Vậy là trong tương lai, chính phủ của Thủ tướng Matteo Renzi sẽ có thêm nguồn lực hỗ trợ, để giải quyết dứt điểm những vấn đề vẫn dai dẳng đeo bám hệ thống ngân hàng thời hậu khủng hoảng.

“Tử huyệt” ngân hàng

Dự kiến nguồn tài chính dành cho quỹ Atlante sẽ đến từ đóng góp của các ngân hàng, công ty bảo hiểm, quỹ hưu trí và thậm chí là đi vay trên thị trường - với tổng giá trị ước tính khoảng 5 tỷ EUR.

Số tiền này sau đó được dùng để mua lại một phần nợ xấu trong hệ thống ngân hàng, hoặc mua nốt lượng cổ phần mà các ngân hàng phát hành để tăng vốn nhưng không bán hết. Theo kế hoạch, trong thời gian tới, Italia sẽ có 3 ngân hàng phát hành cổ phiếu để đáp ứng quy định về vốn tối thiểu của ECB.

Italia lâu nay vẫn đánh giá hệ thống ngân hàng là một trong những điểm yếu, cản trở quá trình phục hồi kinh tế trong nước nói riêng và tiềm ẩn rủi ro cho cả khu vực eurozone nói chung. Năng lực quản trị yếu kém, kết hợp với điều kiện vĩ mô bất lợi trong thời gian dài, đã khiến kết quả hoạt động của các ngân hàng Italia đi thẳng một mạch xuống nhóm bết bát nhất châu Âu, trong khi nợ xấu thì tăng vọt lên báo động, chiếm tới 1/3 của toàn bộ khu vực đồng tiền chung. Theo số liệu thống kê của Ngân hàng trung ương Italia, giá trị nợ xấu trong tháng 2/2016 là 196 tỷ EUR, tăng 4,7% so với cùng kỳ năm ngoái.

Nợ xấu cũng là nguyên nhân chính làm các ngân hàng “chùn tay” không dám cho vay mới và cản trở quá trình tái cơ cấu mà lẽ ra Italia phải làm từ rất lâu rồi. Thời điểm hiện tại có 670 ngân hàng đang hoạt động ở đất nước hình chiếc ủng, ít hơn 30% so với năm 1998, nhưng nếu nhìn sang các nước láng giềng thì tốc độ giảm chưa thấm tháp gì. Trong cùng thời kỳ đó, số lượng ngân hàng Hà Lan giảm tới 80%, còn Tây Ban Nha và Pháp thì giảm hơn một nửa.

Đầu năm 2016, Italia đã thông qua một đạo luật nhằm sáp nhập khoảng 400 ngân hàng nhỏ để tạo nên một tập đoàn tương tự như Crédit Agricole của Pháp, nhưng cho đến nay vẫn chưa phát huy hiệu quả.

Italy hiện có tới 670 ngân hàng đang hoạt động

Thực tế kiểm chứng

Với vai trò điều hành đất nước, chính phủ Italia cũng rất cố gắng hỗ trợ các nhà băng “tốp dưới” kêu gọi đầu tư tư nhân, trong bối cảnh ECB liên tục gây sức ép buộc Italia phải sớm xử lý 360 tỷ EUR nợ xấu. Với một nền kinh tế còn gặp nhiều khó khăn thời hậu suy thoái như Italia thì giải quyết nợ “chưa xấu” thôi đã đủ “toát mồ hô” rồi, nói gì đến nợ mất khả năng chi trả.

Không giống như các nước khác trong Liên minh châu Âu, chính phủ Italia chưa từng có một chính sách “dọn dẹp nợ xấu” chính thức nào. Gần đây nhất là tháng 1/2016, nước này mới ký một thỏa thuận với Ủy ban châu Âu về việc cho phép các ngân hàng gộp nợ xấu thành chứng khoán trước khi đem chuyển nhượng, còn phần dư nợ ít rủi ro hơn lại được chính phủ bảo lãnh. Tuy nhiên, sự quan tâm của nhà đầu tư dành cho số nợ đã cơ cấu nêu trên không được mặn mà cho lắm.

Ngoài ra, cũng không thể không nhắc đến yếu tố lãi suất “siêu thấp” ở châu Âu - một nguyên nhân khiến lợi nhuận của các ngân hàng Italia bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Bởi phần lớn nguồn thu của những nhà băng này vẫn phụ thuộc vào tín dụng, chứ chưa đa dạng hóa thông qua một số hoạt động thu phí như dịch vụ ngân hàng đầu tư... mà các nước châu Âu khác đang áp dụng.

Quỹ Atlante được chờ đợi sẽ là lời giải kịp thời cho thực trạng ngành ngân hàng của nền kinh tế lớn thứ ba châu Âu, ít nhất vì nó cũng là sản phẩm của một sự đồng thuận giữa rất nhiều định chế tài chính có trọng lượng.

Tuy nhiên, một số chuyên gia lại chỉ đánh giá cao về hiệu ứng mang tính tinh thần. Họ vẫn hoài nghi liệu thực lực của quỹ Alante có đủ để đối phó với mọi vấn đề trong lĩnh vực gai góc này hay không. Và liệu sự ra đời của Atlante có bị Liên minh châu Âu tuýt còi hay không khi dính líu đến bàn tay can thiệp của nhà nước, cụ thể là sự xuất hiện của Cassa Depositi e Prestiti - một ngân hàng quốc doanh đang nắm 250 tỷ EUR tiết kiệm bưu điện của cả đất nước Italia.

Hùng Anh