Bộ Công Thương vừa làm nóng dư luận khi tuyên bố sẽ cắt giảm 675 điều kiện kinh doanh (ĐKKD). Con số này được Bộ Công Thương đưa ra sau hai tuần các đơn vị tiến hành rà soát cắt giảm, đơn giản hóa các ĐKKD thuộc lĩnh vực bộ quản lý. 675 được cho là con số lớn chưa từng có trong lịch sử ngành công thương mà các đơn vị thuộc bộ đề nghị cắt giảm, cao hơn dự kiến ban đầu 63 điều kiện và chiếm 55,5% tổng các ĐKKD.

Hết hơi chạy một thủ tục

Bộ trưởng Bộ Công Thương Trần Tuấn Anh tuyên bố: “Cắt giảm 675 ĐKKD không phải là phiêu lưu chính trị hay phiêu lưu quản lý chuyên môn. Chúng tôi cũng không cố đạt con số nào gây ấn tượng. Không phải quyết định qua một đêm mà được thực hiện qua một tiến trình kể từ đầu nhiệm kỳ, đồng bộ với nhiều giải pháp khác, bao gồm cả tái cơ cấu bộ máy”.

Trước đó, tháng 10/2016, Bộ Công Thương cũng tiến hành một đợt cắt giảm mạnh mẽ các TTHC, gồm bãi bỏ 15 TTHC, đơn giản hóa 108 TTHC trong tổng số 443 thủ tục, tương đương 27,8% tổng số TTHC hiện có của Bộ Công Thương. Mới đây, Bộ Công Thương cũng đã chính thức tái cơ cấu tổ chức của Bộ theo hướng thu gọn từ 35 đơn vị đầu mối xuống còn 30 đơn vị.

“Đây là động thái tích cực mạnh mẽ, bộ đầu tiên cắt giảm 40 thủ tục thuộc danh mục hàng hóa kiểm tra chuyên ngành, đổi mới sáng tạo trong phương thức kiểm tra, thay vì tiền kiểm là hậu kiểm để đánh giá rủi ro và sự tuân thủ pháp luật của DN”, Bộ trưởng Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Mai Tiến Dũng nhận xét.

Liên quan tới khó khăn về thủ tục nhập khẩu thiết bị viễn thông, phải xin cấp giấy phép nhập khẩu và giấy hợp chuẩn hợp quy, Bộ trưởng Mai Tiến Dũng lấy ví dụ: DN chia sẻ rằng xin giấy phép tạm nhập mất 1 tuần, đưa thiết bị kiểm định mất 10 ngày, xin giấy hợp chuẩn hợp quy mất 10 ngày, xin giấy phép nhập khẩu mất 10 ngày mà phía Hải quan yêu cầu tối đa 30 ngày. Dẫn tới, DN phải “chạy vắt chân lên cổ”, chưa kể nếu chỉ sai hay thiếu một giấy tờ lại mất thêm vài ngày.

Đại diện Hiệp hội Gas Việt Nam phản ánh thêm rằng việc nhập khẩu gas phải khai báo hóa chất là thủ tục bắt buộc hành chính khiến DN mất thời gian, chi phí, ít nhất hai lần lên Cục hóa chất nộp và lấy lại giấy xác nhận do Cục cấp. Vướng mắc chính là khác biệt thời gian cấp khai báo hóa chất theo thông tư và thời gian cơ quan Hải quan yêu cầu DN phải xuất trình.

Cụ thể, theo Thông tư 40, Cục Hóa chất cấp trong 7 ngày làm việc kể từ khi nộp hồ sơ, nhưng theo công văn hải quan yêu cầu phải xuất trình ngay giấy tờ này khi làm thủ tục hải quan.

Trong khi đó, đặc điểm nhập khí dầu mỏ hóa lỏng là thời gian hàng từ cảng nước ngoài về Việt Nam rất ngắn, chỉ mất 1 – 2 ngày, tàu về cảng là DN có bộ hồ sơ khai báo hải quan – bộ để xin cấp giấy ở Cục Hóa chất.

