Các đại biểu đã thẳng thắn đề xuất, kiến nghị giải pháp cụ thể để cùng tháo gỡ rào cản để phát triển.

Về số lượng doanh nghiệp trong cả nước, ông Lộc chỉ ra hiện nay có gần 1 triệu doanh nghiệp được thành lập trong khoảng 15 năm trở lại đây, nhưng đến nay chỉ còn khoảng 500.000 doanh nghiệp còn hoạt động. Hiện tượng đáng chú ý là chỉ còn khoảng một nửa số doanh nghiệp ngừng hoạt động hoặc giải thể nói ở trên diễn ra chỉ trong giai đoạn 3 năm gần đây và vẫn đang có xu hướng gia tăng. Trong riêng năm 2015 là 80.000 doanh nghiệp. Quý I/2016 tiếp tục có gần 23.000 doanh nghiệp ngừng hoạt động và giải thể, tăng gần 14% so với cùng kỳ năm trước.

Đà hồi phục còn yếu

Về hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp cũng cho thấy bức tranh không mấy lạc quan, ở thời điểm cuối năm 2015, 42% doanh nghiệp hoạt động có lãi, hơn một nửa (58%) doanh nghiệp thua lỗ hoặc hòa vốn, việc chỉ có chưa đầy một nửa số doanh nghiệp kinh doanh có lãi trong một nền kinh tế là điều không bình thường, cho thấy hiệu quả kinh doanh của các doanh nghiệp còn thấp, chi phí quá cao và môi trường đầu tư kinh doanh còn nhiều khó khăn. Tuy số doanh nghiệp thành lập mới có tăng lên, song chênh lệch giữa số doanh nghiệp thành lập mới và giải thể, ngừng hoạt động đang thu hẹp lại. Trong điều kiện một nền kinh tế thị trường non trẻ, mở cửa, hội nhập và có nhiều cơ hội kinh doanh như ở Việt Nam, thì con số này rất đáng suy ngẫm và không thể coi là chuyện bình thường.

Cơ cấu doanh nghiệp trong nền kinh tế cũng có những biểu hiện đáng lo ngại: Tỷ lệ doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ rất cao chiếm tới trên 96%, còn nếu tính cả các hộ kinh doanh thì tỷ trọng còn cao hơn nhiều nữa. Chỉ có chưa đầy 2% là doanh nghiệp lớn và 2% là doanh nghiệp cỡ vừa.

Về qui mô doanh nghiệp, ông Lộc cũng báo động xu hướng trong thời gian vừa qua “doanh nghiệp Việt không những không lớn lên mà còn teo tóp đi”. Xét theo tiêu chí lao động đã giảm đi trong những năm qua. Bình quân 1 doanh nghiệp Việt Nam năm 2015 chỉ có 29 lao động, giảm so với qui mô 49 lao động của năm 2007.

Những con số trên cho thấy, sau những năm sóng gió, suy giảm cả về sức sản xuất và niềm tin, bắt đầu từ cuối năm 2014, 2015, môi trường kinh doanh có phần khởi sắc, doanh nghiệp Việt mới đang bắt đầu quá trình hồi phục. Tuy nhiên, đà hồi phục còn đang rất yếu, và xu hướng trì trệ, thiếu đột phá trong sản xuất kinh doanh vẫn tiếp tục. Năng suất và hiệu quả kinh doanh cải thiện không đáng kể, có mặt giảm

Ông Lộc cũng nhận định 5 năm tới là một giai đoạn đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của Việt Nam là giai đoạn hội nhập sâu rộng nhất và ngày càng nhiều thách thức cạnh tranh hơn. Doanh nghiệp chính là lực lượng quyết định thành bại của nền kinh tế đất nước trong hội nhập. Và nâng cao nội lực của doanh nghiệp là nhiệm vụ trọng tâm và sẽ có hiệu quả bền vững nhất.

Ông Lộc cho rằng trên cơ sở nhận diện đúng tình hình, cần xác định 5 năm tới là 5 năm quốc gia khởi nghiệp, 5 năm cả nước tập trung toàn lực phát triển doanh nghiệp, Chính phủ cần ban hành một nghị quyết về chương trình hành động quốc gia phát triển doanh nghiệp cho cả nhiệm kỳ, bảo đảm thực hiện được hai yêu cầu xuyên suốt là củng cố niềm tin, vực dậy tinh thần, phục hồi và phát triển doanh nghiệp.

