Tại hội thảo “Thực trạng và chính sách phát triển công nghiệp ô tô và phụ tùng ô tô Việt Nam” do Viện nghiên cứu quản lý Kinh tế Trung ương tổ chức ngày 8/12, các chuyên gia đánh giá, so với các nước trong khu vực như Indonesia, Thái Lan, giá ô tô Việt Nam cao hơn rất nhiều, có những dòng xe cao hơn từ 60-80%, trong khi các loại thuế, phí lại đang chiếm 40-50% giá thành.

So với các nước trong khu vực như Indonesia, Thái Lan, giá ô tô Việt Nam cao hơn rất nhiều, có những dòng xe cao hơn 60-80%, trong khi các loại thuế, phí lại đang chiếm 40-50% giá thành.

“Một cổ 2 tròng” thuế, phí

Bà Nguyễn Thị Xuân Thúy, Viện chiến lược chính sách công nghiệp (Bộ Công Thương), nêu lên thực trạng nền công nghiệp ô tô của Việt Nam hiện nay đang có quy mô sản xuất thấp nhất so với các nước trong khu vực ASEAN và giá xe cao hơn nhiều so với các nước khác.

Ở Việt Nam, tỷ lệ sản xuất nội địa của các doanh nghiệp ô tô rất thấp, chỉ đạt từ 10-30% tùy theo dòng xe. Và các linh kiện được sản xuất tại Việt Nam chủ yếu là các loại phụ tùng đơn giản giá trị thấp. Theo bà Thúy, thị trường ô tô đã tăng trưởng trong vài năm trở lại đây, nâng tỷ lệ nội địa hóa lên, tuy nhiên tỷ lệ này vẫn còn thấp. “Vẫn biết rằng Việt Nam đã sản xuất, xuất khẩu được một số linh kiện, phụ tùng ô tô nhưng vẫn còn phải nhập khẩu nhiều linh kiện”, bà Thúy nói.

Do vậy, giá xe Việt Nam hiện nay đang thuộc hàng cao trên thế giới. So với các nước trong khu vực như Indonesia, Thái Lan, giá ô tô Việt Nam cũng cao hơn rất nhiều, có những dòng xe cao hơn 60-80%.

Vì vậy, các chuyên gia cho rằng, từ năm 2018, khi thuế nhập khẩu khu vực ASEAN về 0%, ngành ô tô Việt sẽ gặp áp lực cạnh tranh lớn, giá ô tô sẽ rẻ và doanh nghiệp sản xuất ô tô trong nước sẽ khó khăn.

Thêm vào đó là gánh nặng thuế, phí đè nặng. Theo tính toán của Viện Nghiên cứu chiến lược, hiện nay các loại thuế, phí đang chiếm 40-50% giá ôtô tại Việt Nam.

“Thuế, phí đánh vào ô tô của Việt Nam còn lớn với nhiều loại thuế khác nhau. Bên cạnh đó, thuế của Việt Nam giảm chậm, trong khi các nước ASEAN đã giảm về 0% gần hết”, đại diện Bộ Công Thương cho biết.

Ông Phạm Tuấn Anh, đại diện công ty Toyota Việt Nam, cho rằng quy mô thị trường xe Việt Nam, nhỏ chỉ bằng 5-10% so với Thái Lan và Indonesia là do chịu thuế phí quá cao, giá thành cao nên khó tiêu thụ.

Trước đó, Báo cáo một số vấn đề về ngành công nghiệp ô tô của nhóm Công tác Công nghiệp Ô tô – Xe máy tại Diễn đàn Doanh nghiệp thường niên 2015 vừa mới diễn ra, các nhà đầu tư nước ngoài cũng cho rằng, do những bất lợi của quy mô sản xuất và kinh tế nhỏ, giá thành sản xuất ô tô tại Việt Nam được ước tính sẽ cao hơn 20% so với những chiếc xe được nhập khẩu từ Thái Lan dẫn đến khả năng cạnh tranh yếu.

