Sản xuất tuỳ tiện, sao vào được Nhật?
Theo thống kê của Bộ NN&PTNT, 9 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu (XK) rau quả của Việt Nam sang Nhật Bản đạt 102 triệu USD. Nhật Bản là một trong 4 thị trường XK rau quả lớn nhất của Việt Nam cùng với Trung Quốc, Hoa Kỳ, Hàn Quốc.
Sản xuất tuỳ hứng, tuỳ tiện
Tuy nhiên, thực tế, chỉ một số ít nông sản Việt Nam XK sang Nhật Bản như thanh long, xoài, vải thiều trong khi nhiều loại nông sản khác vẫn bỏ ngỏ thị trường tiềm năng này.
Trong bối cảnh Hiệp định đối tác kinh tế Việt Nam – Nhật Bản (VJEPA) đang bước vào giai đoạn mới, mở ra cơ hội lớn cho hàng hoá XK của Việt Nam thâm nhập thị trường Nhật Bản. Các sản phẩm của Việt Nam được hưởng ưu đãi thuế quan nhiều nhất của Nhật Bản là các mặt hàng nông sản, thuỷ sản.
Ông Lê Đăng Doanh, chuyên gia kinh tế, cho rằng giữa Việt Nam và Nhật Bản có xu hướng hội nhập rất thuận lợi. Về mặt chính trị và chiến lược, hai quốc gia này không có mâu thuẫn chiến lược và lãnh thổ với nhau, cũng không có đòi hỏi gì đi sâu vào thể chế và quyền lợi của nhau.
“Mỗi năm, Nhật Bản NK khoảng 140 ngàn tấn rau quả tươi từ Trung Quốc. Họ nói với tôi, họ muốn NK từ Việt Nam vì nhiều sản phẩm Việt đa dạng, rất ngon và giá rẻ hơn”.
Nhưng thực tế, Việt Nam chưa đáp ứng được thị trường này. Ông Doanh cho biết những khó khăn phải kể tới như vệ sinh an toàn thực phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật của người Nhật rất khắt khe. Do đó, sản phẩm nông sản, thuỷ sản của Việt Nam không đạt được.
“DN Việt nhỏ lại không liên kết với nhau, sản xuất tuỳ hứng, tuỳ tiện, chưa tham gia được vào chuỗi giá trị… Không hiểu họ và hợp tác với người Nhật để đáp ứng các tiêu chuẩn mà phía bạn đưa ra”, ông Doanh nói.
Bằng chứng là Việt Nam đã mất 8 năm đàm phán mới đưa được thanh long vào Nhật Bản, 5 năm với quả xoài. Điều này đã cho thấy thị trường Nhật Bản chưa bao giờ dễ tính.
Ông Nguyễn Văn Thứ, Giám đốc công ty TNHH Thực phẩm GC (Đồng Nai), cho biết các DN Nhật Bản đang có xu hướng rời khỏi Trung Quốc, tìm các nguồn hàng thay thế từ ASEAN, trong đó có Việt Nam. Tuy nhiên, các DN Việt Nam lại không có nhiều khả năng đáp ứng được các yêu cầu mà phía Nhật đưa ra.
“Quy trình sản xuất đáp ứng các yêu cầu về vệ sinh an toàn thực phẩm, đầu vào sản phẩm phải được kiểm soát, có thể truy xuất được nguồn gốc”, ông Thứ cho biết.
Bên cạnh đó, Viện Chính sách và Chiến lược Phát triển nông thôn (Ipsard) đánh giá, tốc độ tăng trưởng kim ngạch cũng như thị phần XK nông sản của Việt Nam sang thị trường Nhật Bản còn khiêm tốn.
Nguyên nhân là vì nhiều DN Việt Nam chưa nắm bắt được đặc trưng, văn hoá của thị trường và thị hiếu của người Nhật Bản. Người Nhật hoạt động trên cơ sở tin tưởng, lấy chữ tín làm đầu. Thị trường Nhật Bản luôn có sự cải tiến, đổi mới về kỹ thuật ngày càng hiện đại.
Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Trần Quốc Khánh, các tiêu chuẩn chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm của Nhật hầu như tương đương, thậm chí cao hơn cả những tiêu chuẩn quốc tế thông thường.
Việc đáp ứng hệ thống tiêu chuẩn chất lượng của Nhật là yêu cầu bắt buộc với mọi nhà NK. Hàng XK của Việt Nam cũng phải đáp ứng được nếu muốn thâm nhập vào thị trường này.
