Bức tranh về một doanh nghiệp vàng quen thuộc với người dân miền Bắc đang xuất hiện những gam màu đối lập. Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Hà Nội đã khởi tố ông Vũ Minh Châu, nhà sáng lập Bảo Tín Minh Châu, về hành vi vi phạm quy định kế toán gây hậu quả nghiêm trọng, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong hơn ba thập kỷ phát triển của doanh nghiệp.

Đại gia vàng Bảo Tín Minh Châu vào tầm ngắm điều tra

Nguồn gốc của hệ thống “Bảo Tín” gắn với bà Lương Thị Điểm, một tiểu thương xuất thân từ làng nghề kim hoàn Thường Tín. Từ những giao dịch nhỏ lẻ dựa trên uy tín cá nhân, mạng lưới kinh doanh vàng dần hình thành và mở rộng, tạo nền tảng cho nhiều thương hiệu cùng tên ra đời, trong đó Bảo Tín Minh Châu là một đại diện tiêu biểu.

Thành lập năm 1989, doanh nghiệp này nhanh chóng xây dựng vị thế trong ngành vàng bạc đá quý phía Bắc. Sau hơn 30 năm, hệ thống cửa hàng tại Hà Nội cùng hơn 200 đại lý trên toàn quốc giúp thương hiệu phủ sóng rộng rãi. 

Sản phẩm chủ lực là vàng miếng và vàng nhẫn 24K mang thương hiệu “Vàng Rồng Thăng Long” đã trở thành lựa chọn tích trữ quen thuộc của nhiều người dân.

Một điểm đáng chú ý là mức giá của dòng vàng này thường cao hơn mặt bằng chung của các doanh nghiệp tư nhân khác, có thời điểm chênh lệch lên tới hàng chục triệu đồng mỗi lượng.

Dù vậy, nhu cầu vẫn không hề suy giảm, thậm chí có lúc khách hàng phải chấp nhận đặt tiền trước và nhận giấy hẹn do nguồn cung không đáp ứng kịp.

Sự sôi động của thị trường vàng những năm gần đây càng đẩy sức hút của thương hiệu này lên cao. Giá vàng liên tục leo thang đã kích hoạt tâm lý tích trữ, khiến nhiều cửa hàng rơi vào tình trạng quá tải giao dịch, phản ánh rõ vai trò của vàng như một kênh trú ẩn tài sản.

Tuy nhiên, phía sau sự nhộn nhịp ấy là loạt vấn đề pháp lý tích tụ. Kết luận thanh tra năm 2025 của Ngân hàng Nhà nước chỉ ra nhiều vi phạm trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, từ hóa đơn, chứng từ kế toán đến nghĩa vụ thuế và chế độ báo cáo giao dịch vàng miếng.

Không dừng lại ở đó, doanh nghiệp còn bị xác định bán hàng không đúng giá niêm yết, thiếu minh bạch thông tin trên nền tảng trực tuyến và vi phạm một số quy định về phòng chống rửa tiền, với tổng mức xử phạt hành chính hơn 2,6 tỷ đồng. 

Doanh thu nghìn tỷ, lợi nhuận teo tóp

Nếu chỉ nhìn vào quy mô doanh thu, Bảo Tín Minh Châu có thể được xem là một “ông lớn” trong ngành vàng tư nhân. Tuy nhiên, các chỉ số lợi nhuận lại cho thấy một bức tranh khác thường, đặt ra nhiều câu hỏi về hiệu quả kinh doanh thực sự.

Năm 2023, doanh thu thuần đạt 1.401 tỷ đồng, tăng hơn 30% so với năm trước. Dù vậy, lợi nhuận sau thuế chỉ khoảng 4,5 tỷ đồng, tương đương biên lợi nhuận ròng khoảng 0,3%, đây là mức rất thấp so với mặt bằng chung của nhiều lĩnh vực thương mại.

Sang năm 2024, quy mô doanh thu tăng đột biến lên hơn 6.952 tỷ đồng, gấp gần 5 lần năm trước. Lợi nhuận gộp đạt hơn 171 tỷ đồng, song chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp cũng tăng mạnh, lần lượt gần 34,5 tỷ đồng và 72,6 tỷ đồng. Kết quả, lợi nhuận sau thuế chỉ dừng ở mức chưa tới 49,2 tỷ đồng.

Xu hướng “doanh thu lớn - lợi nhuận mỏng” thực tế đã kéo dài nhiều năm. Trong quá khứ, doanh nghiệp thường xuyên ghi nhận lợi nhuận chỉ vài tỷ đồng, trong khi doanh thu luôn duy trì ở mức hàng trăm đến hàng nghìn tỷ đồng mỗi năm.

Điều đáng chú ý là dù hiệu quả lợi nhuận thấp, doanh nghiệp vẫn liên tục mở rộng quy mô và tăng vốn. Năm 2024, vốn điều lệ được nâng lên 300 tỷ đồng, cho thấy tham vọng tăng trưởng và khả năng lấn sân sang các lĩnh vực khác như bất động sản.

Tuy nhiên, những dữ liệu điều tra ban đầu cho thấy bức tranh tài chính có thể không phản ánh đầy đủ thực tế. Cơ quan chức năng xác định doanh nghiệp đã vận hành song song nhiều hệ thống phần mềm để quản lý hoạt động kinh doanh và kê khai thuế.

Cụ thể, các phần mềm nội bộ như Hivi Gold, Hivi Gold Pro và Excel được sử dụng để theo dõi doanh thu thực tế, trong khi phần mềm kế toán Misa lại phục vụ mục đích kê khai thuế. Việc tách biệt hai hệ thống này tạo ra khoảng trống đáng kể trong việc kiểm soát dòng tiền.

Đáng chú ý hơn, từ nửa cuối năm 2024, một phần dữ liệu trên các hệ thống nội bộ đã bị xóa và thay thế bằng phương thức quản lý mới, trước khi được tổng hợp, sàng lọc rồi chuyển vào hệ thống kế toán chính thức. Cách vận hành này được cho là nhằm né tránh sự kiểm tra của cơ quan chức năng.

Kết quả trích xuất dữ liệu giai đoạn 2020 - 2023 cho thấy doanh thu thực tế của doanh nghiệp khoảng 13.700 tỷ đồng, cao hơn tới 9.700 tỷ đồng so với số liệu kê khai thuế. Khoảng chênh lệch này được xác định gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước khoảng 150 tỷ đồng.

Vụ việc không chỉ dừng ở trách nhiệm pháp lý của một doanh nghiệp cụ thể mà còn đặt ra vấn đề rộng hơn về tính minh bạch trong ngành kinh doanh vàng - lĩnh vực vốn nhạy cảm và có liên quan trực tiếp đến dòng tiền trong nền kinh tế.

Trong bối cảnh thị trường vàng ngày càng thu hút dòng vốn lớn từ người dân, yêu cầu về quản trị, kiểm soát và tuân thủ pháp luật đối với các doanh nghiệp trong ngành được đặt ra ở mức cao hơn bao giờ hết.

Tiến Anh