Dựa trên kết quả nghiên cứu tại báo cáo Tạo thuận lợi thương mại, tạo giá trị và năng lực cạnh tranh của Ngân hàng Thế giới (WB), chi phí logistics của Việt Nam tương ứng với khoảng 20,9% tổng giá trị sản phẩm quốc nội (GDP), trong đó chi phí cho vận tải chiếm 59%.

Ts. Trần Bảo Ngọc, Vụ trưởng Vụ Vận tải (Bộ Giao thông Vận tải) nhận định đây là con số ở mức độ trung bình so với các nước đang phát triển có mức GDP tương ứng, nhưng là cao đối với các nước phát triển, chi phí logistics từ 9% đến 15% GDP.

Làm giảm sức cạnh tranh

Chi phí tương đối cao như vậy được cho là một trong những nguyên nhân trực tiếp làm tăng giá sản phẩm và giảm sức cạnh tranh của nền kinh tế nói chung và hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế nói riêng.

Theo xếp hạng của WB, logistics tại Việt Nam đang xếp hạng 64/160 trên toàn thế giới với điểm (LPI) 2,98, tụt hạng so với năm trước.

Ông Lê Duy Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp logistics Việt Nam (VLA) cho rằng có 4 điểm khiến LPI Việt Nam 2016 bị tụt hạng. Đó là năng lực logistics, kết cấu hạ tầng, ứng dụng công nghệ và kiểm tra chuyên ngành (liên quan đến yếu tố hải quan). Trong khi đó, thách thức với các DN logistics Việt Nam nằm ở quy mô nhỏ, dịch vụ đơn lẻ, tính tích hợp chưa cao.

Phát biểu tại Diễn đàn logistics do Bộ Công Thương, Bộ Giao thông Vận tải và Ngân hàng Thế giới đồng tổ chức tại Tp.HCM ngày 24/11, Thứ trưởng Bộ Công thương Đỗ Thắng Hải tỏ ý than phiền ngành logistic còn tồn tại nhiều vấn đề như chi phí dịch vụ cao, DN cung ứng dịch vụ chủ yếu là nhỏ về quy mô và yếu về năng lực.

Theo ông Hải, chính sách quản lý của Nhà nước đã bước đầu tác động tích cực đến ngành này nhưng còn chồng chéo, chưa thống nhất, còn kết cấu hạ tầng đang dần hoàn thiện nhưng còn thiếu đồng bộ và tính kết nối.

Chưa kể, nguồn nhân lực thiếu hụt cả về số lượng và chất lượng, nhận thức và ứng dụng quản trị logistics, chuỗi cung ứng của nhiều DN xuất nhập khẩu còn hạn chế, chưa tin tưởng vào nhà cung cấp.

Logistics tại Việt Nam đang xếp hạng 64/160 trên toàn thế giới với điểm (LPI) 2,98, tụt hạng so với năm trước

Tất cả những điểm tồn tại này, như bức xúc của vị lãnh đạo Bộ Công Thương, đang làm hạn chế tầm nhìn và mục tiêu phát triển của ngành logistics. Đồng thời, nó cũng gián tiếp làm giảm sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế, do DN xuất nhập khẩu trong nước đang phải chịu các loại chi phí logistics rất cao.

Ông Gerard Mc Linden, chuyên gia trưởng về tạo thuận lợi thương mại của WB, đã lưu ý rằng Việt Nam cần tập trung vào tạo thuận lợi thương mại và logistics. Bởi lẽ, chi phí giao dịch thương mại đóng vai trò quan trọng trong các quyết định đầu tư và thuê ngoài trong sản xuất, chế tạo sản phẩm – các thủ tục tại biên giới có thể khiến cho chi phí hàng hóa tăng lên từ 10-15% khi ra đến thị trường.

“Điểm nghẽn” của xuất khẩu

Như khuyến nghị của vị chuyên gia WB, thương mại của Việt Nam cần được điều phối đầu tư tốt vào hai lĩnh vực là phần cứng và phần mềm. Phần cứng là cơ sở hạ tầng và logistics liên quan. Còn phần mềm là tạo thuận lợi thương mại, chính sách vận tải và logistics, điều phối liên ngành và quy hoạch chiến lược đối với cải cách và đầu tư trong tương lai.

Lấy dẫn chứng từ Indonesia, một chuyên gia kinh tế cao cấp của WB là Massimiliano Cali cho biết chi phí logistics của quốc gia này cao hơn so với khu vực, đặc biệt là yếu kém về hạ tầng cảng. Sự thiếu hụt này làm tổn hại nhu cầu của Indonesia khi họ điều chỉnh chuyển dịch từ sản xuất hàng sơ chế sang sản xuất chế tác và các dịch vụ hiện đại.

Theo giới chuyên gia, trong vấn đề logistics của Việt Nam hiện nay, việc bị phụ thuộc vào đội tàu nước ngoài cũng khiến cho các DN nội địa thêm nhiều rào cản để mở rộng thị trường xuất khẩu.

Địa bàn hoạt động của các tàu container nội địa rất hẹp, chỉ loanh quanh trong khu vực trong khi các hãng tàu nước ngoài “ôm” hết các thị trường lớn như châu Âu, châu Mỹ.

Do đó, khi DN muốn mở rộng sang các thị trường tiềm năng đều bị phụ thuộc vào cước phí, lịch trình của hãng tàu nước ngoài, khó có được sự lựa chọn tối ưu. Chưa kể, vào mùa cao điểm, các hãng tàu thường đồng loạt tăng mạnh giá cước và các khoản phụ phí nhưng không báo trước.

Ước tính hiện có khoảng gần 2.000 DN tại Việt Nam đăng ký kinh doanh dịch vụ logistics với khoảng 300.000 DN khách hàng có nhu cầu sử dụng dịch vụ này.

Theo ông Trương Văn Nhất, Phó Giám đốc công ty CP Thương mại tiếp vận quốc tế FTI, cộng đồng DN logistics Việt Nam chiếm hơn 80% tổng số DN kinh doanh dịch vụ logistics tại Việt Nam, song hầu hết họ chỉ làm dịch vụ các chuỗi cung ứng nhỏ trong lãnh thổ Việt Nam. Các hoạt động lớn hơn, mang tính liên vận quốc tế, đều do thiểu số các công ty, tập đoàn đa quốc gia đảm trách.

Nếu so sánh giữa mục tiêu đề ra với thực tế hoạt động của dịch vụ logistics ở Việt Nam sẽ thấy rõ sự đắt đỏ trong chi phí logistics đang là “điểm nghẽn” lớn hiện nay.

Tổng chi phí logistics tại Việt Nam, bao gồm chi phí vận chuyển, lưu kho, kho bãi, thủ tục hải quan và các công việc giấy tờ khác, hàng năm lên đến 37 – 40 tỷ USD.

Rõ ràng, nói như Thứ trưởng Đỗ Thắng Hải, nếu không giảm chi phí logistics thì sẽ ảnh hưởng đến tính cạnh tranh và chỗ đứng của hàng hoá xuất nhập khẩu Việt Nam ra thị trường nước ngoài.

Thế Vinh