Muốn vậy phải tiếp tục đặt ưu tiên vào mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, xây dựng một môi trường kinh doanh thuận lợi và an toàn, giảm tối đa chi phí và giảm thiểu rủi ro cho doanh nghiệp, đổi mới tư duy toàn diện bộ máy hành chính ở Trung ương và địa phương để nhất quán nhận thức đúng và thực hiện đầy đủ tinh thần chính quyền phục vụ dân và doanh nghiệp, để không lặp lại việc không thể chấp nhận được trong một xã hội được quản lý bằng pháp luật như trường hợp quán cà phê “xin chào” mà đích thân Thủ tướng đã phải ra tay can thiệp. Tất cả các cơ quan hành chính cần tạo điều kiện thuận lợi trên trang web, điện thoại đường dây nóng của lãnh đạo để người dân, doanh nghiệp phản ánh bất kỳ biểu hiện tiêu cực nào. Nếu phát hiện có vi phạm cần xử lý ngay và nghiêm minh, đúng pháp luật để làm gương, giữ niềm tin của người dân vào pháp luật.

Đại diện các doanh nghiệp đã đưa ra những đề xuất, kiến nghị với Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc.

Việc cần làm ngay

Hai định hướng chính sách lớn của chương trình là phát huy nội lực của cộng đồng doanh nghiệp có tiềm năng cạnh tranh hiện có, đồng thời khuyến khích thúc đẩy phát triển thêm nhiều doanh nghiệp mới, hướng tới mục tiêu đất nước ta có được 1,5 – 2 triệu doanh nghiệp hoạt động có hiệu quả vào năm 2020.

Ông Lộc đề xuất để thực hiện định hướng chính sách đó, có hai việc cần làm ngay là:

Một là, phải có những giải pháp chính sách và hành chính quyết liệt để giảm mạnh rủi ro và chi phí, đặc biệt là chi phí không chính thức để bảo đảm an toàn và “khoan sức” được cho doanh nghiệp. Hai là, vừa hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường với những đổi mới, động lực mới, vừa tháo gỡ khó khăn, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, thúc đẩy phát triển doanh nghiệp.

Doanh nhân hồ hởi tham gia hội nghị với Thủ tướng

Nhóm chính sách giảm thiểu rủi ro và chi phí 

Có thể khẳng định rằng, hiện nay các doanh nghiệp Việt Nam đang phải chịu nhiều rủi ro và gánh nặng chi phí cả chính thức và không chính thức khá lớn. Trước tiên là các rủi ro và chi phí về hành chính (giao dịch, gia nhập thị trường, tuân thủ luật pháp…) đang ở mức cao so với các nước láng giềng.

Để phục hồi và phát triển doanh nghiệp, cải cách thể chế, cải cách hành chính cần đóng vai trò là mũi đột phá dẫn đường để vừa bảo đảm an toàn, tạo thuận lợi và giảm chi phí cho doanh nghiệp. Đề nghị Chính phủ xây dựng lộ trình cải cách thể chế và tăng cường kỷ luật thực thi cho cả nhiệm kỳ 5 năm với những mục tiêu, khung thời gian và quy trách nhiệm cụ thể cho từng thủ trưởng các bộ, ban ngành và địa phương theo mô hình nghị quyết 19 (với phạm vi mở rộng ra tất cả các lĩnh vực cải cách thể chế, với yêu cầu cao hơn và trong một số lĩnh vực có thể vượt qua chuẩn tiên tiến của ASEAN, vươn tới chuẩn của TPP. Nghị quyết này nên được trình ra Quốc hội để tăng cường kỷ luật thực thi. Sự giám sát của Quốc hội, sẽ tạo áp lực giúp bảo đảm kỷ luật thực thi trong các cơ quan chính phủ và các cấp chính quyền, khép lại khoảng cách giữa lời nói và việc làm, giữa nghị quyết và cuộc sống.

Cải cách thể chế phải hướng tới mục tiêu: chất lượng thể chế của Việt Nam không thua kém các nước tiên tiến trên thế giới. Trước mắt, phải xếp vào nhóm 4 nước tiên tiến đứng đầu ASEAN như Nghị quyết 19 của Chính phủ và nghị quyết của Quốc hội đã quyết định.

