Nằm giữa lòng phố cổ Hà Nội, thương hiệu bánh mứt kẹo truyền thống Phương Soát (phường Hoàn Kiếm) từ lâu đã trở thành địa chỉ quen thuộc của người dân Thủ đô. Dù sản phẩm và danh tiếng đã vươn xa, nghệ nhân Đinh Thị Tú Anh vẫn kiên định với mô hình hộ kinh doanh.

Chia sẻ với phóng viên của VnBusiness, bà Tú Anh bộc bạch, không muốn thành lập công ty vì nghĩ mọi thứ sẽ trở nên quá "công nghiệp". 

“Tôi muốn giữ mô hình hộ kinh doanh để duy trì sự truyền thống. Mặc dù biết hộ kinh doanh sẽ không có được nhiều quyền lợi bằng mô hình công ty nhưng tôi vẫn muốn níu giữ lại những giá trị cha ông để lại đang bị mai một, nên đành phải chấp nhận”.

Nỗi lo của bà Tú Anh không phải là cá biệt. Tại Hà Nội – nơi có gần 350 nghìn cá nhân, hộ kinh doanh đang hoạt động, tâm lý "ngại lớn" đang là một rào cản vô hình. 

Ở một góc nhìn khác, chị Nguyễn Phương Dung, truyền nhân đời thứ ba của thương hiệu bánh cổ truyền Quế Hương 1954, lại chọn cách đối mặt với thách thức để chuyên nghiệp hóa. 

Đưa thương hiệu gia truyền lên sàn thương mại điện tử song song với hình thức kinh doanh truyền thống, chị Dung thừa nhận, lên doanh nghiệp là bước đi tất yếu để khẳng định thương hiệu nhưng cũng đi kèm với áp lực "chuẩn chỉ": từ hàng hóa, kiểm nghiệm đến bộ máy nhân sự đáp ứng các quy định pháp lý khắt khe.

“Lên doanh nghiệp sẽ có những lợi thế, ưu đãi hơn nhưng cũng có cái khó”, chị Dung nhìn nhận.

Câu chuyện của hai thương hiệu trên là bức tranh thu nhỏ về những trăn trở của hơn 350 nghìn hộ kinh doanh tại Hà Nội trước làn sóng chuyển đổi theo Nghị quyết 68-NQ/TW.

"Cú hích" và những con số biết nó

Hơn một năm trước, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 về phát triển kinh tế tư nhân. Trong đó, Nghị quyết đã đề ra nhiều nhiệm vụ, giải pháp cụ thể để khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp.

Theo Bộ Tài chính, sau hơn một năm Nghị quyết 68 được triển khai, khu vực kinh tế tư nhân đã ghi nhận một số chuyển biến rõ nét cả về quy mô, chất lượng và niềm tin phát triển, đạt được một số kết quả đáng khích lệ.

Tại Hà Nội, số liệu thống kê 7 tháng đầu năm 2026 cho thấy, thành phố đã cấp giấy chứng nhận cho 21,6 nghìn doanh nghiệp thành lập mới với vốn đăng ký 424,7 nghìn tỷ đồng, tăng 15% về số lượng doanh nghiệp và gấp 2,3 lần vốn đăng ký so với cùng kỳ năm trước. Thành phố cũng ghi nhận 8,5 nghìn doanh nghiệp hoạt động trở lại, tăng 26%. Dù không có số liệu cụ thể về tỷ lệ hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp, có thể thấy sự thay đổi rõ nét trong tốc độ phát triển số lượng doanh nghiệp so với một năm trước.

Tuy nhiên, song song với đó, một thực tế rõ ràng khác cũng đã được số liệu chỉ ra, về sức khoẻ của khu vực hộ kinh doanh - lực lượng được kỳ vọng sẽ có bước chuyển đổi mạnh mẽ thành doanh nghiệp sau nghị quyết 68.

Theo VCCI, tỷ lệ hộ kinh doanh có ý định chính thức hóa thành doanh nghiệp còn thấp. Cụ thể, báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 ghi nhận chỉ 15,6% số hộ được khảo sát có ý định chuyển đổi thành doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, có tới 81,5% hộ được khảo sát cho biết doanh thu năm 2025 giảm; 73,7% chỉ đạt mức lãi ít; 75,4% ghi nhận lượng khách hàng giảm. Đáng chú ý, chỉ 1,8% số hộ có kế hoạch mở rộng hoạt động, trong khi 33% dự kiến thu hẹp quy mô. Đáng chú ý, có tới 73,3% hộ kinh doanh đánh giá khó khăn pháp lý có ảnh hưởng lớn hoặc nghiêm trọng đến hoạt động. 

