Tuy nhiên, quy định này nên đưa vào Luật Doanh nghiệp sửa đổi hay ban hành Luật riêng cho hộ kinh doanh vẫn là vấn đề gây nhiều tranh cãi giữa các đại biểu Quốc hội trong phiên họp tổ ngày 15/11.

Doanh thu hàng tỷ đồng

Theo thống kê, cả nước có khoảng 5 triệu hộ kinh doanh, tạo công ăn việc làm cho khoảng 8 triệu lao động, doanh thu đạt 2.375.935 tỷ đồng, bằng khoảng 13,3% doanh thu thuần của doanh nghiệp (DN), nhưng nộp ngân sách nhà nước chỉ bằng 1,35% của khối DN.

Đáng lưu ý, có hộ sản xuất kinh doanh quy mô vốn khoảng 200-300 tỷ đồng nhưng cũng không muốn làm DN vì quy định không rạch ròi. Là hộ kinh doanh thì chỉ phải kê khai thuế và kê khai lúc nào cũng được. Có hộ hoạt động rất lớn, rầm rộ, thu nhập rất cao nhưng nộp thuế rất thấp.

Theo Ủy viên thường trực Uỷ ban Kinh tế của Quốc hội Đỗ Văn Sinh (Đoàn Quảng Trị), chỉ có 1,4 triệu hộ nộp thuế, còn lại là đóng thuế khoán, dẫn tới sự thiếu minh bạch hoặc thậm chí là hộ kinh doanh phải bỏ tiền thuế khoán nhiều hơn mà Nhà nước vẫn không thu được.

“Chi phí không chính thức nhiều nhưng địa vị pháp lý lại không cao, nên quan điểm của tôi là cần có đạo luật riêng về hộ kinh doanh. Trước hết cần ban hành nghị định riêng về hộ kinh doanh, xác định địa vị pháp lý, điều kiện kinh doanh, cơ chế hỗ trợ, quản trị kế toán theo hướng tinh gọn, nhẹ nhàng”, ông Sinh nói.

Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam Vũ Tiến Lộc (Đoàn Thái Bình) nhìn nhận trong môi trường kinh doanh chưa thực sự minh bạch, luật pháp chồng chéo, nhất là khi hành vi và ứng xử của công chức có thể ảnh hưởng lớn đến các quyết định hành chính thì thường tham nhũng có điều kiện phát triển.

“Khu vực kinh tế hộ gia đình với mô hình quản trị rất sơ khai. Đó chính là mảnh đất “màu mỡ” cho tham nhũng vặt”, ông Lộc nói.

Từ những phân tích trên, đại biểu cho rằng để chuẩn hoá và minh bạch hoá cần đưa các hộ kinh doanh vào Luật DN với tư cách là một đối tượng điều chỉnh sẽ giúp nâng cấp khu vực này.

“Điều đó sẽ giúp giải quyết gốc rễ nạn tham nhũng vặt và xây dựng kinh doanh liêm chính”, ông Lộc nói.

Cùng quan điểm, đại biểu Hoàng Văn Cường (Hà Nội) nêu việc đưa loại hình “hộ kinh doanh” vào luật sẽ giúp quản trị và phát triển các hộ này theo hướng chuyên nghiệp và bền vững hơn. Các đối tượng hộ kinh doanh được đưa vào luật phải là những hộ có quan hệ lao động.

“Nếu đưa vào luật thì hoạt động của các hộ này sẽ được thực hiện thông qua các hình thức đăng ký, từ đó có sự kiểm soát và kinh tế hộ sẽ lớn lên. Tuy nhiên, đi kèm theo việc đưa vào luật như vậy thì phải có các chính sách ưu đãi như đối với các DN nhỏ và vừa”, đại biểu nêu ý kiến.

“Tấm áo mới” cho hộ kinh doanh

Trong báo cáo thẩm tra, Ủy ban Kinh tế cho rằng việc hoàn thiện khung khổ pháp lý đối với hộ kinh doanh là cần thiết. Trong thực tiễn, hộ kinh doanh là một hình thức kinh doanh cùng tồn tại với các loại hình công ty và DN khác và người dân có quyền lựa chọn hình thức kinh doanh phù hợp.

