Tiêu thụ nông sản vẫn gặp khó

Thời gian qua, ách tắc trong thông quan và XK nông sản sang Trung Quốc như dưa hấu, thanh long, hành tím đã tạo ra sự quan tâm lớn của xã hội. Nhìn nhận về sự tham gia của các bộ ngành trong tiêu thụ nông sản, theo ông Nguyễn Hữu Dũng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam trong giải pháp điều hành cả dài hạn và ngắn hạn hình như ta chưa đạt đến sự phối hợp chặt chẽ, công tác thông tin cũng chưa nhịp nhàng gây kìm hãm phát triển.

Thiếu sự phối hợp chặt chẽ

Đã có sự tách nhóm giữa Bộ NN&PTNT, Bộ Công Thương và DN. Bộ NN&PTNT chỉ tập trung vào sản lượng XK, Bộ Công Thương chỉ chú ý kim ngạch, còn DN chỉ tính lợi nhuận. Do đó 3 nhóm thông tin này cần có sự phối hợp thì trong chỉ đạo mới tránh được tình trạng gây khó khăn cho nhau. 

Theo ông Trần Anh Tuấn, Thứ trưởng Bộ Công thương, về tổ chức sản xuất, gắn kết với thị trường là trách nhiệm chung của Chính phủ. Bộ Công Thương là khâu tổ chức sản xuất và tiêu thụ cho người nông dân.Nói cách khác, Bộ Công Thương  phải có trách nhiệm xây dựng chính sách phát triển thị trường, và có biện pháp cụ thể phát triển củng cố thị trường. Nhưng Bộ Công Thương không làm một mình được cần sự phối hợp với Bộ NN&PTNT, dựa trên quy hoạch chung. Tuy nhiên, sự rạch ròi quá, thiếu sự tổng thể nên dẫn đến đứt đoạn thông tin, đứt đoạn giữa bộ ngành quản lý Nhà nước với địa phương, theo quy hoạch, kiểm tra quy hoạch, tổ chức liên kết 4 nhà, đứt đoạn giữa chính quyền với DN và người dân.

 Nhấn mạnh vai trò quan trọng của hoạch định chính sách và quy hoạch,  ông Nguyễn Trọng Thừa, Cục trưởng Cục Chế biến Nông lâm thủy sản và Nghề muối (Bộ NN&PTNT)  khẳng định, Việt Nam từng là nước thiếu lương thực, nay trở thành cường quốc về XK nông sản, như vậy điều quan trọng đầu tiên là do chúng ta có chính sách tốt.Ngoài hoạch định chính sách và quy hoạch tốt thì triển khai như thế nào lại là vấn đề. Nông dân thấy lợi nhuận trước mắt không đạt là chặt bỏ cây (theo quy hoạch) để chuyển đổi cây trồng khác… Đây là bài học đắt giá không chỉ riêng cho nông dân. Thực hiện đề án tái cơ cấu cần đặc biệt quan tâm tới quy hoạch và chính sách. Hy vọng được các cấp, các ngành và nông dân hưởng ứng thì mới có thể thành công được.

Theo ông Trần Anh Tuấn  định hướng trong công tác sản xuất đều phải dựa trên quy hoạch xây dựng ra. Quy hoạch chúng ta không thể bằng biện pháp hành chính để ép quy hoạch, quan trọng là từ quy hoạch phải bằng nghiên cứu chính sách để tạo thuận lợi cho người dân và DN. Quan trọng là người dân và DN phải gắn kết với nhau để định hướng quy hoạch.

Chẳng hạn về XK dưa hấu. Đây là mặt hàng thời vụ, dễ tính nhưng thị trường tập trung trước mắt ở khu vực biên giới. Với tính chất canh tác chỉ tập trung một số địa phương Nam Trung Bộ, thị trường tương đối ổn định nhưng từ nghiên cứu thị trường, có định hướng nhưng cần khâu tổ chức cho người dân, định hướng cụ thể. Tuy nhiên DN chế biến, XK liên kết thế nào với dân thì chưa có, chủ yếu là thương lái thu mua. Số lượng thương lái của hai bên cũng chưa nhiều.Mùa dưa hấu chỉ rộ lên khoảng 3 tháng nên phải có hướng dẫn, hỗ trợ bà con về giống, khâu kỹ thuật, đưa DN vào để hợp đồng liên kết, bao tiêu sản phẩm cho bà con, thống nhất hỗ trợ cho DN khi vào làm hợp đồng cho bà con.

