Số lượng các phương tiện giao thông cá nhân ngày càng gia tăng, tạo áp lực lớn lên cơ sở hạ tầng. Do đó, Hà Nội xây dựng đề án giảm tải bằng cách cấm xe máy theo lộ trình từ nay đến 2030. Tuy nhiên, đề xuất này đang vấp phải sự phản ứng gay gắt từ phía dư luận, cho rằng thời gian quá ngắn sẽ khó khả thi.

Hạn chế xe cá nhân

Theo Thống kê của Sở Giao thông Vận tải (GTVT) Hà Nội, hiện nay trên địa bàn Hà Nội có khoảng 500.000 xe ôtô, 5,2 triệu xe máy với tốc độ tăng chóng mặt trong mỗi năm. Năm 2016, số lượng xe ôtô cá nhân tăng 10,2% tương đương với 8.000 xe/năm; số lượng xe máy tăng 6,7%, tương đương 12.000 xe/năm. Theo các cơ quan quản lý, những năm tới, nếu không có các giải pháp hạn chế, số lượng xe ôtô cá nhân sẽ tăng rất cao.

Trong khi đó, kết cấu hạ tầng đường bộ chỉ tăng 3 - 4%/năm, quỹ đất dành cho giao thông hàng năm chưa tăng đến 1%, như vậy, không tương xứng với sự phát triển phương tiện, dẫn đến ùn tắc giao thông ngày càng gia tăng. Đặc biệt tình trạng ô nhiễm môi trường ngày càng báo động với khí thải của phương tiện giao thông chiếm đến 70%.

Trao đổi với báo giới về lộ trình cấm xe máy đi vào nội đô, ông Vũ Văn Viện - Giám đốc Sở GTVT Hà Nội, chia sẻ sẽ có hàng loạt các giải pháp được thực hiện đồng bộ, như: quyết liệt thu hồi các xe đã quá hạn sử dụng, tăng phí đỗ xe, phân loại các phương tiện theo quận huyện, cấm ôtô hoạt động theo giờ và thí điểm cấm đỗ theo ngày chẵn lẻ...

Bên cạnh đó, Hà Nội đã và đang triển khai thêm nhiều hệ thống xe công cộng để đáp ứng được 50% nhu cầu đi lại của người dân, như: xe buýt truyền thống, buýt nhanh, đường sắt đô thị...nhằm giảm dần việc sử dụng phương tiện giao thông cá nhân, trong đó chủ yếu là xe máy, sau đó đến năm 2030 sẽ cấm hẳn. “Lộ trình này có thời gian tương đối dài để các doanh nghiệp, mọi tầng lớp nhân dân từng bước thay đổi thói quen đi lại của mình, để đến năm 2030, Hà Nội sẽ đủ điều kiện dừng hoạt động xe máy đi vào khu vực nội đô”, ông Viện nói.

Ông Viện cho hay, ở các nước khác như Trung Quốc, Indonesia cũng đang áp dụng một số giải pháp này và có hiệu quả nhất định.

Quá tải các phương tiện cá nhân dẫn đến ùn tắc giao thông

Phương án quá khó

Theo những gì người đứng đầu ngành GTVT Hà Nội cho hay, rõ ràng đề án này rất khả thi và phù hợp với tính cấp bách hiện nay. Tuy nhiên, đa phần dư luận phản ứng không đồng tình và không tin đề án này sẽ thực hiện thành công. Vậy, đâu là nguyên nhân?

Có thể nói, 13 năm để thực hiện lộ trình giảm ùn tắc giao thông cũng không phải là quá ngắn. Ở một số nước như Trung Quốc cũng chỉ cần 5 - 10 năm để cấm xe máy. Tuy nhiên, nhìn lại những dự án giao thông trọng điểm của Hà Nội trong thời gian vừa qua để thấy những lo ngại của người dân là hoàn toàn có cơ sở.

Nhìn vào dự án đường sắt trên cao có vốn đầu tư hơn 7.000 tỷ đồng, sau 10 năm triển khai, ngân sách đã rót vào hơn 4.000 tỷ đồng nhưng đến nay vẫn không thể hoạt động. Hiện nay, dù nhiều đoạn tuyến đã hình thành, ray nhập về đủ để trải toàn bộ tuyến nhưng để hoàn tất dự án cần đến 6.000 tỷ đồng, vượt 3.000 tỷ đồng so với thời điểm ban đầu.

Tiếp đến là dự án buýt nhanh BRT cũng cùng chung số phận. Sau gần 10 năm chậm tiến độ và nhiều lần hoãn chạy thử, đến cuối năm 2016, tuyến xe buýt nhanh BRT chạy bến Yên Nghĩa - Kim Mã chính thức đưa vào vận hành. Đáng nói, dự án này cũng đội giá lên hàng tỷ đồng. Thế nhưng khi đi vào hoạt động lại rất bất cập, không hiệu quả, thậm chí còn gây nhiều bức xúc cho người tham gia giao thông.

Theo đơn vị quản lý buýt nhanh, sau 3 tháng vận hành, loại hình vận tải này có bình quân 41,1 khách mỗi lượt; 13.600 hành khách mỗi ngày. Ngày cao nhất, xe buýt nhanh vận chuyển 17.400 lượt hành khách.

Như vậy, đến nay, hệ thống giao thông công cộng gần như chưa có gì ngoài xe buýt, cùng với một hệ thống công trình giao thông chắp vá, thiếu sự kết nối và không thuận lợi cho người dân. Riêng với hệ thống xe buýt truyền thống được lựa chọn nhiều nhưng lại luôn trong tình trạng quá tải, không đủ đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân. Từ những bất cập trên, dư luận cho rằng 13 năm để triển khai kế hoạch cấm xem máy sẽ hoàn toàn bị phá sản.

Đánh giá về vấn đề này, các chuyên gia ngành giao thông cũng cho rằng cấm xe máy dù theo lộ trình nhiều năm tới ở các thành phố lớn là phương án khó. Tuy nhiên, nếu muốn giải quyết, Hà Nội sẽ phải có những giải pháp mạnh mẽ và toàn diện. Bởi nếu không quyết tâm, đề án sẽ rơi vào vòng luẩn quẩn, xe cá nhân ngày càng phát triển, thành phố càng ách tắc và vận tải công cộng càng ít người sử dụng.

Thực tế, thành công trong việc chống ùn tắc giao thông không chỉ cần những giải pháp điều chỉnh, mà còn phải thay đổi cách thức quy hoạch đô thị, quy hoạch giao thông vận tải. Ngày nay, các nước trên thế giới đã sử dụng xu hướng TOD (phát triển hệ thống giao thông công cộng) thay vì quy hoạch tổng thể phát triển giao thông vận tải.

Thanh Hoa