Sau khi Đài truyền hình Việt Nam (VTV) xin rút khỏi dự án tháp truyền hình cao nhất thế giới, mới đây, trong Quyết định 1001/QĐ-TTg do Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ ký phê duyệt phương án sắp xếp, phân loại DN của Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) đến năm 2020 có cho biết công ty Cổ phần Đầu tư Tháp truyền hình Việt Nam là một trong bốn DN mà SCIC chủ động bán vốn trong giai đoạn 2017 – 2020.

Điều này đồng nghĩa với việc VTV và SCIC sẽ không còn tập trung vốn cho dự án tháp truyền hình cao nhất thế giới, sự việc từng gây tranh cãi về mức độ hiệu quả. Như lý giải của VTV, rút khỏi dự án tháp truyền hình là nhằm cải thiện nội dung, phát triển kinh doanh trong lĩnh vực truyền hình.

Thà rút còn hơn “sa lầy”

Trong chỉ đạo thoái vốn theo Quyết định 1001/QĐ-TTg, Phó Thủ tướng có lưu ý SCIC tiếp tục đẩy mạnh đầu tư vào các lĩnh vực, ngành nghề then chốt của nền kinh tế mà Nhà nước cần nắm giữ quyền chi phối, cũng như tham gia thực hiện tái cơ cấu các tập đoàn, tổng công ty khác với vai trò là nhà đầu tư tài chính.

Nhiều ý kiến hiện đang cho rằng động thái xin rút vốn khỏi dự án tháp truyền hình của SCIC và VTV là điều nên làm vì nếu không rút lui, nguồn vốn đầu tư khá lớn từ hai đơn vị của Nhà nước này sẽ “sa lầy” trong khi hiệu quả của dự án tháp truyền hình đến giờ còn chưa rõ ràng.

Chưa kể, mặc dù công ty Cổ phần Tháp truyền hình được cấp giấy chứng nhận đăng ký vào cuối năm 2015 với số vốn điều lệ 600 tỷ đồng nhưng đến nay, ba đơn vị góp vốn (gồm SCIC, VTV và Tập đoàn tư nhân BRG) mới chỉ góp được 150 tỷ đồng.

Cũng nên nhắc lại cách đây hai năm, nhiều chuyên gia đã từng lên tiếng khuyến nghị không nên đầu tư vào dự án Tháp truyền hình này trước hội chứng “nhất thế giới” (dự kiến cao 636 m), quá tốn kém với nguồn vốn khổng lồ trong khi nó chỉ phục vụ cho công nghệ analog đã trở nên lỗi thời.

Còn nếu nói việc thực hiện dự án này là giá trị biểu tượng, phát triển kinh tế đất nước, thu hút du lịch… cũng không có sức thuyết phục vì thiếu các luận chứng thực tế.

Có những ý kiến từng cảnh báo: đi sau dự án tháp truyền hình vĩ đại này là câu chuyện làm thế nào khai thác hiệu quả mà không phải để nó biến thành “cục nợ”. Nếu vì giá trị biểu tượng, phát triển kinh tế, thu hút du lịch, nên xây một cái gì khác hữu ích hơn là một tháp truyền hình.

Từ chuyện rút vốn của SCIC và VTV, nhìn rộng ra sẽ thấy đây là lúc cho các DN có nguồn vốn nhà nước nên “soi lại mình” khi góp vốn vào những siêu dự án mà không biết tương lai hiệu quả kinh tế sẽ ra sao.

Dự án tháp truyền hình cao nhất thế giới rốt cuộc chỉ “trên giấy” khi VTV và SCIC xin rút vốn

Chống “đầu tư lớn – hiệu quả nhỏ”

Thực tế thời gian qua đã cho thấy, giá trị vốn, tài sản Nhà nước đầu tư vào những dự án là rất lớn. Tuy nhiên, hoạt động đầu tư của doanh nghiệp nhà nước (DNNN) vẫn chưa hiệu quả, trong đó có nguyên nhân quan trọng là thể chế, cơ chế quản lý, giám sát của chủ sở hữu Nhà nước còn nhiều sơ hở, yếu kém.

Theo nhận định của giới chuyên gia, các điều kiện thẩm định, thẩm tra, trách nhiệm thẩm định chủ trương đầu tư của DNNN trong nội bộ từng DN và đối với chủ sở hữu còn rất nhiều yếu kém.

Nhất là những lỗ hổng ở các DN có phần vốn góp của Nhà nước trong việc quản lý vốn và tài sản Nhà nước đầu tư vào sản xuất kinh doanh, tạo cơ hội cho lãng phí, thất thoát nguồn vốn nhà nước.

Một vấn đề cần quan tâm nữa là nợ của DNNN. Như lưu ý của Ts. Trần Du Lịch, thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách tài chính – tiền tệ Quốc gia, trong vấn đề đi vay nợ của DNNN, việc tự đi vay rồi tự đi trả là không ai cấm, mọi thành phần đều giống nhau.

Nếu trước đây, chuyện Chính phủ bảo lãnh cho DNNN đi vay đã xảy ra như Vinashin, Vinalines. Còn bây giờ, những gì Chính phủ đầu tư đều khiến DNNN hạn chế lại, không làm tràn lan nữa theo Luật Quản lý vốn kinh doanh Nhà nước.

Ở một góc nhìn khác trong vấn đề đầu tư DN có vốn Nhà nước, Ts. Vũ Thành Tự Anh, Giám đốc Nghiên cứu của Đại học Fulbright, có đưa ra trường hợp điển hình như 12 đại dự án của ba tập đoàn kinh tế do Bộ Công Thương quản lý bị nợ nần, thua lỗ nặng.

Tổng quy mô của 12 đại dự án này vào khoảng 64.000 tỷ đồng, một con số rất lớn. So với một con số khác, vừa qua Thủ tướng Chính phủ đã duyệt một khoản đầu tư ngân sách 55.000 tỷ đồng để phát triển đường bộ cao tốc Bắc – Nam. Lúc đầu, Bộ Giao thông Vận tải đề nghị mức đầu tư là 65.000 tỷ đồng nhưng giờ phải buộc rút lại.

Ts. Tự Anh đặt vấn đề: Vậy khoản tiền 64.000 tỷ đồng của 12 đại dự án thua lỗ (đầu tư vào những lĩnh vực mà Việt Nam không có năng lực cạnh tranh) được coi là lớn như thế nào so với khoản tiền 55.000 tỷ đồng mà cả nước phải tằn tiện để phát triển đường cao tốc Bắc – Nam có tính chất rất trọng yếu của Việt Nam?

Nói cách khác, nếu Nhà nước không vướng vào những đại dự án thua lỗ, nợ nần này, coi như hệ thống đường cao tốc Bắc – Nam có đủ khả năng thu xếp vốn để làm và hoàn thành sớm trong vài năm tới. Từ đó, để có thể hình dung ra sự “phá phách” của 12 đại dự án nợ nần, thua lỗ “khủng khiếp” như thế nào? Chưa kể còn biết bao hệ lụy xấu khác.

Thế Vinh