Liên quan đến vấn đề thuế và phí, ông Tomaso Andreatta, Phó Chủ tịch Hiệp hội DN châu Âu tại Việt Nam, cũng cho biết, trở ngại về thuế là mối quan tâm của ngành công nghiệp ô tô hiện nay. Bởi trong khi Bộ Công Thương đang nỗ lực phát triển ngành công nghiệp ô tô trong nước, Bộ GTVT và Bộ Tài chính lại có những quan ngại về tình trạng tắc nghẽn giao thông nên đã áp dụng mức thuế và lệ phí cao đối với ô tô.

Đặc biệt, theo ông Tomaso Andreatta, mặc dù vẫn có dấu hiệu tăng trưởng với số lượng ô tô tăng nhưng thị trường ô tô lại giảm 50% do tác động của việc tăng thuế đăng kí trước bạ.

Làm gì để có giá cạnh tranh?

Để ngành công nghiệp sản xuất ô tô của Việt Nam phát triển hết tiềm năng của mình, một trong các phương án được các nhà sản xuất ô tô ở Việt Nam đề xuất là: loại bỏ thuế nhập khẩu cho những linh kiện và phụ tùng ô tô mà Việt Nam vẫn chưa sản xuất được; áp dụng chính sách kiểm soát nghiêm ngặt và minh bạch trong việc nhập khẩu xe nguyên chiếc…

Ngoài ra, Chính phủ nên có chính sách ưu đãi phù hợp liên quan đến sản xuất xe CKD được chấp nhận bởi WTO. Theo đó, đề xuất mức ưu đãi sản xuất tuân thủ theo quy định của WTO, ví dụ mức ưu đãi tương đương 10% giá tính thuế TTĐB cho 10 năm kể từ 2018.

Trao đổi về vấn đề thuế, phí hiện nay, ông Shimon Tokuyama, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam, chia sẻ: “Chúng tôi được biết hiện nay Chính phủ Việt Nam đang xem xét về việc giảm mạnh thuế tiêu thụ đặc biệt (SCT) đối với dòng xe dung tích nhỏ, và xóa bỏ thuế nhập khẩu đối với linh kiện ô tô. Tuy nhiên, chính sách này có thể sẽ không dẫn tới thúc đẩy sản xuất trong nước và xe nhập khẩu”.

Ngoài ra, theo ông Shimon Tokuyama, việc bãi bỏ thuế nhập khẩu và sản xuất trong nước (khoảng 20%), hiện vẫn chưa được nhận thức rõ. Đã có một vài tính toán chỉ ra rằng so với bán xe nhập khẩu đơn thuần, việc sản xuất ô tô trong nước có hiệu quả tích cực gấp 3 lần đối với GDP và 10 lần đối với việc làm cho người lao động.

Đặc biệt, ông Shimon Tokuyama nêu kiến nghị: “Chúng tôi cũng mong chính phủ hiểu rằng, với tính chất của ngành nghề, nếu doanh nghiệp ô tô không sản xuất một cách liên tục thì ngành công nghiệp phụ trợ – bao gồm cả ngành sản xuất linh kiện ô tô trong nước theo đó cũng không phát triển được”.

Bên cạnh đó, để phát triển ngành công nghiệp ô tô, ông Đào Phan Long, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội cơ khí Việt Nam (VAMI), kiến nghị Chính phủ tiếp tục đề ra định hướng phát triển ngành công nghiệp ô tô đến năm 2025, tầm nhìn 2035 với quan điểm coi công nghiệp ô tô là ngành tạo động lực quan trọng, thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và cần được khuyến khích phát triển bằng những chính sách ổn định, nhất quán và dài hạn.

Theo đó, ưu tiên phát triển xe tải và xe dưới khách để phục vụ cho nông nghiệp nông thôn, xe khách tầm trung và tầm ngắn chạy liên tỉnh, huyện, nội đô… phù hợp với điều kiện địa hình, hạ tầng giao thông trong nước với giá thành hợp lý, an toàn và tiện dụng.

Ưu tiên phát triển xe duới 9 chỗ, tập trung vào các dòng xe cá nhân, kích thước nhỏ, tiêu thụ ít năng lượng, phù hợp với hạ tầng giao thông và thu nhập của người dân; ưu tiên phát triển xe chuyên dụng như xe chở bê ram, xi téc và đặc chủng an ninh-quốc phòng…

Lê Thúy