Mới đây, Báo cáo Tổng kết hoạt động các mô hình KCN, KKT và các mô hình tương tự khác của Bộ KH&ĐT cho thấy, thời gian qua, các KCN, KKT đã thu hút được lượng vốn lớn đầu tư vào cơ sở hạ tầng kỹ thuật và SX-KD. Nguồn vốn từ khu vực tư nhân, khu vực đầu tư nước ngoài (FDI) chiếm khoảng gần 90% tổng vốn đầu tư cơ sở hạ tầng kỹ thuật các KCN, khu chế xuất (KCX).

Ưu đãi chưa hấp dẫn

Đến tháng 12/2016, các KCN, KCX đã thu hút được 3,48 tỷ USD vốn FDI đầu tư vào các dự án phát triển cơ sở hạ tầng.

Đối với nguồn vốn đầu tư vào SX-KD, tổng vốn đầu tư đăng ký vào các KKT khoảng trên 123 tỷ USD. Lũy kế đến tháng 12/2016, các KCN, KCX của cả nước đã thu hút được 6.947 dự án có vốn FDI với tổng mức đầu tư đăng ký đạt 110,2 tỷ USD, vốn đầu tư thực hiện đạt 66,8 tỷ USD (bằng 60,7% tổng mức đầu tư đăng ký).

Trong đó, các KKT ven biển của cả nước thu hút được 354 dự án với tổng mức đầu tư đăng ký đạt 42 tỷ USD, vốn đầu tư thực hiện đạt 20,2 tỷ USD (bằng 48,1% tổng vốn đầu tư đăng ký). Các KKT cửa khẩu cũng thu hút được trên 1.000 tỷ đồng vốn đầu tư vào các lĩnh vực sản xuất chế biến, cung cấp dịch vụ, thương mại. Các khu công nghệ cao (KCNC), khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao (CNC), khu công nghệ thông tin (CNTT) tập trung cũng thu hút được một lượng vốn không nhỏ từ các NĐT thứ cấp.

Song bên cạnh đó, Bộ KH&ĐT cũng chỉ rõ ra nhiều bất cập còn tồn tại, như cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương chưa phát huy được vai trò đầu mối để thực hiện cải cách hành chính “một cửa tại chỗ”.

Hơn nữa, theo Bộ KH&ĐT, ưu đãi đầu tư cho các KKT đã được quan tâm, nhưng chưa thực sự hấp dẫn. Các mô hình KCN, KKT đang được hưởng một số ưu đãi đầu tư (thuế TNDN, thuế NK, tín dụng, đất đai…). Tuy nhiên, các ưu đãi này chưa thật sự hấp dẫn đối với NĐT và có tính cạnh tranh quốc tế do các ưu đãi này đều nằm trong khung pháp luật hiện hành, áp dụng chung như các ngành, khu vực khác trên cả nước. Vì vậy, các ưu đãi chưa có tính đặc thù, vượt trội.

Cùng với đó, thủ tục thực hiện ưu đãi đầu tư chưa được hoàn thiện, nhanh gọn nên tăng chi phí, thời gian của DN khi phải giải trình, cung cấp các tài liệu liên qua cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền để được hưởng ưu đãi.

Liên kết kinh tế giữa các KCN, KKT với kinh tế địa phương chưa hiệu quả

Lỏng lẻo liên kết

Bộ KH&ĐT đánh giá, các mối liên kết kinh tế trong phát triển các mô hình KCN, KKT chưa rõ ràng, hiệu quả. Hiệu quả của các KCN, KKT sẽ nâng lên khi các mối liên kết kinh tế giữa các DN trong KCN, KKT và giữa các KCN, KKT với kinh tế địa phương bên ngoài được hình thành và phát triển. Thực tế hiện nay, mối liên kết này trong phát triển các KKT chưa được phát huy.

Nguyên nhân là do, các KCN, KKT chủ yếu phát triển đa lĩnh vực, đồng thời chưa hình thành được các tác nhân lõi để phát triển cụm liên kết, như: dự án có quy mô lớn, đối tác FDI chiến lược… nên mối liên kết giữa các DN trong KCN, KKT để trong sản xuất, cung cấp sản phẩm, dịch vụ chưa phát triển.

Trong thời gian qua, NĐT nước ngoài đến đầu tư vào các KCN, KKT chủ yếu là nhằm khai thác các nguồn sản xuất đầu vào giá rẻ như: lao động, đất đai… và tránh thuế suất cao tại quốc gia nơi đặt trụ sở. Tỷ trọng nguyên vật liệu, dịch vụ NK trong giá thành sản xuất tương đối cao.

“Do đó, mối liên kết kinh tế giữa các KCN, KKT với nền kinh tế địa phương nơi đặt KCN, KKT là chưa được phát huy mạnh. Điều này làm giảm tác động lan tỏa của KCN, KKT tới phát triển KT-XH của địa phương”, Bộ KH&ĐT nhận định.

Liên quan tới vấn đề này, ông Vũ Tiến Lộc - Chủ tịch VCCI từng đánh giá, khoảng cách địa lý giữa DN trong nước và DN FDI đang tác động đến sự kết nối giữa hai thành phần kinh tế này. Việc hình thành các KCN, KCX riêng biệt, tách biệt các DN FDI, có thể giúp nâng cao hiệu quả hoạt động và XK. Tuy nhiên, nó lại khiến cho những hiệu ứng lan tỏa tích cực đối với khu vực kinh tế tư nhân trong nước trở nên bị hạn chế.

Thy Lê