Nhận định về tình hình kinh tế Việt Nam trong năm 2016, nhiều quan điểm tỏ ra lạc quan cho rằng kinh tế Việt Nam sẽ có sự bứt phá với hàng loạt cơ hội thuận lợi. Vì vậy, kỳ vọng tốc độ tăng trưởng kinh tế sẽ đạt từ 6,5-7%/năm. Tuy nhiên, nhìn vào bảng nợ công trong vòng 5 năm trở lại đây, quả thực rất khó để có thể hãm lại được đà tăng nợ công sau năm 2016.

Theo báo cáo của Chính phủ ngày 7/3/2016 về tình hình chi ngân sách quốc gia, hiện tại, tỷ lệ bội chi ngân sách trong năm 2015 lên tới 6,1%, dư nợ công đến cuối năm 2015 lên đến 62,2% GDP, nợ chính phủ là 50,3%, nợ nước ngoài của quốc gia là 43,1%.

Tận thu “bù” bội chi

Trong bối cảnh Việt Nam đã ký nhiều hiệp định thương mại tự do, nhiều hiệp định lớn bắt đầu vào giai đoạn thực thi. Lúc này là thời điểm doanh nghiệp cần được hỗ trợ để tăng khả năng cạnh tranh. Bởi vậy, việc tăng thuế phí sẽ ảnh hưởng không tốt đến doanh nghiệp.

Theo các chuyên gia kinh tế, khi ngân sách gặp khó khăn, quan trọng nhất là phải quyết liệt tìm cách giảm chi, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và người dân làm ăn, nhằm nuôi dưỡng nguồn, chứ không phải tăng thu bằng cách “đẻ” ra nhiều loại thuế, phí để tận thu.

Dự kiến, Bộ Tài chính đề xuất đổi tên thuế môn bài thành lệ phí với mức thu nâng khoảng 2 – 3 lần với đối tượng tổ chức từ 2.000.000 đến 10.000.000 đồng/năm và cá nhân từ 300.000 đến 1.000.000 đồng/năm.

Tại cuộc họp báo quý I, Thứ trưởng Bộ Tài chính Vũ Thị Mai giải thích việc tăng gấp ba lần thuế môn bài không bắt nguồn từ việc ngân sách đang khó khăn, mà chủ yếu là do biểu thuế này hiện nay đã lạc hậu, cần thay đổi.

Tuy vậy, Ts Lưu Bích Hồ, nguyên viện trưởng Viện Chiến lược phát triển, cho rằng điều quan trọng nhất hiện nay là phải quyết liệt tìm cách giảm chi chứ không phải tăng thu, nhất là các nguồn thu liên quan khả năng cạnh tranh của hộ kinh doanh và doanh nghiệp.

“Việc tăng thêm này chủ yếu đáp ứng nhiệm vụ thu ngân sách thiếu hụt nên cơ quan quản lý tìm cách tăng nguồn thu”, Ts Lưu Bích Hồ nói.

Cùng với việc tăng thuế môn bài, Bộ Tài chính cũng đã trình Chính phủ phương án tăng thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu lên 3.000 đồng/lít.

Trao đổi về vấn đề này, ông Vũ Vinh Phú – Chủ tịch Hiệp hội siêu thị Hà Nội – cho biết, lấy lý do giá dầu thô giảm mạnh, Bộ Tài chính đã đề xuất tăng thuế bảo vệ môi trường để tăng thu ngân sách là điều khó chấp nhận. Bởi tăng thuế bảo vệ môi trường sẽ đồng nghĩa với việc “đánh” trực tiếp vào túi người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, cũng có ý kiến cho rằng “tranh thủ” bối cảnh lạm phát thấp được một thời gian, nhiều loại phí dịch vụ, hàng hoá cũng tăng theo. Gần đây nhất là phí đường bộ tăng, các loại phạt hành chính cũng tăng.

Số liệu thống kê của Ngân hàng Thế giới cho thấy tỷ lệ huy động thuế, phí của Việt Nam hiện nay tuy đã giảm nhiều, nhưng vẫn ở mức bình quân khoảng 20%; cao hơn hẳn so Thái Lan 16,1%, Philippine 13,5%, Indonesia 12,4%, Malaysia 14,3%… So với thu nhập bình quân đầu người chỉ ở mức trung bình của khu vực, nhưng tỷ lệ thu cao hơn hẳn, khiến mỗi người dân Việt Nam phải gánh chịu khoản thuế, phí/GDP gấp 1,4 –3 lần so với các nước.

Theo báo cáo Môi trường kinh doanh 2016 do Ngân hàng Thế giới công bố, tỷ lệ huy động thuế phí đối với DN ở Việt Nam lên tới 39,4% lợi nhuận. Tức là làm được 10 đồng, nộp thuế gần 4 đồng.

Thay vì tăng thu bằng thuế và phí thì nên nuôi dưỡng nguồn thu bằng cách giảm thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh

Mòn mỏi chờ tiền hoàn thuế

Trong khi các nguồn thu thuế từ doanh nghiệp được điều chỉnh tăng để bù đắp và cân bằng ngân sách, thì ngân sách khó khăn hiện nay cũng đang khiến cho doanh nghiệp lao đao.

Tình trạng các doanh nghiệp than phiền về sự chậm trễ trong việc hoàn thuế đang ngày càng nhiều hơn và tăng lên đáng kể trong thời gian vừa qua, có những trường hợp chậm hoàn thuế lên đến 12 tháng cùng với số tiền hoàn thuế quá lớn so với quy mô tài chính của doanh nghiệp, từ hàng chục đến hơn trăm tỷ đồng.

Thiếu vốn trong kinh doanh, sản xuất khiến các doanh nghiệp buộc phải đi vay tiền với lãi suất cao để tiếp tục hoạt động vì không có tiền do hoàn thuế quá chậm.

Tận thu, nhưng lại chậm chi đã tác động xấu tới doanh nghiệp nhiều hơn so với việc tăng thuế thu nhập doanh nghiệp hay lãi suất cao, vì nó ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng hoạt động sản xuất và tồn tại của doanh nghiệp, thậm chí có thể đứng trước nguy cơ ngừng hoạt động.

Theo định hướng phát triển kế hoạch năm năm tới, Việt Nam phải giảm bớt tỷ lệ thu ngân sách trên GDP xuống 20-21%. Thế nhưng, từ những chính sách tăng phí, thuế vừa được ban hành, tỷ lệ thu ngân sách đã tăng lên mức 23-24%.

Theo các chuyên gia kinh tế, thay vì tăng thu bằng thuế và phí thì nên nuôi dưỡng nguồn thu bằng cách giảm thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh bởi doanh nghiệp hiện đang gặp rất nhiều khó khăn.

Hiện nay, bộ máy nhà nước rất khổng lồ. Đối với những cơ quan hoạt động không hiệu quả nhất thiết phải tinh chế, đưa ra khỏi diện lấy tiền ngân sách trả lương, chi phí.

Thanh Hoa