Thành lập năm 2018, trong bối cảnh nông sản địa phương vẫn chủ yếu tiêu thụ dưới dạng thô, phụ thuộc nặng nề vào thương lái và thị trường tự phát, HTX Quyết Thanh quyết tâm theo đuổi con đường ứng dụng khoa học công nghệ để thúc đẩy chế biến sâu, nâng cao giá trị nông sản và từng bước chinh phục thị trường bằng chất lượng thực sự.

Ngay từ những ngày đầu, bài toán mà HTX Quyết Thanh phải đối mặt không chỉ là đầu ra cho nông sản, mà còn là tư duy sản xuất. Mộc Châu có lợi thế lớn về các loại cây ăn quả như mận, hồng giòn, xoài, chuối, đu đủ, chanh leo… nhưng nhiều năm liền, nông dân vẫn quanh quẩn với điệp khúc “được mùa mất giá”.

Hoa quả thu hoạch rộ trong thời gian ngắn, tiêu thụ chủ yếu ở dạng tươi khiến giá cả bấp bênh, chi phí vận chuyển cao, tỷ lệ hao hụt lớn. Chính từ thực tế ấy, ý tưởng chế biến sâu bằng công nghệ sấy đã hình thành, mở ra hướng đi mới cho HTX Quyết Thanh.

Bà Lương Thị Thanh, Phó Giám đốc HTX Quyết Thanh, là một trong những người sớm nhận ra rằng, muốn nông sản đứng vững trên thị trường thì không thể chỉ trông chờ vào may rủi mùa vụ.

Năm 2016, trong một chuyến đi Thái Lan, tận mắt chứng kiến những gói xoài sấy có giá bán lên tới hàng trăm nghìn đồng, bà Thanh và chồng bắt đầu nung nấu quyết tâm đưa công nghệ sấy về với những bản làng ở Mộc Châu.

Năm 2018, vợ chồng bà Thanh lặn lội vào miền Nam học hỏi quy trình, kỹ thuật sấy hoa quả, rồi mạnh dạn đầu tư 120 triệu đồng mua chiếc máy sấy đầu tiên từ Viện Cơ điện Nông nghiệp và Công nghiệp sau thu hoạch.

Cũng trong năm ấy, HTX Nông nghiệp Quyết Thanh chính thức ra đời. Khởi đầu với quy mô nhỏ, thiếu vốn, thiếu kinh nghiệm, HTX đã phải tự mày mò từng công đoạn. Để làm chủ công nghệ, vợ chồng bà Thanh mạnh dạn thuê kỹ sư hỗ trợ vận hành máy, học hỏi từ những lỗi nhỏ nhất trong quá trình sấy.

Những mẻ hoa quả đầu tiên còn chưa đồng đều về màu sắc, độ dẻo, nhưng chính phản hồi tích cực từ thị trường đã tiếp thêm động lực để HTX tiếp tục đầu tư, hoàn thiện quy trình sản xuất.

Điểm khác biệt căn bản trong quy trình sản xuất của HTX Quyết Thanh nằm ở việc ứng dụng khoa học công nghệ một cách bài bản, gắn với tiêu chí an toàn và chất lượng.

HTX đầu tư đồng bộ máy sấy điện, máy sấy lạnh, tiến tới sấy thăng hoa, với nguyên tắc xuyên suốt là không sử dụng đường, không dùng chất bảo quản. Các loại trái cây được sấy ở nhiệt độ và thời gian phù hợp, bảo đảm bên ngoài khô ráo nhưng bên trong vẫn giữ được độ mềm tự nhiên, hương vị và màu sắc gần như trái tươi.

Đặc biệt, sản phẩm hồng sấy dẻo của HTX trở thành “điểm nhấn” trên thị trường, có thể bảo quản tới 12 tháng nhưng ngon nhất vẫn là trong khoảng từ tháng 8 đến tháng 12 – đúng mùa hồng Mộc Châu.

Từ một sản phẩm chủ lực là hồng sấy dẻo, HTX từng bước đa dạng hóa danh mục chế biến, với chuối, xoài, mít, đu đủ, mận, hồng giòn… Quy trình sơ chế được chuẩn hóa: ủ chín tự nhiên, tách vỏ, bỏ hạt, cắt miếng, tận dụng tối đa nguồn lao động nhàn rỗi tại địa phương. Nhờ vậy, chi phí sản xuất được kiểm soát, chất lượng đầu vào đồng đều, tạo tiền đề cho việc xây dựng thương hiệu lâu dài.

Tuy nhiên, HTX Quyết Thanh sớm nhận ra rằng, công nghệ chỉ là điều kiện cần. Muốn chinh phục thị trường, sản phẩm phải được đặt trong chuỗi giá trị hoàn chỉnh. Chính vì vậy, HTX chú trọng từ khâu vùng nguyên liệu.