Để thực thi đầy đủ Luật doanh nghiệp, Luật đầu tư 2014 và các cam kết hội nhập, đề nghị tiến hành ngay việc tổng rà xét các quy định pháp luật về kinh doanh, các điều kiện kinh doanh và giấy phép kinh doanh đang còn hiệu lực. Kiên quyết loại bỏ những quy định, điều kiện và giấy phép kinh doanh không còn phù hợp đang cản trở quyền tự do kinh doanh của người dân, và đang làm tăng rủi ro và chi phí cho doanh nghiệp. Trước mắt, đến ngày 1/7 tới cần công bố đầy đủ điều kiện đối với từng ngành nghề trên Cổng thông tin quốc gia về doanh nghiệp theo quy định của Luật doanh nghiệp và Luật đầu tư để mọi người dân, doanh nghiệp biết và tuân thủ. Ông Lộc hy vọng mệnh lệnh quan trọng của Thủ tướng ngày 25 tháng 4 khi họp Thường trực Chính phủ yêu cầu các Bộ không được phép bàn lùi thời gian ban hành về đều kiện đầu tư kinh doah sẽ được các vị bộ trưởng thực thi nghiêm túc, không thể chậm trễ, với nhận thức rằng, chậm trễ ngày nào là cản trở quyền tự do kinh doanh của doanh nghiệp, của người dân, cản trở sự phát triển của đất nước ngày đó.

Việt Nam cần học tập những thực tiễn tốt nhất theo hướng hạn chế tối đa các quy định, thủ tục tiền kiểm làm phát sinh thêm chi phí tuân thủ cho cả Nhà nước và doanh nghiệp, hạn chế tối đa các kẽ hở cho công chức lợi dụng nhũng nhiễu, tham nhũng vặt đang rất phổ biến, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh rất gay gắt với bên ngoài trong quá trình hội nhập.

Chính phủ cũng cần đề nghị Quốc hội sửa một số luật chuyên ngành, chỉ có Quốc hội, Chính phủ mới có quyền ban hành các điều kiện và giấy phép kinh doanh hạn chế quyền kinh doanh, chấm dứt ngay tình trạng tiếp tục giao quyền các bộ ngành ban hành thông tư, quyết định xác lập điều kiện kinh doanh và giấy phép kinh doanh như quy định tại một số luật chuyên ngành hiện nay trong quá trình rà soát các điều kiện và giấy phép. VCCI đề nghị Chính phủ yêu cầu các Bộ phải định kỳ đối thoại chính sách với VCCI, các hiệp hội doanh nghiệp và người dân để lắng nghe góp ý, phản biện chính sách trước khi trình Chính phủ ban hành.

Về lãi suất, ông Lộc đề xuất cần phải được giảm thêm 2% nữa mới về mức hợp lý. Vì thế, Chính phủ nên đặt mục tiêu cụ thể giảm lãi suất thực 1-2% trong năm tới cùng với việc giải quyết nợ xấu một cách thực chất. Đồng thời, Ngân hàng Nhà nước cần triển khai gói hỗ trợ từ tái cấp vốn với lãi suất ưu đãi thấp hơn lãi suất thị trường 2-3% cho doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp nhỏ theo định hướng trọng tâm của Chính phủ (tương tự như gói 30.000 tỷ cho nhà ở xã hội)

Thứ ba, đề nghị chính phủ đẩy mạnh cải cách và minh bạch hóa hệ thống thu – chi các khoản đóng góp liên quan đến lao động. Trước mắt, đề nghị giãn lộ trình tính đầy đủ bảo hiểm xã hội trên thu nhập thực tế của người lao động để khoan sức cho doanh nghiệp.

Nhóm chi phí thứ tư cần được xem xét cải cách theo hướng cắt giảm là thuế và phí, bỏ thuế khoán thay vào đó là thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân, miễn thuế môn bài cho doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, hộ kinh doanh, giảm chi phí tính thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các chi phí nhằm nâng cao năng lực của doanh nghiệp vì các khoản thuế, phí ở Việt Nam hiện đã chiếm tới 40,8% lợi nhuận của doanh nghiệp.

Tóm lại, việc rà xét, điều chỉnh, giảm nhẹ gánh nặng thuế-phí, chi phí đầu vào cũng như các chi phí hành chính là rất cần thiết để doanh nghiệp Việt Nam. Bên cạnh đó, cũng cần tạo lập thị trường cạnh tranh để giảm các chi phí đầu vào đối với các khoản phí và dịch vụ mà nhà nước không quy định trực tiếp. Đề nghị Thủ tướng giao cho Hội đồng phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và các cơ quan chuyên môn tính toán một cách khoa học, có đề xuất cụ thể để Quốc hội, Chính phủ quyết định.