Trong quá trình điều hành vừa qua, dù Bộ Công Thương không đi bán từng sản phẩm cụ thể nhưng có trách nhiệm trong tiêu thụ sản phẩm. Bộ Công Thương đã phối hợp với Bộ NN&PTNT tổ chức rút kinh nghiệm từ thực tế với mặt hàng nông sản dưa hấu, trái cây và một số mặt hàng khác cần có sự phối hợp hai bộ, với hiệp hội, ngành hàng để có cải tiến.

Ông Trần Tuấn Anh cho rằng, ở tầm lớn hơn, quy hoạch  không chỉ nằm phạm vi quốc gia mà còn toàn cầu, ví dụ cao su, cà phê, gạo… Việt Nam trở thành quốc gia hàng đầu trong XK nhưng diễn biến của thị trường thế giới còn phụ thuộc nhiều quốc gia khác có tiềm lực về chất lượng sản phẩm, công nghệ sản xuất… nên phải tính toán quy hoạch  này ở tầm cung cầu thế giới, cần phối hợp với các quốc gia khác để điều tiết, chấp nhận cuộc chơi chung chứ không thể một mình một chợ.

Vẫn đá bóng trách nhiệm

Ách tắc trong tiêu thụ nông sản, nông dân lao đao nhưng thực tế chưa có bộ ngành nào đứng ra nhận trách nhiệm.  Bộ ngành nào cũng cho rằng mình đang nỗ lực hoàn thành nhiệm vụ. Chẳng hạn, câu chuyện ách tắc dưa hấu được ông Nguyễn Trọng Thừa nhận định, vai trò của thông tin thị trường rất quan trọng, tuy nhiên có thông tin rồi xử lý thế nào lại là vấn đề quan trọng hơn. Ví dụ như phía bạn nhập 1 ngày bao nhiêu xe, sau đó ta phải chỉ đạo nông dân, thương lái và lái xe thế nào. Nếu không, câu chuyện dồn ứ là chắc chắn. Như vậy, có thông tin nhưng chậm hoặc sai là điều hết sức quan trọng. Có thông tin tốt nhưng xử lý sai cũng không được. Chúng tôi thường xuyên cập nhật địa bàn XK. Khi thấy thông tin XK do Bộ Công Thương cung cấp thì thông tin này được tuyên truyền tới các địa phương.

Ông Trần Tuấn Anh cho hay, thực tế, công tác phát triển thị trường phục vụ tiêu thụ sản phẩm hàng hóa, nông sản, sản phẩm của nông dân được Nhà nước quan tâm và tổ chức thực hiện quyết liệt.Nhưng có lẽ cần xem lại công tác thông tin để xã hội hiểu hơn nữa về nhiệm vụ, yêu cầu. Đây không phải là bao biện. Từ chỗ hiểu đúng, hiểu được những yếu tố kinh tế thị trường thì mới có đồng thuận cao hơn và chia sẻ cách thức tổ chức.

Ông  Nguyễn Hữu Dũng cho rằng, chúng ta thường nói tới vấn đề  “phối hợp” nhưng đây cũng là khâu làm yếu nhất. ĐBSCL có gạo, cá, trái cây, tiềm năng còn lớn nhưng trong phối hợp nếu không có một chính sách đàng hoàng, giải quyết được ách tắc địa phương thì vẫn là chuyện “vẽ cứ vẽ” thôi. Khâu phối hợp vẫn rất kém.

Cũng theo ông  Nguyễn Hữu Dũng  về tiêu thụ nông sản chính sách vẫn chưa đuổi kịp sự phát triển. Chẳng hạn như Quyết định 80 về chính sách khuyến khích tiêu thụ nông sản ra đời từ năm 2002, sau 13 năm chưa có gì thay đổi. Mô hình sản xuất đã thay đổi mà chính sách chưa thay đổi hoặc thay đổi chậm là quá đủng đỉnh.Nhiều ý kiến cho rằng, dù có Chừng nào, vai trò của các bộ ngành chưa được làm rõ, vẫn tồn tại kiểu đá bóng trách nhiệm, thiếu chính sách thu hút DN tham gia tiêu thụ nông sản thì nông dân  sẽ vẫn phải tự bơi trong cái điệp khúc được mùa mất giá.

Thu Hường