Khi tham gia vào “sân chơi” toàn cầu, cơ hội và thách thức luôn luôn đan xen nhau, nên buộc nền kinh tế nói chung và doanh nghiệp Việt Nam nói riêng phải biết lựa chọn những lợi thế (có thể là lợi thế đang có và sẽ có) và loại bỏ những bất lợi (có thể đang có hoặc sẽ xảy ra) để giành thắng lợi trong cuộc cạnh tranh sẽ diễn ra rất gay gắt.

Nhân tố quyết định tăng trưởng

Ts Trần Du Lịch nhận định, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII đã đưa ra tín hiệu mạnh mẽ về tiếp tục cải cách thể chế, nhất là cải cách thể chế hành chính công. Đồng thời nhấn mạnh vai trò quan trọng của khu vực kinh tế tư nhân trong nền kinh tế nhiều thành phần; đổi mới chức năng kinh tế của Nhà nước; thực hiện có hiệu quả quá trình tái cơ cấu gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế…

Ông cho rằng tất cả điều này sẽ có tác dụng tích cực đối với môi trường đầu tư kinh doanh trong những năm tới. Hội nhập đã tạo điều kiện thúc đẩy quá trình tái cơ cấu nền kinh tế và cải thiện môi trường kinh doanh.

Để rút ngắn quá trình công nghiệp hóa đất nước và để phù hợp với xu hướng hội nhập mang tính tất yếu của thời đại, từ năm 1996 (Đại hội Đảng lần thứ VIII), đã có chủ trương “chủ động và tích cực hội nhập”.

Và trên thực tế, chúng ta đã tham gia vào quá trình toàn cầu hóa và khu vực hóa kinh tế một cách sâu rộng từ khi gia nhập ASEAN; đến việc kết thúc đàm phán song phương với nhiều nước vào đầu những năm 2000 để gia nhập WTO chính thức làm thành viên WTO vào tháng 1/2007.

Trong 8 năm qua, Việt Nam đã tiếp tục đàm phán và ký kết hàng loạt các hiệp định thương mại tự do (FTA) song phương và đa phương thế hệ mới. Song song đó là các hiệp định đối tác chiến lược, đối tác toàn diện với nhiều nước. Đặc biệt là việc kết thúc đàm phán ký kết FTA với EU, Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương TPP với 11 quốc gia khu vực Thái Bình Dương…

Trong lĩnh vực kinh tế đối ngoại, bao gồm quan hệ ngoại thương, tín dụng và đầu tư tiếp tục phát triển tích cực, vị thế kinh tế của nước ta ngày càng được nâng cao trên thị trường khu vực và thế giới.

Ông Trương Đình Tuyển - Nguyên Bộ trưởng Bộ Thương mại, Cố vấn cao cấp của Chính phủ trong đàm phán TPP, cho rằng đến giai đoạn 2017-2018, nhiều khả năng TPP sẽ có hiệu lực trong năm 2017, các FTA đã kết thúc đàm phán cũng sẽ có hiệu lực, tạo ra xung lực mới cho tăng trưởng, kinh tế thế giới được dự báo tăng rõ hơn.

Theo ông Tuyển, đây là những yếu tố bên ngoài thuận lợi cho kinh tế Việt Nam. Trong nước, bộ máy quản lý các cấp đã đi vào hoạt động ổn định, tạo động lực mới, phong trào khởi nghiệp sẽ mạnh hơn trong năm 2017, sẽ xuất hiện nhiều doanh nghiệp mới, là nhân tố quyết định cho tăng trưởng.

Trên thực tế, cơ hội từ các hiệp định FTA đưa đến cho Việt Nam là rất nhiều. Cụ thể như: thu hút đầu tư, mở rộng xuất khẩu, tạo ra việc làm và thúc đẩy tăng trưởng, tăng hiệu quả kinh tế nhờ quy mô thị trường rộng lớn.

Khi tham gia vào “sân chơi” toàn cầu, cơ hội và thách thức luôn luôn đan xen nhau, nên các doanh nghiệp Việt Nam phải biết lựa chọn những lợi thế

Chuyển thách thức thành cơ hội

Ngoài ra, Việt Nam sẽ tiếp thu công nghệ sản xuât và công nghệ quản lý mới, thúc đẩy tiến trình táí cơ cấu nền kinh tế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng; điều chỉnh quan hệ thương mại của Việt Nam với các nước theo hướng cân bằng hơn.

Đó là chưa kể sẽ tạo dựng khuôn khổ cho cải cách thể chế và cải thiện môi trường kinh doanh; nâng cao vị thế của Việt Nam tại một khu vực phát triển năng động. Bên cạnh đó, cạnh tranh sẽ diễn ra quyết liệt trên cả ba cấp độ (sản phẩm, doanh nghiệp và chất lượng thể chế, môi trường kinh doanh).

Tuy vậy, vẫn có những thách thức lớn về chất lượng nguồn nhân lực, về an ninh mạng. Một bộ phận người lao động sẽ mất việc làm, tạo sức ép về mặt xã hội.

Khu vực nông nghiệp, nông thôn sẽ dễ bị tổn thương, nếu sản phẩm không cạnh tranh được và nếu không bảo đảm tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm và phòng chống dịch bệnh, các sản phẩm nông nghiệp cũng không xâm nhập được vào thị trường các nước có FTA với Việt Nam dù họ có đưa thuế nhập khẩu về 0%, trong khi sản phẩm của họ dễ dàng vào nước ta.

Ts Trần Du Lịch chia sẻ: Thật ra, cơ hội và thách thức đối với nền kinh tế nói chung và đối với doanh nghiệp Việt Nam nói riêng luôn luôn đan xen nhau. Cơ hội mở ra nhưng nếu không biết tận dụng, thì có thể sẽ chuyển thành thách thức.

Ngược lại, tuy đang là thách thức, nhưng biết cách vượt qua cũng có thể chuyển hóa thành cơ hội. Trên thực tế sẽ diễn ra tình trạng là cơ hội của ngành này, doanh nghiệp này nhưng cũng lại là thách thức đối với ngành khác, doanh nghiệp khác.

Tham gia WTO, FTA, AEC, TPP... nói chung là đưa nền kinh tế phát triển theo hướng tự do hóa thương mại và tính chất thị trường nhiều hơn, đầy đủ hơn trong quan hệ kinh tế.

Nhưng điều đó không có nghĩa là giảm vai trò điều hành vĩ mô và hỗ trợ doanh nghiệp của Nhà nước. Mà ngược lại, trách nhiệm và vai trò của Nhà nước sẽ nặng nề hơn. Do đó, chức năng quản lý nhà nước về kinh tế phải được đổi mới phù hợp với điều kiện hội nhập và sự vận hành của thị trường thế giới.

Thế Vinh