Hộ kinh doanh là đối tượng cần có sự quản lý của Nhà nước, cần có địa vị pháp lý để được tiếp cận chính sách của Nhà nước để phát triển hoạt động sản xuất, kinh doanh bảo đảm sự bình đẳng giữa các chủ thể kinh doanh, tuân thủ pháp luật, phù hợp với thông lệ quốc tế.

Do đó, Ủy ban Kinh tế đề nghị cân nhắc nghiên cứu xây dựng một nghị định riêng về hộ kinh doanh bảo đảm khuyến khích, quản lý hộ kinh doanh để họ phát triển sản xuất kinh doanh theo năng lực và tuân thủ pháp luật, khi đủ điều kiện sẽ xây dựng một luật riêng về hộ kinh doanh.

Ông Phùng Văn Hùng, Thường trực Ủy ban Kinh tế, nêu quan điểm: đối tượng hộ kinh doanh dứt khoát phải có luật để điều chỉnh. Vào Kỳ họp thứ 9, theo dự kiến, Quốc hội mới thông qua Luật DN sửa đổi. Từ nay đến lúc đó, nếu Ban soạn thảo tập trung thời gian, công sức tổng kết, đánh giá tác động việc điều chỉnh đối tượng này vào Luật DN thì tác động, ảnh hưởng thế nào, cả tích cực lẫn tiêu cực đến hộ kinh doanh để đại biểu Quốc hội có cơ sở khoa học trước khi quyết định có điều chỉnh hộ kinh doanh vào Luật DN hay không.

Nếu không kịp thì phải nghiên cứu để xây dựng riêng một luật điều chỉnh đối tượng này trên tinh thần chỉ điều chỉnh đối với hộ kinh doanh có đăng ký với cơ quan nhà nước có thẩm quyền và được cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh (chiếm khoảng 30% tổng số hộ kinh doanh), còn hộ kinh doanh nhỏ lẻ như cửa hàng tạp hóa ở vùng nông thôn, bán thức ăn nhanh buổi sáng… phục vụ người qua đường có doanh thu thấp thì không điều chỉnh.

Khi có pháp luật điều chỉnh thì hộ kinh doanh chỉ có lợi. Đơn cử, hiện tại, hộ kinh doanh không được vay vốn ngân hàng, mà muốn vay vốn thì cá nhân đứng ra vay và phải thế chấp tài sản cá nhân, còn khi được pháp luật bảo hộ bằng luật thì chủ hộ kinh doanh hoặc người đại diện theo pháp luật có thể tiếp cận vốn ngân hàng để mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Đồng tình, nhiều đại biểu cho rằng việc đưa hộ kinh doanh vào dự thảo Luật DN sửa đổi là không phù hợp vì Luật này quy định về việc thành lập, tổ chức quản lý, tổ chức lại, giải thể và hoạt động có liên quan của DN.

Theo đại biểu Nguyễn Quốc Bình (Hà Nội), tên gọi Luật DN có nghĩa là điều chỉnh toàn bộ quá trình thành lập, hoạt động, giải thể liên quan đến DN, nhưng hộ kinh doanh không phải là DN. Nếu điều chỉnh phạm vi, đưa đối tượng này vào dự án Luật thì tên gọi của luật nên là Luật DN và hộ kinh doanh.

Đại biểu nhất trí với báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế là không nên đưa hộ kinh doanh vào Luật mà có một nghị định riêng. Sau một thời gian thực hiện, nếu nghị định này có hiệu lực và hiệu quả về mặt pháp luật và thực tiễn sẽ nâng lên thành một luật riêng về kinh tế hộ gia đình.

“Ở các nước, quản lý kinh tế hộ gia đình bằng thuế khóa, chứng từ, doanh thu, nhưng ở Việt Nam hiện chỉ quản lý được bằng hình thức thuế, không có hóa đơn chứng từ, doanh thu. Thậm chí, có những hộ gia đình kinh doanh quy mô lớn hơn DN nhưng vẫn không quản lý được. Cần thực hiện quản lý các hộ gia đình bằng chính sách thuế, các nghị định, thông tư theo đúng pháp luật”, ông Bình lý giải.

Huyền Anh