Bộ Tài chính mới công bố, bội chi ngân sách nhà nước (NSNN) 5 tháng qua đạt hơn 70.000 tỷ đồng, bằng 27.6% dự toán năm. Cũng trong 5 tháng đầu năm, Chính phủ đã phát hành 147,044 tỷ đồng trái phiếu, đảm bảo nguồn đáp ứng kịp thời các nhiệm vụ chi ngân sách theo dự toán.

Bội chi hơn 70.000 tỷ đồng

Theo thống kê, tổng chi NSNN lũy kế 5 tháng đạt 466.300 tỷ đồng, tăng 4,7% so với cùng kỳ năm 2015. Trong đó, chi trả nợ và viện trợ đạt gần 65.000 tỷ đồng, bằng 41,6% dự toán năm và tăng 5,3% so với 5 tháng đầu năm qua, đảm bảo thanh toán đầy đủ, kịp thời các khoản nợ đến hạn theo cam kết.

Ngoài ra, chi phát triển các sự nghiệp kinh tế – xã hội, quốc phòng, an ninh, quản lý hành chính tổng cộng 332.000 tỷ đồng; chi vốn trái phiếu Chính phủ giải ngân ước đạt khoảng 21% kế hoạch, cùng kỳ năm 2015 đạt 28% kế hoạch; Đầu tư phát triển xấp xỉ 68.000 tỷ đồng; tăng lần lượt 5% và 4% so với cùng kỳ năm trước. Riêng về thực hiện vốn đầu tư XDCB, vốn giải ngân cho các dự án ước đến hết tháng 5 là 67.100 tỷ đồng, đạt 26,6% dự toán năm.

Trong khi đó, tổng thu cân đối NSNN sau 5 tháng ước đạt 396.200 tỷ đồng. Số thu này bằng 39% dự toán năm, tăng 4,5% so với cùng kỳ năm ngoái.

Cụ thể, thu nội địa theo tính toán đạt hơn 321.000 tỷ đồng, bằng 40,9% dự toán năm, tăng trưởng 11,9%. Thu từ dầu thô thực hiện tháng 5 tăng 450 tỷ đồng so với tháng 4, ghi nhận 3.400 tỷ đồng. Bộ Tài chính cho biết, nguyên nhân là do giá thanh toán trong kỳ đạt 42 USD/thùng, tăng 3 USD/thùng so với tháng trước; tuy nhiên vẫn giảm 18 USD/thùng so với giá dự toán. Lũy kế 5 tháng, nguồn thu này xấp xỉ 15.900 tỷ đồng, bằng 29% dự toán năm, giảm 48% cùng kỳ năm qua.

Riêng thu từ hoạt động xuất nhập khẩu sau 5 tháng tiếp tục cho thấy sự sụt giảm so với cùng kỳ năm ngoái, giảm 3,3% xuống 58.700 tỷ đồng, bằng 34% dự toán năm. Tính trong tháng 5, xuất nhập khẩu mang lại nguồn thu 16.800 tỷ đồng.

Cũng theo Thông cáo báo chí tháng 5/2016 về tình hình thực hiện chương trình công tác tháng 5 năm 2016 và triển khai chương trình công tác tháng 6/2016 của Bộ Tài chính, tháng 5/2016, tổng thu cân đối NSNN thực hiện ước đạt 71,7 nghìn tỷ đồng; thu nội địa 5 tháng lũy kế ước đạt 321,2 nghìn tỷ đồng; thu ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu trong 5 tháng ước đạt 58,7 nghìn tỷ đồng, bằng 34,1% dự toán năm, giảm 3,3% so với cùng kỳ năm 2015.

Có 3 cách để bù thâm hụt ngân sách gồm: đi vay trong nước, vay nước ngoài, vay qua phát hành trái phiếu ngắn hạn

Chưa cao nhưng đáng lo

Theo Nghị quyết về dự toán NSNN năm 2016 đã được Quốc hội thông qua, mức bội chi cả năm là 254.000 tỷ đồng, tương đương 4,95% GDP. Đến nay, sau 5 tháng, con số thâm hụt ở mức hơn 70.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 30% so với dự toán cả năm.

Theo các chuyên gia kinh tế, tỷ lệ bội chi 5 tháng so với dự toán cả năm lại không lớn. Tuy nhiên, điều đáng nói là tình trạng chi vượt thu kéo dài triền miên. 5 tháng đầu năm, tổng thu ngân sách hơn 346.000 tỷ đồng trong khi tổng chi lên tới 412.600 tỷ đồng. Thâm hụt ngân sách năm sau cao hơn năm trước, tháng sau cao hơn tháng trước – đó là tình trạng đáng báo động. Điều này cho thấy kỷ luật tài chính ngân sách đang quá kém.

Chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long nhận định: Việc giữ được tốc độ tăng bội chi này từ nay đến cuối năm vẫn rất khó khăn. “Thông thường, những tháng cuối năm, nhu cầu chi tiêu sẽ tăng mạnh. Vì vậy, khả năng giữ được tỷ lệ tăng bội chi thấp hay không là cả vấn đề”, ông Long nói.

Trong khi đó, chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh cho rằng nguy cơ đáng lo ngại nhất hiện nay là bội chi ngân sách, nợ công tăng cao. Sự yếu kém của khu vực kinh tế tư nhân bộc lộ rõ rệt, tình trạng doanh nghiệp phá sản tăng cao, các doanh nghiệp phải chi ngoài pháp luật tăng lên theo báo cáo PCI 2015 cuả VCCI.

“Chúng ta đang đứng trước các cơ hội và thách thức lớn với AEC, TPP, FTAs… đòi hỏi chúng ta phải “nhìn thẳng vào sự thật, làm rõ sự thật, nói đúng sự thật”, ông Lê_ Đăng Doanh nói.

Lo lắng thâm hụt ngân sách dẫn đến lạm phát, ông Vũ Đình Ánh cho rằng: Có 3 cách để bù thâm hụt ngân sách gồm: đi vay trong nước, vay nước ngoài, vay qua phát hành trái phiếu ngắn hạn.

Theo phân tích của ông Ánh, vay trong nước buộc Chính phủ phải cạnh tranh với các doanh nghiệp về lãi suất, vay trái phiếu ngắn hạn cũng khiến lãi suất bị đẩy lên. Do vậy, yếu tố cốt lõi hơn là ngân sách thâm hụt, phải dùng đến các công cụ truyền thống để bù thâm hụt, gây ra lạm phát”.

Đồng quan điểm với ông Ánh, chuyên gia Ngô Trí Long cho rằng: Phải có giải pháp tái cơ cấu lại ngân sách, tăng thu, giảm chi bằng kỷ luật ngân sách, mạnh tay cắt giảm chi thường xuyên và giảm bộ máy hành chính.

Ngoài ra, với công tác quản lý nợ công, cần tăng cường hiệu quả quản lý nợ theo hướng tiếp tục rà soát, hoàn thiện thể chế, sửa đổi bổ sung luật NSNN, Luật Quản lý nợ công, chiến lược quản lý nợ công và nợ nước ngoài của quốc gia; tiếp tục cơ cấu lại nợ công, giảm áp lực trả nợ trong ngắn hạn và chi phí vay vốn; tăng trách nhiệm đối với hiệu quả đầu tư công với tiêu chí đánh giá hiệu quả rõ ràng, minh bạch.

Thanh Hoa