Viện KSND tối cao vừa hoàn tất cáo trạng truy tố 11 bị can trong vụ án “Buôn lậu, Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng”, xảy ra tại tỉnh Lào Cai, Công ty cổ phần Đầu tư và Kinh doanh vàng Việt Nam và các tổ chức, địa phương liên quan. Đây là nhóm các bị can đã buôn lậu hơn 546 kg vàng, trị giá hơn 1.208 tỷ đồng từ Trung Quốc về Việt Nam.

Theo đó, lợi dụng chênh lệch giá vàng nguyên liệu trong nước cao, giá vàng nguyên liệu tại Trung Quốc thấp hơn, các bị can thực hiện hành vi buôn lậu vàng nguyên liệu từ Trung Quốc qua cửa khẩu quốc tế Lào Cai về Việt Nam.

Liên quan đến buôn lậu vàng, ông Đặng Văn Đức, Phó chi cục trưởng Chi cục Điều tra chống buôn lậu (Cục Hải quan, Bộ Tài chính), cho biết buôn lậu vàng qua biên giới có nhiều diễn biến phức tạp, ngày càng tinh vi. Một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn tới tình trạng này liên quan tới giá vàng.

Giá vàng trong nước chênh lệch với giá vàng thế giới lên tới hàng chục triệu đồng mỗi lượng. Bởi vậy, các đối tượng sẵn sàng tổ chức vận chuyển trái phép vàng qua biên giới để trục lợi khiến nguy cơ buôn lậu vàng và tiền tệ gia tăng đáng kể.

Tại các tuyến biên giới phía Nam giáp Campuchia như Tịnh Biên, Khánh Bình (An Giang), Bờ Y (Gia Lai) và tuyến Việt - Lào qua Lao Bảo (Quảng Trị), lực lượng chức năng ghi nhận nhiều trường hợp đối tượng cất giấu vàng, ngoại tệ trong hành lý cá nhân hoặc phương tiện vận chuyển.

Trên các chuyến bay quốc tế, đặc biệt từ Đài Loan (Trung Quốc) về Việt Nam, tình trạng che giấu vàng và tiền trong người, túi xách cũng nổi lên đáng lo ngại.

Ông Đức cho biết trước đây, buôn lậu vàng chủ yếu diễn ra ở tuyến đường bộ qua Lào, Campuchia; qua đường hàng không tại một số cảng hàng không lớn. Tuy nhiên gần đây, do giá vàng trong nước tăng rất cao nên xuất hiện hiện tượng buôn lậu vàng qua biên giới Trung Quốc vào Việt Nam.

"Vụ việc buôn lậu trên là điển hình về tình trạng gia tăng buôn lậu vàng qua biên giới Trung Quốc bị lực lượng chức năng đã bắt giữ gần đây", ông Đức cho hay.

Đánh giá chung từ năm 2024 đến nay, ông Đức cho biết, lực lượng hải quan đã phối hợp bắt quả tang tại biên giới 18 vụ buôn lậu vàng, thu giữ 29 kg. Các vụ việc sau đó được cơ quan hải quan chuyển lại cho các cơ quan của Bộ Công an điều tra làm rõ.

"Từ những vụ bắt quả tang nhỏ lẻ một vài kg, sau đó tiếp tục đấu tranh trong nội địa, trên cơ sở điều tra, xác minh, truy xét, cộng dồn lại con số khá khủng khiếp", ông Đức nói.

Về thủ đoạn, các đối tượng chủ yếu cất giấu vàng trong trong cơ thể, quần áo, giày dép, trong các mặt hàng tiêu dùng như ống kính máy ảnh, pin dự phòng… Các đối tượng buôn lậu thường có móc ngoặc với những đối tượng từ các nước có biên giới lân cận với Việt Nam cũng như các đối tượng trong nước.

Theo ông Đức, điều tra, kiểm tra, kiểm soát buôn lậu vàng rất khó khăn, đặc biệt là qua biên giới đường bộ. Lý do bởi đường biên khá dài, địa hình phức tạp, lực lượng chức năng lại mỏng… Do vậy, thời gian tới, trong phòng, chống buôn lậu vàng đòi hỏi sự phối hợp rất chặt chẽ giữa các lực lượng chức năng.

Chia sẻ từ góc độ quản lý, tại Diễn đàn về thị trường vàng mới đây, ông Kiều Đình Cảnh, Phó Chi cục Quản lý thị trường, Sở Công Thương Hà Nội cho biết, Hà Nội là nơi tập trung dày đặc các cơ sở kinh doanh vàng, cũng là địa bàn nhạy cảm nhất. Lực lượng quản lý thị trường đã ghi nhận nhiều hành vi vi phạm như gian lận tuổi vàng, kinh doanh vàng không hóa đơn, chứng từ, tình trạng niêm yết một giá – bán một giá hay lợi dụng chênh lệch giá để đầu cơ.

"Những hành vi này vừa gây thiệt hại cho người tiêu dùng, vừa tạo nguy cơ rủi ro đối với nền kinh tế", ông Cảnh cho hay.

Ở góc độ cơ quan quản lý thuế, ông Nguyễn Tiến Minh, Phó Trưởng Thuế TP. Hà Nội thông tin, hiện địa bàn có 844 doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực vàng và 51 hộ cá nhân tham gia gia công, chế tác vàng bạc, đá quý. Số thu ngân sách từ ngành này đã có mức tăng trưởng trên 50%. Nếu năm 2024 đạt khoảng 800 tỷ đồng thì đến thời điểm hiện nay của năm 2025 đã thu được 1.221 tỷ đồng, tăng 53,1% so với cùng kỳ.

Theo ông Minh, quá trình cơ quan này phối hợp với Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng đã phát hiện nhiều giao dịch có luồng tiền rất lớn liên quan chủ yếu đến cá nhân, có dấu hiệu kinh doanh vàng trái phép hoặc trốn thuế. Những nội dung này đã chuyển cho cơ quan điều tra để làm rõ.

"Tuy nhiên, cơ quan thuế không có chức năng điều tra đến cùng để xác định nguồn gốc vàng, chất lượng vàng… nên đây là khó khăn lớn trong quản lý", ông Minh cho hay.

Đồng thời, trong quá trình kiểm tra thực tế, cơ quan thuế còn phát hiện nhiều sai sót như xác định giá tính thuế chưa đúng, kê khai chi phí chưa đầy đủ và quy trình hạch toán chưa thống nhất.

Trước thực trạng này, ông Minh kiến nghị cần hoàn thiện khung pháp lý đồng bộ giữa quản lý vàng, quản lý thuế và quản lý thanh toán; xây dựng cơ chế kiểm soát rủi ro liên cơ quan dựa trên dữ liệu hóa đơn điện tử và dữ liệu thanh toán; đồng thời đẩy mạnh truyền thông để người dân hiểu rõ quyền và nghĩa vụ về chứng từ khi giao dịch vàng.

Thanh Hoa