Truyền hình trực tiếp và trực tuyến Hội nghị Thủ tướng với doanh nghiệp

Tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện cho phát triển doanh nghiệp

Ngoài việc hoàn thiện thể chế, ông Vũ Tiến Lộc đề nghị Chính phủ ban hành các Chương trình thúc đẩy khởi nghiệp, khuyến khích các hộ kinh doanh chuyển thành doanh nghiệp, chuyển các hoạt động kinh tế phi chính thức sang chính thức trên diện rộng. Ví dụ, bằng biện pháp miễn thuế thu nhập doanh nghiệp, chính sách ưu đãi tín dụng… trong thời gian vài ba năm cho các hộ kinh doanh đăng ký chuyển thành doanh nghiệp ; xây dựng mô hình hợp tác công tư để hình thành hệ thống các Trung tâm hỗ trợ doanh nghiệp có sự đầu tư ban đầu của Nhà nước và quản lý vận hành của các hiệp hội, đầu tư của các doanh nghiệp lớn để hình thành chuỗi liên kết giữa các doanh nghiệp, doanh nghiệp lớn hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, hỗ trợ khởi nghiệp, tư vấn miễn phí cho doanh nghiệp,...

Cần có chính sách thúc đẩy tăng cường kết nối doanh nghiệp, thực hiện chính sách hỗ trợ theo chuỗi liên kết vùng, ngành, cụm công nghiệp, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ thuê đất trong các khu công nghiệp còn chưa lấp đầy.

Mặt khác, tạo điều kiện mở đường cho một môi trường cạnh tranh bình đẳng hơn giữa các doanh nghiệp nhà nước với nhau và với khu vực tư nhân. Chủ trương này đã được đề ra từ gần 15 năm trước nhưng vẫn chưa được triển khai tốt. Trong thời gian tới, cần tiếp tục rà soát tổng thể các đơn vị sự nghiệp trong toàn quốc để tiến hành cải cách tương tự như doanh nghiệp nhà nước theo hướng thị trường hóa các dịch vụ công, giảm mạnh gánh nặng ngân sách nhà nước nuôi các đơn vị sự nghiệp, thu hút đầu tư tư nhân vào việc cung cấp các dịch công, xóa bỏ độc quyền và nâng cao chất lượng dịch vụ công phục vụ người dân.

Ông Lộc nhấn mạnh có hai yêu cầu quan trọng trong thiết kế của đạo Luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ được Chín phủ trình Quốc hội trong thời gian tới  cần lưu ý: Các điều kiện thụ hưởng, các biện pháp hỗ trợ phải thật sự minh bạch, đơn giản, phù hợp với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Và cơ quan quản lý chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa không nên đồng thời là cơ quan trực tiếp triển khai thực hiện các hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Tương tự như vậy, cần bảo đảm nguyên tắc cơ quan quản lý nhà nước về xúc tiến thương mại, đầu tư không đồng thời là cơ quan tổ chức các hoạt động xúc tiến. Cơ quan quản lý các dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp nói chung cũng không thể đồng thời là cơ quan cung ứng dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp. Dứt khoát không “đẻ thêm” bộ máy dịch vụ xúc tiến, hỗ trợ doanh nghiệp ở các bộ ngành và địa phương, cần chuyển giao các nhiệm vụ xúc tiến đầu tư, thương mại, hỗ trợ xây dựng thương hiệu cho các hiệp hội để gắn với nhu cầu và thưc tiễn của doanh nghiệp. Cũng theo xu hướng này, cần đẩy mạnh thực hiện chủ trương chuyển giao các dịch vụ công từ cơ quan quản lý nhà nước sang cho các tổ chức xã hội và thị trường, để tập trung sức mạnh của nhà nước vào thực hiện chức năng nhà nước kiến tạo, nhà nước vận hành thể chế, nhà nước trọng tài để bảo đảm thị trường hoạt động một cách công bằng, Nhà nước phục vụ người dân và doanh nghiệp bằng thể chế chứ không ôm việc, bao việc làm thay.

Kết thúc bài phát biểu với rất nhiều kiến nghị tập hợp nguyện vọng của cộng đồng doanh nghiệp, ông Lộc mong rằng tình cảm, sự quan tâm sâu sát và hành động quyết liệt chăm lo cho doanh nghiệp của Thủ tướng cũng sẽ thấm sâu và lan tỏa đến từng công chức, hiện thân trong hành vi của từng công chức trong bộ máy công quyền trên hành trình vì dân và doanh nghiệp.

Quang Minh