Trong báo cáo gần đây của Bộ Công Thương, khi nói về các biện pháp thực hiện trong tháng 2/2016 có lưu ý việc đẩy mạnh triển khai Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” thông qua khuyến khích và hỗ trợ các doanh nghiệp (DN) tích cực đưa hàng hóa về các vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa, nhằm mở rộng và thiết lập thị trường vững chắc cho hàng hóa sản xuất trong nước.

Chuyển hướng về nông thôn?

Với việc xoay hướng về thị trường nông thôn theo ý của Bộ Công Thương, liệu phải chăng thị trường vùng đô thị không còn là lựa chọn chính yếu của hàng Việt ?

Thực tế cho thấy hàng Việt (nhất là mặt hàng tiêu dùng) tại thị trường đô thị như Hà Nội, Tp.HCM và một số thành phố lớn trong nước chịu áp lực mạnh khi các kênh phân phối lớn đang bị thao túng và chi phối bởi các tập đoàn bán lẻ đa quốc gia.

Riêng tại Tp.HCM, theo thống kê của Sở Công thương ở đây, trong năm 2015, thành phố có 179 siêu thị, 38 trung tâm thương mại, 723 cửa hàng tiện lợi (kể cả các quận ven, huyện ngoại thành), tăng 5 siêu thị, 5 trung tâm thương mại, 83 cửa hàng tiện lợi so với năm 2014.

Tp.HCM hiện có số lượng chợ, siêu thị và trung tâm thương mại nhiều nhất cả nước, chiếm khoảng 3% số lượng chợ, 25% số siêu thị và khoảng 23% trung tâm thương mại của Việt Nam.

Việc mọc thêm các siêu thị, trung tâm thương mại là điều đáng mừng vì nó đáp ứng nhu cầu, thị hiếu của người tiêu dùng. Nhưng có một nỗi lo khác là có bao nhiêu siêu thị, chuỗi bán lẻ thuộc sở hữu của khối ngoại, bao nhiêu thuộc sở hữu của DN trong nước? Và thực chất có bao nhiêu phần trăm hàng Việt nằm trong hệ thống phân phối này?

Câu hỏi này không khó trả lời khi đơn cử như chuỗi siêu thị Metro Cash & Carry Việt Nam bao gồm 19 siêu thị trong cả nước đã thuộc quyền sở hữu của Tập đoàn TCC của Thái Lan trong tháng 1/2016 là một điển hình cho việc hàng Thái đe doạ “đất sống” của hàng Việt.Ngay cả việc chuyển nhượng hệ thống Big C Việt Nam (chiếm khá lớn thị phần bán lẻ tại Tp.HCM) dù đang “nóng” nhưng cũng chỉ là “sàn đấu” của khối ngoại.

Năm vừa qua, tổng mức bán lẻ hàng hoá và doanh thu dịch vụ của Tp.HCM đã đạt 678.085,7 tỷ đồng, tăng 10,5% so với năm trước. Trong đó, lĩnh vực thương mại đạt hơn 543 tỷ đồng, tăng 11,1% so với năm 2014 và chiếm đến hơn 80% doanh thu thương mại dịch vụ.

Còn theo thống kê của Bộ Công Thương, tổng mức bán lẻ hàng hoá và dịch vụ xã hội trong tháng 1/2016 ước đạt 297,7 nghìn tỷ đồng, tăng 3,3% so với tháng trước và tăng 11,7% so với cùng kỳ năm 2015. Trong đó ngành thương nghiệp ước đạt 226,6 nghìn tỷ đồng, tăng 12%, chiếm tỷ trọng 76,1%.

Bộ Công Thương đang khuyến khích các DN đưa hàng Việt về thị trường nông thôn

Không thể “đầu hàng”

Rõ ràng, “chiếc bánh” bán lẻ ở thị trường Tp.HCM và cả nước nói chung là rất béo bở, rất tiềm năng nên việc các tập đoàn bán lẻ hàng đầu của Thái Lan, Nhật Bản, Hàn Quốc, Mỹ… sốt sắng nhảy vào đầu tư hoặc M&A từ các thương hiệu bán lẻ vốn đang chiếm phần lớn thị phần là chuyện đương nhiên.

Một chuyên gia kinh tế đã bày tỏ lo ngại với những gì đang diễn ra thì chúng ta sẽ gần như đánh mất thị trường bán lẻ. Khi Việt Nam đã bắt đầu bước vào sân chơi Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) hay các FTA thế hệ mới thì cũng là thời điểm phần lớn mạng lưới phân phối bán lẻ đã rơi vào tay những đại gia ngoại.

Nhiều ý kiến cho rằng việc DN trong nước hiện chưa thực sự chú trọng hoạt động phân phối, tiếp thị, xây dựng hệ thống bán lẻ tại vùng đô thị cũng như cơ chế ưu đãi, khuyến khích dài hạn cho nhà phân phối đã tạo điều kiện cho các tập đoàn bán lẻ ngoại thâm nhập thị trường là một quy luật tất yếu.

Và khi thị phần bán lẻ ở vùng đô thị đã bị khối ngoại nuốt trọn thì hàng Việt chỉ còn chuyển hướng về thị trường nông thôn như Bộ Công Thương đang khuyến khích.

Nhưng việc chuyển hướng như vậy có phải là cách làm hợp lý? Trước hết, người tiêu dùng ở nông thôn chiếm đến 68% trong tổng số 90 triệu dân của cả nước, được cho là rất tiềm năng, chưa được khai phá. Thế nhưng hàng Việt muốn chinh phục thị trường bán lẻ ở đây cũng không đơn giản.

Đó là vì kênh bán lẻ chủ yếu là chợ truyền thống, các cửa hàng thương mại vẫn có sự chi phối của bàn tay khối ngoại do biết cách chăm sóc tiểu thương như huấn luyện cách bán hàng, liên kết khiến hàng Việt cũng khó có cửa bán hàng tại nhiều chợ.

Muốn chinh phục thành công người tiêu dùng nông thôn, giới chuyên gia lưu ý là phải hiểu được họ là ai, hiểu được cách và nơi họ mua sắm và hiểu được cách tiếp cận họ.

Nhưng xét cho cùng, ngành bán lẻ Việt không thể đơn giản thoái lui về vùng nông thôn và buông xuôi, mà vấn đề đặt ra là cần phải xây dựng những tập đoàn bán lẻ hàng đầu của Việt Nam cũng như hoàn thiện quy hoạch hệ thống phân phối nội địa cực mạnh để đủ sức đương đầu với khối ngoại. Điều đó rất cần sự trợ lực từ cơ quan quản lý nhà nước!

Thế Vinh