Các mặt hàng khi XK sang thị trường Nhật Bản phải đáp ứng 5 yếu tố hay 5S
Cầu kỳ từ khâu đóng gói
Ông Doanh ví dụ như đóng gói viên bánh đậu xanh XK sang Nhật Bản, người Nhật yêu cầu một viên phải có giấy bạc bọc kèm giấy bạc trùm bên ngoài, bao bì tổng thể phải bắt mắt. Điều này khiến giá bao bì và chi phí khá cao, công sức đáp ứng yêu cầu Nhật Bản rất lớn, cần có nỗ lực mới thực hiện được.
Bên cạnh đó, Việt Nam và Nhật Bản cần tăng cường hợp tác tham gia chuỗi giá trị như chuỗi giá trị hoa tươi ở Lâm Đồng để XK trực tiếp sang Nhật Bản.
Theo Tổ chức Xúc tiến thương mại Nhật Bản (JETRO), bao bì cũng là vấn đề mà các DN XK Việt Nam cần lưu tâm; nhất là với trái cây, bao bì phải đảm bảo để khi vận chuyển không bị hư hỏng. Đăc biệt, hàng nông sản, trái cây tươi phải truy nguyên được nguồn gốc sản phẩm thì mới đạt yêu cầu XK vào Nhật mà không lo bị trả về.
Các mặt hàng khi XK sang thị trường Nhật Bản phải đáp ứng 5 yếu tố hay còn là 5S gần như thành quy chuẩn: sạch sẽ, sàng lọc, cắt bỏ những thứ không cần thiết, môi trường trong sạch và để đồ đạc ngăn nắp.
Theo ông Shujiro Urata, cố vấn nghiên cứu cao cấp của Chủ tịch ERIA, Đại học Waseda, Việt Nam cần thiết lập một môi trường kinh doanh thân thiện, đặc biệt là xây dựng mạng lưới sản xuất khu vực; đồng thời thiết lập một thị trường chung duy nhất thông qua việc áp dụng biện pháp cộng gộp trong xác định các quy tắc xuất xứ.
Ông Nguyễn Sơn, Phó Văn phòng Ban Chỉ đạo liên ngành hội nhập quốc tế và kinh tế, cũng cho rằng để giải quyết được bài toán tiếp cận thị trường, Nhật Bản cần phải xử lý được các vấn đề tiêu chuẩn kỹ thuật.
“Nếu DN Việt Nam không sớm xử lý dứt điểm tình trạng nông, thuỷ sản xuất khẩu vi phạm Luật Vệ sinh an toàn thực phẩm của Nhật và xử lý nhanh việc kiểm dịch động, thực vật với nhiều loại trái cây tươi, thịt gia súc, gia cầm thì những ưu đãi từ các FTA sẽ không tận dụng được”.
Đáng chú ý, trong bối cảnh dân số Nhật Bản suy giảm theo từng năm, Ts. Yashiro Hiroaki, Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA), cho biết Nhật Bản không thể trở thành mục tiêu chính của XK Việt Nam được.
Trong bối cảnh, DN Trung Quốc và Ấn Độ cũng cạnh tranh quyết liệt với DN Việt Nam, do vậy việc nâng cao hiệu quả DN nhỏ của Việt Nam là then chốt. Có như vậy Việt Nam mới tham gia sâu rộng vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Hay rộng hơn, ông Nguyễn Anh Dương, Phó Trưởng Ban Phụ trách Ban Kinh tế vĩ mô, Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), nhận định, hợp tác Việt Nam - Nhật Bản không đơn thuần là DN Việt khai thác thị trường Nhật Bản và ngược lại, mà hai bên phải cùng chia sẻ lợi ích, hợp tác với nhau.
