Youtube, Facebook, Google là 3 website nước ngoài có lượng người dùng truy cập nhiều nhất Việt Nam hiện nay. Ước tính doanh thu mỗi năm của các website này lên tới hàng ngàn tỷ đồng.

Phát sinh từ khối ngoại

Tuy nhiên, việc thu thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) đối với 3 website này đến nay thực sự còn rất khó khăn, thất thu thuế rất lớn.

Trong dự thảo thông tư hướng dẫn về thuế TNDN được Tổng cục Thuế (Bộ Tài chính) đưa ra mới đây có đề cập đến những tên tuổi như: Youtube, Facebook, Google… với nhận định “hiện nay phát sinh nhiều mô hình kinh doanh mới của tổ chức nước ngoài không có cơ sở thường trú ở Việt Nam có hoạt động kinh doanh thương mại điện tử (TMĐT) xuyên biên giới”.

Dự thảo này nhấn mạnh tại Luật Quản lý thuế số 38/2019/QH14 có bổ sung quy định để các nhà cung cấp ở nước ngoài không có cơ sở thường trú tại Việt Nam có hoạt động TMĐT thì nhà cung cấp ở nước ngoài có nghĩa vụ đăng ký thuế, khai thuế, nộp thuế tại Việt Nam theo quy định của Bộ Tài chính.

“Đối với hoạt động kinh doanh TMĐT, kinh doanh dựa trên nền tảng số và các dịch vụ khác được thực hiện bởi nhà cung cấp ở nước ngoài không có cơ sở thường trú tại Việt Nam thì nhà cung cấp ở nước ngoài có nghĩa vụ trực tiếp hoặc ủy quyền thực hiện đăng ký thuế, khai thuế, nộp thuế tại Việt Nam theo quy định của Bộ trưởng Bộ Tài chính”, dự thảo nêu rõ.

Có thể thấy Facebook, Youtube, Google đang hoạt động với tư cách là những DN nước ngoài tại Việt Nam. Trong Báo cáo giám sát chuyên đề “Việc thực hiện chính sách, pháp luật trong công tác quản lý người nước ngoài tại Việt Nam” của Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội công bố gần đây có cho rằng việc kê khai, thực hiện nghĩa vụ nộp thuế của một số DN nước ngoài chưa thật sự tương xứng với kỳ vọng.

Trong khi đó, Luật Quản lý thuế hiện hành chưa có quy định về hoạt động chuyển giá, các hoạt động giao dịch xuyên biên giới, các biện pháp chống suy thoái nguồn thu. Hoạt động chuyển giá, việc quản lý thuế đối với các giao dịch xuyên biên giới hiện nay chưa được quy định tại Luật Kế toán năm 2015, Luật Quản lý thuế năm 2019 và Luật Kiểm toán nhà nước năm 2015.

Các chuyên gia về luật cho rằng những tổ chức nước ngoài sản xuất kinh doanh tại Việt Nam không theo Luật Đầu tư, Luật DN hoặc có thu nhập phát sinh tại Việt Nam nộp thuế TNDN theo hướng dẫn riêng của Bộ Tài chính.

Còn theo Dự thảo thông tư hướng dẫn về thuế TNDN, các tổ chức này nếu có hoạt động chuyển nhượng vốn thì thực hiện nộp thuế TNDN theo hướng dẫn tại Điều 14 Chương IV của Thông tư này.

Có ngăn được trốn thuế?

Như vậy, với DN nước ngoài, tại Điểm b Khoản 1 Điều 2 Nghị định 218 có quy định 2 trường hợp: Có cơ sở thường trú và không có cơ sở thường trú tại Việt Nam.

Tuy nhiên, tại Điều 2 Thông tư số 78 mới chỉ đề cập đến trường hợp “có cơ sở thường trú tại Việt Nam” và trường hợp là “tổ chức nước ngoài sản xuất kinh doanh tại Việt Nam không theo Luật Đầu tư, Luật DN hoặc có thu nhập phát sinh tại Việt Nam”, chưa hướng dẫn rõ đối với trường hợp “DN nước ngoài không có cơ sở thường trú tại Việt Nam có phát sinh thu nhập tại Việt Nam”. Theo đó, cần sửa đổi, bổ sung tại dự thảo Thông tư cho rõ.

Từ hai lý do trên, để bao quát các trường hợp phải nộp thuế, Tổng cục Thuế cho biết dự kiến sửa đổi, bổ sung tại Khoản 2 Điều 2 dự thảo Thông tư. Cụ thể, DN được thành lập theo quy định của pháp luật nước ngoài không có cơ sở thường trú tại Việt Nam có thu nhập phát sinh tại Việt Nam và DN tại Điểm d Khoản 1 Điều này thực hiện theo hướng dẫn riêng của Bộ Tài chính.

Theo ông Lưu Đức Huy, Vụ trưởng Vụ Chính sách (Tổng cục Thuế), đối với tổ chức nước ngoài kinh doanh tại Việt Nam hoặc có thu nhập tại Việt Nam, không có cơ sở thường trú tại Việt Nam có hoạt động kinh doanh TMĐT thì người mua sản phẩm TMĐT là tổ chức được thành lập và hoạt động theo pháp luật Việt Nam, tổ chức đăng ký hoạt động theo pháp luật Việt Nam, tổ chức khác và cá nhân sản xuất kinh doanh thì người mua có nghĩa vụ kê khai, khấu trừ và nộp thuế thay cho tổ chức nước ngoài số thuế nhà thầu phải nộp; hoặc nhà thầu nước ngoài có thể thông qua các đại lý thuế để thực hiện nghĩa vụ thuế theo quy định.

Một vấn đề được đặt ra là những quy định về thuế TNDN như hiện nay liệu có ngăn chặn được một số cá nhân, tổ chức nước ngoài với mô hình kinh doanh mới trốn tránh thuế mà phải nộp thuế khi có thu nhập tại Việt Nam?

Giới chuyên gia cho rằng các ngân hàng thương mại phải khấu trừ, nộp thay nghĩa vụ thuế phải nộp của tổ chức, cá nhân ở nước ngoài có hoạt động kinh doanh TMĐT có phát sinh thu nhập từ Việt Nam. Điểm mới là giao cho các tổ chức chi trả phải có nghĩa vụ khấu trừ, khai thay và nộp thay.

Đặc biệt là các tổ chức nước ngoài như Youtube, Facebook, Google... chưa có văn phòng đại diện ở Việt Nam, nhưng vẫn thông qua các tổ chức, DN ở Việt Nam để có hoạt động. Vì vậy, cơ quan thuế cần có những giải pháp để khấu trừ và kê khai thuế thông qua các tổ chức này.

Thế Vinh