Tại phiên thảo luận của Quốc hội chiều 21/8 về dự thảo Nghị quyết giảm thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng nhấn mạnh, điều khiến nhiều hộ kinh doanh lo ngại hiện nay không  chỉ là số tiền thuế phải nộp mà là các thủ tục đi kèm khi chuyển đổi phương thức quản lý. Các yêu cầu về hóa đơn, chứng từ, sổ sách, kế toán hay việc xác định chi phí có thể trở thành gánh nặng đối với những hộ kinh doanh nhỏ, nhất là các hộ bán hàng nhỏ lẻ.

"Có khi người ta sợ thủ tục, sợ chi phí tuân thủ còn hơn cả số thuế phải nộp. Điều quan trọng là phải xây dựng phương thức quản lý thuế đơn giản, minh bạch và dễ thực hiện. Người thuộc diện chịu thuế phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ nhưng cách xác định và kê khai thuế không nên quá phức tạp", ông Thân nêu.

"May đo" chính sách để hộ kinh doanh tự tin lớn mạnh

Để giải bài toán huy động tối đa nguồn lực từ lực lượng hộ kinh doanh, các chuyên gia cho rằng phải bắt đầu từ việc đơn giản hóa "nỗi sợ" thủ tục. 

Tại hội thảo “Hộ kinh doanh và động lực tăng trưởng” do VCCI tổ chức ngày 21/8, TS. Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương khẳng định, khi môi trường kinh doanh thuận lợi, chi phí tuân thủ được kiểm soát và lợi ích của việc mở rộng quy mô trở nên rõ ràng, hộ kinh doanh sẽ có động lực tự thân để lớn lên.

Theo các chuyên gia, chính sách đối với hộ kinh doanh đang chuyển động theo hướng thuận lợi và thực chất hơn. Ông Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính, cho biết Bộ Tài chính đang xây dựng phần mềm kế toán và các phần mềm số dùng chung cho hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ. Các đối tượng này cũng dự kiến được tham gia miễn phí các khóa đào tạo về quản trị, thuế, kế toán và nhân lực.

Chế độ kế toán dành cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ tiếp tục được đơn giản hóa. Việc chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp cũng được nghiên cứu theo hướng giảm tối đa chi phí tuân thủ, trong đó có mô hình doanh nghiệp một người với phương thức quản trị và tính thuế đơn giản hơn.

Tại Hà Nội, những bước đi này cũng đang tiếp tục được cụ thể hoá. Thành phố không chỉ dừng lại ở các đợt tuyên truyền mà đã đi sâu vào từng phường, xã để "cầm tay chỉ việc". Đơn cử  như “Tháng cao điểm đồng hành, hỗ trợ hộ, cá nhân kinh doanh thực hiện đúng quy định về thuế” của ngành Thuế Thủ đô, diễn ra từ 10/3 - 4/5 nhằm tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn và hỗ trợ hộ kinh doanh nắm bắt đầy đủ các quy định của pháp luật thuế, nâng cao tính tuân thủ và minh bạch trong hoạt động kinh doanh. Hay gần đây là chương trình “Đồng hành phát triển kinh tế số cùng phường Cửa Nam” nhằm giới thiệu, hướng dẫn thực hành, trải nghiệm các nền tảng, giải pháp và chính sách hỗ trợ đến gần hơn với các hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn phường.

Đặc biệt, Nghị quyết số 59/2026/NQ-HĐND do HĐND Thành phố ban hành về việc quy định chính sách thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển sản phẩm, dịch vụ công nghệ số trên địa bàn thành phố Hà Nội đã tạo ra khung pháp lý quan trọng, cung cấp các hình thức hỗ trợ mạnh mẽ về chuyển đổi số cho các doanh nghiệp và hộ kinh doanh trên địa bàn.

Có thể thấy, làn sóng chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp tại Hà Nội đang đứng trước một vận hội mới. Khi những "chiếc áo" cơ chế được may đo vừa vặn hơn thông qua việc cắt giảm áp lực tuân thủ và những hỗ trợ thiết thực về giải pháp, công nghệ, những nghệ nhân như bà Tú Anh hay những chủ thương hiệu như chị Phương Dung sẽ không còn phải đắn đo giữa việc "giữ hồn truyền thống" hay "chọn sự chuyên nghiệp". Khi đó, việc lên doanh nghiệp sẽ trở thành một nhu cầu tự nhiên để đưa tinh hoa kinh tế Thủ đô vươn xa.

Đỗ Kiều