Như vậy, phải 7 ngày sau DN mới có thể làm thủ tục, khiến DN bị thiệt hại nặng. Vì đặc điểm giao nhận thương mại trong ngành khí gas là khi tàu về, DN nhập khẩu chỉ có thời gian nhất định để dỡ hàng, tàu 1.000 tấn chỉ có 24 tiếng, quá 24 tiếng, chủ tàu tính tiền phạt lưu tàu lớn, từ 6.000 – 9.000 USD/ngày, nếu nhân 7 ngày, DN gặp nhiều khó khăn và chi phí này sẽ khiến DN không chịu nổi.

Bộ Công Thương “tuyên chiến” cắt giảm ĐKKD, không có lý gì các bộ ngành khác “ngồi im”

Bộ ngành khác ứng xử thế nào?

Trở lại động thái cắt giảm số ĐKKD mới đây của Bộ Công Thương, ông Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, bình luận rằng việc cắt giảm ĐKKD với số lượng lớn mà Bộ Công Thương đang làm cho thấy quyết tâm rất lớn của bộ này. Đó là thành tích bước đầu, song cũng có băn khoăn và hoài nghi.

Theo ông Thiên, gỡ là đúng nhưng cách làm cần suy nghĩ, cắt giảm 55% ĐKKD cho thấy hệ thống ĐKKD hiện nay quá bất hợp lý. Do đó, ông Thiên đề nghị, cần rà soát tiếp các ĐKKD thuộc diện không cắt giảm vì không phải 500 ĐKKD còn lại đã là tốt.

Ông Thiên lo ngại thêm rằng sau khi cắt giảm ĐKKD, bộ máy thực thi các thủ tục ấy sẽ được tinh giản thế nào, không thể bỏ nhiều thủ tục mà lương vẫn “tốn thế”. Tương tự, về thời gian có rút ngắn không?

“Cắt giảm là tốt, nhưng chất lượng thủ tục cắt, tác động thủ tục này như thế nào? Có những thủ tục hạn chế, cần cắt nhưng có những thủ tục then chốt thì thế nào, tới đây tập trung xử lý ra sao? Khuyến khích cắt giảm nhưng cần rà soát tiếp để tăng chất lượng thực sự, tránh tình trạng như DN lo ngại là cắt toàn râu ria, số lượng nhiều mà chất lượng chưa đáng kể”, ông Thiên đặt vấn đề.

Ông Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương (CIEM), cho rằng hành động trên của Bộ Công Thương cần được nhân rộng sang các bộ ngành khác.

“Chúng ta cần trao đổi, chia sẻ để các bộ vào cuộc. Hiện nay, theo quan sát của tôi, nhiều bộ trưởng có tư tưởng cải cách, muốn tháo gỡ nhưng cấp vụ, cục ở dưới cứ chần chừ, nên bộ trưởng không có cách nào làm được”, ông Cung nói.

Đồng quan điểm, ông Đậu Anh Tuấn, Trưởng Ban Pháp chế Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), hy vọng việc làm của Bộ Công Thương sẽ đặt ra câu hỏi là sau Bộ Công Thương sẽ là bộ, ban ngành nào đứng ra tuyên bố cởi bỏ các ĐKKD.

Ông Tuấn nói: “Các bộ sẽ ứng xử với hành động được xem là “cải cách” của Bộ Công Thương như thế nào? Người dân trông chờ vào các bộ, cam kết, thực hiện ra sao”.

Đúng là chúng ta rất hy vọng việc cắt giảm các ĐKKD của Bộ Công Thương sẽ tạo ra hiệu ứng lan tỏa sang các bộ ngành khác. Nhưng thẳng thắn mà nói, vấn đề cắt giảm ĐKKD là vấn đề mà các bộ ngành phải làm chứ không phải “khuyến khích” mới làm.

Nói như luật sư Trần Hữu Huỳnh, Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam: “Trong cùng một hoàn cảnh, trong cùng một thể chế, trong cùng một bộ máy hành chính như vậy, Bộ Công Thương có thể làm thì các bộ ngành khác cũng phải làm và phải làm kịp thời như Bộ Công Thương”.

Lê Thúy