ vụ và thâm nhập sâu vào các hệ thống bán lẻ hiện đại.

Theo nhận định từ Cục Hải quan, triển vọng xuất khẩu rau quả những tháng cuối năm 2026 tiếp tục khả quan nhờ lực cầu tiêu thụ hồi phục mạnh mẽ tại Trung Quốc, châu Á, châu Âu và châu Mỹ. Tận dụng tối đa dư địa này, ngành rau quả cần đẩy nhanh tốc độ chuyển đổi sang chế biến sâu, hoàn thiện chuỗi dữ liệu truy xuất và chủ động vượt qua các rào cản kỹ thuật để giữ vững đà tăng trưởng bền vững.

Thanh Hoa