Thy Lê
Ông Nguyễn Trung Dũng - Tham tán Công sứ Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản Vấn đề hiện tại của các mặt hàng nông sản Việt Nam chính là việc đáp ứng các yêu cầu khắt khe về chất lượng để có thể XK sang Nhật. Người nông dân cũng như các DN cần tránh chạy theo sản lượng mà nên chú ý nâng cao chất lượng, mẫu mã sản phẩm để có thể được cấp phép XK vào Nhật. Ông Trần Anh Dũng - Công ty TNHH Proton (Tp.HCM) Các DN Nhật thường đưa những đoàn công tác sang kiểm tra công ty Việt Nam theo tiêu chuẩn nội bộ của họ như trang thiết bị, nhà xưởng, máy móc… xem có đúng tiêu chuẩn của họ không. Tuy nhiên, một trong những yêu cầu của phía Nhật mà DN Việt gặp khó là năng lực thực hiện của đội ngũ nhân viên bởi tính tuân thủ kỷ luật lao động Việt Nam chưa cao, công tác đào tạo huấn luyện lao động của DN trong nước chưa tốt. XK vào thị trường Nhật không chỉ có ý nghĩa là tăng thêm mặt hàng ở thị trường này mà còn có ý nghĩa lớn hơn đó là điểm xuất phát để đưa hàng Việt Nam vào những thị trường khác. Nhật Bản là thị trường khó tính, nếu thị trường này chấp nhận hàng của Việt Nam thì các nước khác cũng sẽ cho nhập, như trái thanh long khi được vào Nhật Bản, ngay sau đó sản phẩm này đã vào được thị trường Mỹ. |
Việc tìm được các nhà đầu tư chiến lược luôn gặp thách thức, khó khăn, thậm chí, trong một số trường hợp, còn làm trì hoãn cả quá trình cổ phần hóa (CPH). Tại sao nhà đầu tư chiến lược chưa quan tâm đầu tư vào các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) CPH?
Việt Nam không thiếu các khu kinh tế (KKT) lớn, nhất là các KKT ven biển nở rộ gần đây, song hiệu quả hoạt động của các KKT này chưa như kỳ vọng, thậm chí đem đến những kết quả trái chiều. Chưa kể, hầu hết KKT ở Việt Nam rất giống nhau nên đây là những nơi tạo ra cuộc đua “xuống đáy” khốc liệt nhất.
Kinh tế số sẽ xác lập luật chơi mới trên thị trường, nếu doanh nghiệp (DN) Việt chậm thay đổi, thiếu thích nghi sẽ “chết” trước cuộc đổ bộ của các DN ngoại. Bởi lẽ, DN “sống sót” không phải là DN mạnh nhất, “khỏe” nhất, mà là DN có khả năng thích ứng với sự thay đổi của môi trường, luôn nghiên cứu đổi mới và sáng tạo.
Mặc dù đạt sản lượng 4,2 triệu tấn mỗi năm song xuất khẩu (XK) thịt lợn của Việt Nam chỉ đạt 20.000 tấn lợn sữa, phần lớn được XK sang Trung Quốc theo đường tiểu ngạch kiểu “lùa qua đèo, qua suối”. Để ngành này phát triển bền vững, có hiệu quả, cấp thiết phải tái cơ cấu, sản xuất theo mô hình chuỗi và xây dựng vùng an toàn dịch bệnh.
Du khách nước ngoài “mạnh tay” mua sắm ở nhiều thành phố trên thế giới nhưng dường như rất “tiết kiệm” khi du lịch ở Việt Nam. Phải chăng Việt Nam là điểm du lịch chi phí rẻ hay sản phẩm, dịch vụ du lịch của chúng ta chưa đủ sức hấp dẫn để du khách móc hầu bao cho chi tiêu.
Cuộc chiến cắt giảm điều kiện kinh doanh đang cho thấy những bước chuyển biến, song điều doanh nghiệp trông chờ nhất là hiệu quả thực tế. Bởi lẽ, những thiệt hại to lớn từ hàng rào giấy phép kinh doanh rất khó nhận ra. Đó không chỉ là thời gian, tiền bạc, cơ hội kinh doanh của doanh nghiệp mà xa hơn, còn làm giảm tính cạnh tranh của nền kinh tế.
Tin ảnh
Những ngày này, làng quất Tứ Liên bước vào quãng thời gian bận rộn nhất trong năm. Trên khắp các khu vườn, người trồng quất tất bật uốn cành, chỉnh thế, giữ dáng cho từng cây, chạy đua với thời gian để kịp đưa ra thị trường vào dịp Tết.
Dưới những ao nuôi được kè bờ chắc chắn ở thôn Văn Hưng, xã Cát Thịnh, tỉnh Lào Cai, những con ba ba gai thương phẩm đang được HTX Chăn nuôi ba ba gai Cát Thịnh chăm sóc cẩn trọng. Mỗi con có giá từ 3 đến 5 triệu đồng, chưa kể hàng vạn con giống...