Ban đầu là 8 ha cây ăn quả của các thành viên, đến nay, vùng nguyên liệu đã mở rộng lên khoảng 40 ha, với sự tham gia liên kết của nhiều hộ dân địa phương. HTX không chỉ bao tiêu sản phẩm với giá ổn định, mà còn tư vấn vật tư, hướng dẫn quy trình sản xuất an toàn, từng bước hỗ trợ nông dân sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP.

Song song với đó, các sản phẩm sau chế biến đều được gửi kiểm nghiệm chất lượng, cấp chứng nhận an toàn vệ sinh thực phẩm. HTX đầu tư xây dựng nhãn mác, logo, mã vạch điện tử để truy xuất nguồn gốc, tạo niềm tin cho người tiêu dùng.

Đến nay, HTX đã có 2 sản phẩm đạt OCOP 3 sao, 4 sản phẩm đạt OCOP 4 sao và đang hoàn thiện hồ sơ để nâng tổng số sản phẩm OCOP lên 8 sản phẩm, trong đó có hồng và bơ sấy. Đây không chỉ là “tấm vé thông hành” vào thị trường, mà còn là minh chứng cho nỗ lực chuẩn hóa sản xuất của HTX.

Hành trình phát triển của HTX Quyết Thanh không thiếu những thử thách. Giai đoạn 2020–2021, khi HTX vừa đầu tư dây chuyền mới thì đại dịch Covid-19 bùng phát, hàng hóa làm ra không tiêu thụ được, tiền vốn bị “chôn” trong kho.

Nhưng chính trong gian khó, HTX càng kiên định với lựa chọn công nghệ và chất lượng. Khi thị trường phục hồi từ năm 2022, các sản phẩm hoa quả sấy của HTX nhanh chóng đón đầu nhu cầu, tiêu thụ mạnh, mở ra giai đoạn tăng trưởng mới.

Hiện nay, HTX Quyết Thanh sở hữu 6 máy sấy hiện đại, trong đó có các loại máy hiện đại của Nhật Bản, Hàn Quốc và Việt Nam. Thực tế sản xuất cho thấy, nhiều thiết bị trong nước hoàn toàn đáp ứng tốt yêu cầu kỹ thuật, hiệu quả không thua kém máy nhập khẩu.

HTX đang tiếp tục đầu tư thêm máy sấy thăng hoa trị giá hơn 300 triệu đồng, nhằm nâng cao chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm, đáp ứng thị hiếu ngày càng cao của thị trường.

Không chỉ dừng lại ở chế biến, HTX Quyết Thanh còn mạnh dạn bước vào “sân chơi” thương mại điện tử. Từ chỗ hoài nghi, đến nay, TikTok đã trở thành kênh bán hàng chủ lực, đưa sản phẩm của HTX phủ khắp các tỉnh, thành và vươn ra thị trường quốc tế.

Có thời điểm, HTX nhận tới 1.000–2.000 đơn hàng mỗi ngày, doanh thu hàng năm ước đạt khoảng 20 tỷ đồng. Đây là minh chứng rõ nét cho việc kết hợp hiệu quả giữa công nghệ sản xuất và công nghệ số trong tiêu thụ nông sản.

Bên cạnh hiệu quả kinh tế, HTX Quyết Thanh còn tạo ra giá trị xã hội và môi trường bền vững. Mỗi năm, HTX giải quyết đầu ra cho khoảng 600 tấn quả tươi, tương đương 100 tấn sản phẩm sấy, tạo việc làm thời vụ cho 30–40 lao động địa phương và duy trì 15–20 lao động thường xuyên, với thu nhập ổn định 7–8 triệu đồng/tháng, đầy đủ chế độ bảo hiểm.

Trong sản xuất, HTX đầu tư hệ thống xử lý nước thải, tận dụng phế phẩm nông sản để ủ phân hữu cơ, quay trở lại phục vụ chính vùng nguyên liệu, giảm thiểu tác động đến môi trường.

Dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, HTX Quyết Thanh vẫn đối diện không ít thách thức, đặc biệt là hạn chế về mặt bằng và quy mô nhà xưởng. Nhu cầu thị trường ngày càng tăng, đòi hỏi HTX phải tiếp tục mở rộng sản xuất, đầu tư thiết bị hiện đại hơn.

Tuy nhiên, với nền tảng đã được xây dựng từ công nghệ, chất lượng và liên kết chuỗi giá trị, HTX Quyết Thanh có đủ cơ sở để tin tưởng vào chặng đường phía trước.

Từ một ý tưởng khởi nguồn giữa cao nguyên Mộc Châu, HTX Nông nghiệp Quyết Thanh đã trở thành mô hình tiêu biểu cho hướng đi nông nghiệp hiện đại, lấy khoa học công nghệ làm trụ cột, lấy thị trường làm thước đo, lấy liên kết làm nền tảng.

Hành trình đã qua không chỉ giúp HTX nâng tầm nông sản địa phương, mà còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất của nông dân, khẳng định rằng, khi người nông dân biết làm chủ công nghệ, nông nghiệp hoàn toàn có thể trở thành lĩnh vực tạo ra giá trị cao và phát triển bền vững.